Mặt bằng Bát Trạch là gì? Cách chia 8 cung trên sơ đồ nhà và đọc hướng tốt xấu

01Mặt bằng Bát Trạch là gì?

Mặt bằng Bát Trạch là sơ đồ nhà được chia ra tám cung theo tám quẻ, rồi đọc mỗi cung gặp sao tốt hay sao xấu.

«Bát» là tám, «trạch» là nhà. Phần gốc của phép bát trạch Viện đã viết ở bài trụ. Bài này chỉ nói phần đặt phép ấy lên sơ đồ nhà.

Bộ Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (sách chọn ngày soạn theo lệnh vua Càn Long, lời tựa năm 1741) gọi phép tám sao này là «Đại du niên biến quái» (đổi quẻ theo vòng du niên lớn). Sách viết: «Đại du niên biến quái là phép nhà tướng trạch (người xem nhà) dùng.»^[1]

大遊年變卦，相宅家用之。

Làm mặt bằng Bát Trạch gồm ba việc: chia tám cung (phần 02), biết mỗi cung bao nhiêu độ (phần 03), rồi đọc sao tốt xấu (phần 04).

02Cách chia 8 cung trên sơ đồ mặt bằng nhà?

Từ điểm giữa nhà, chia bốn phía thành 24 phần (24 sơn), gộp mỗi ba sơn thành một cung, được tám cung như Bảng 1.

Trạch Kinh (sách xem nhà, đề tên Hoàng Đế) viết: «24 lộ là: tuỳ nhà lớn hay nhỏ, từ sân giữa chia bốn mặt làm 24 lộ.»^[3]

二十四路者，隨宅大小，中院分四面作二十四路。

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư cho biết 24 sơn chia về tám quẻ thế nào: «Mỗi quẻ quản ba sơn: Tuất, Càn, Hợi thuộc Càn; Nhâm, Tý, Quý thuộc Khảm; Sửu, Cấn, Dần thuộc Cấn; Giáp, Mão, Ất thuộc Chấn; Thìn, Tốn, Tỵ thuộc Tốn; Bính, Ngọ, Đinh thuộc Ly; Mùi, Khôn, Thân thuộc Khôn; Canh, Dậu, Tân thuộc Đoài. Gọi là tám cung.»^[1]

以二十四山分屬八卦，則一卦筦三山：戌乾亥屬乾，壬子癸屬坎，丑艮寅屬艮，甲卯乙屬震，辰巽巳屬巽，丙午丁屬離，未坤申屬坤，庚酉辛屬兌，謂之八宫。

Phương của từng quẻ theo Hậu thiên (cách xếp quẻ theo phương): Khảm Bắc, Ly Nam, Chấn và Tốn phía Đông, Đoài và Càn phía Tây^[2]. Lời chú Trạch Kinh ghi Càn Tây Bắc, Tốn Đông Nam^[3]. Cấn Đông Bắc, Khôn Tây Nam là Viện suy từ thứ tự vòng 24 sơn: Sửu Cấn Dần nằm giữa Tý và Mão, Mùi Khôn Thân nằm giữa Ngọ và Dậu.

Bốn bước chia cung trên bản vẽ

1. Đo hướng Bắc bằng la bàn, đánh dấu lên bản vẽ.
2. Lấy điểm giữa nhà làm tâm, như Trạch Kinh nói «từ sân giữa chia bốn mặt».
3. Từ tâm kẻ tám đường ranh ở 22,5°, 67,5°, 112,5°, 157,5°, 202,5°, 247,5°, 292,5°, 337,5°.
4. Ghi tên cung vào tám ô theo Bảng 1. Muốn chi tiết hơn, chia mỗi cung làm ba sơn theo Bảng 2.

Sách đã kiểm chỉ nói «sân giữa». Lấy tâm trên bản vẽ nhà phố, nhà méo, nhà khuyết góc thế nào thì sách không ghi.

03Mỗi cung ứng với bao nhiêu độ la bàn?

Chia đều 360° cho 24 sơn thì mỗi sơn 15°, mỗi cung ba sơn là 45°; cung Khảm từ 337,5° đến 22,5°.

Sách không ghi số độ. Sách chỉ nói vòng chính châm (kim chuẩn của la bàn) là vị trí chuẩn của 24 sơn, dùng để định hướng^[1]. Số độ dưới đây Viện tính bằng code: chia đều 360°, Tý đặt giữa ở 0° (chính Bắc). Kết quả khớp La bàn Bát Trạch của Viện, ví dụ «Tọa Bính hướng Nhâm» 337,5°–352,5°.

一曰正針，乃二十四山之正位，定向用之。

Sơn và hướng đi thành cặp đối nhau. Sách viết: nói sơn thì hướng đã ở trong đó, như sơn Tý ắt hướng Ngọ, sơn Nhâm ắt hướng Bính^[1].

