Văn khấn động thổ xây nghĩa trang gia đình đọc thế nào, sắm lễ gì, chọn ngày ra sao? Bài chép đúng lễ cáo thần Hậu Thổ khi mở đất làm mộ trong sách Gia lễ, Thư nghi, kèm khung điền sẵn và bảng ngày theo sách lịch. Cần chọn ngày cụ thể, Viện xem riêng.
Điểm chính về văn khấn động thổ
- Bài văn khấn động thổ theo sách chỉ vài câu: báo ngày, tên người cáo, việc dựng mộ cho ai, xin thần che chở, dâng lễ.
- Lễ tối giản: không đủ lễ thì hai ba món ăn thường ngày; sách Thư nghi dặn không dùng tiền giấy.
- Xem lịch cho việc làm mộ thì tra mục «phá thổ», không tra mục «động thổ» của việc làm nhà.
- Ngày nên phá thổ là 24 ngày can chi Minh phệ, Minh phệ đối; vẫn phải tránh các ngày kỵ trong tháng.
- Hướng mộ, cách xếp các ngôi mộ, ngày dương lịch cụ thể: Viện khảo sát và xem riêng.
01Văn khấn động thổ xây nghĩa trang gia đình thế nào?
Theo sách, văn khấn động thổ khi làm mộ là bài cáo thần Hậu Thổ (后土, thần đất): báo ngày, tên người cáo, dựng mộ cho ai, xin thần che chở.
Sách Gia lễ của Chu Tử (đời Tống) chép bài văn này trong lễ «chọn ngày mở khu mộ, cáo Hậu Thổ»[1]. Sách Thư nghi của Tư Mã Quang chép bài cáo gần giống, ở đây đọc là «dám tỏ bày cáo» (敢昭告)[3]. Cần nói rõ: sách cổ không có bài riêng cho việc xây nghĩa trang gia đình. Đây là lễ mở đất làm mộ để an táng; gia đình điền tên người mất và việc của nhà mình vào.
Trích