隂陽家名二十四山，言山則向在其中，如子山則必午向，午山則必子向。

Không muốn tự tra bảng: nhập độ toạ, độ hướng hoặc chọn sơn trên La bàn Bát Trạch miễn phí của Viện.

04Đọc hướng tốt xấu trên mặt bằng thế nào?

Tìm hàng bản cung (quẻ gốc) trong Bảng 3, đọc sang: bốn cột đầu là bốn phương cát, bốn cột sau là bốn phương hung.

Sách nêu phép lật hào (đổi nét quẻ): «Đổi một hào trên là Sinh Khí; đổi hai hào dưới là Thiên Y; đổi cả ba hào là Diên Niên; không đổi hào nào là Phục Vị… Đều là lão, thiếu tự phối với nhau nên là cát. Ngoài ra là lão thiếu giao lẫn nên là hung.»^[1]

翻卦之法皆以上一爻變為生氣貪狼，下二爻變為天醫巨門，三爻俱變為延年武曲，三爻俱不變為伏位輔弼。……皆老少各自相配，故為吉也；外此則老少交錯相配，故為凶也。

Bảng 3 Viện tính bằng code theo đúng thứ tự lật hào của sách, đối chiếu khớp cả tám hàng với bảng tám hướng của bộ máy Viện. Sao thứ tám sách viết 絶命, bài ghi là Tuyệt Mệnh.

Ba bước đọc tốt xấu trên sơ đồ

1. Chọn hàng bản cung trong Bảng 3.
2. Đọc phương của từng sao trong hàng ấy.
3. Ghi tên sao vào ô cung cùng phương trên mặt bằng đã chia ở phần 02: bốn ô cát, bốn ô hung.

Ví dụ hàng Khảm: Sinh Khí ở Đông Nam, Thiên Y ở Đông, Diên Niên ở Nam, Phục Vị ở Bắc là bốn ô cát; Tây, Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nam là bốn ô hung. Người có Cung Phi Khảm xem thêm bài Cung Phi Khảm: 4 hướng tốt và 4 hướng xấu.

Nhà bạn lấy bản cung theo toạ nhà hay theo Cung Phi người ở, và phối hai bên thế nào: các sách Viện đã kiểm không nêu cách phối.

05Đông Tứ Trạch và Tây Tứ Trạch khác nhau thế nào?

Đông tứ trạch gồm Khảm, Ly, Chấn, Tốn; Tây tứ trạch gồm Càn, Đoài, Cấn, Khôn. Phối trong cùng nhóm là cát, phối lẫn hai nhóm là hung.

Sách viết: «Phép dương trạch lấy Càn, Đoài làm lão dương; Cấn, Khôn làm lão âm; Ly, Chấn làm thiếu âm; Tốn, Khảm làm thiếu dương. Hai lão phối nhau là Tây tứ trạch, hai thiếu phối nhau là Đông tứ trạch. Đông, Tây mỗi bên tự phối là cát, giao lẫn mà phối là hung.»^[1]

蓋陽宅之法以乾兌為老陽，艮坤為老隂，離震為少隂，巽坎為少陽，二老相配為西四宅，二少相配為東四宅，東西各自相配為吉，交錯相配為凶。

Viện kiểm bằng code cả 64 cặp cung: cùng nhóm luôn ra một trong bốn sao cát, khác nhóm luôn ra một trong bốn sao hung, đúng như câu sách.

Trạch Kinh dùng một phép chia khác, đừng lẫn với Đông, Tây tứ trạch. Sách ấy cho Càn dẫn ba con trai Chấn, Khảm, Cấn thuộc vị dương; Khôn dẫn ba con gái Tốn, Ly, Đoài thuộc vị âm^[3]. Như vậy Càn, Khảm, Cấn, Chấn đứng chung một bên, khác hẳn cách gộp của Bảng 4. Hai phép là hai lối khác nhau; Viện không gộp làm một.

乾將三男震坎艮悉屬於陽位……坤將三女巽離兊悉屬陰之位

Lời đề yếu của Tứ khố toàn thư cho Trạch Kinh là sách người sau gửi tên Hoàng Đế, nhưng khen phép của sách «khá có nghĩa lý»^[4].

06Đặt cửa chính, bếp, giường ngủ theo mặt bằng ra sao?

Các sách Viện đã kiểm không chỉ đặt cửa, bếp, giường vào cung nào; việc này Viện khảo sát theo từng căn nhà.

Trạch Kinh chỉ ví: nhà lấy nhà cửa làm áo quần, lấy cửa ngõ làm mũ đai^[3]. Câu này nói cửa ngõ quan trọng, không nói đặt cửa ở cung nào.

以舍屋為衣服，以門户為冠帶。

Vì vậy Viện không viết sẵn công thức «cửa ở cung này, bếp ở cung kia» cho mọi nhà.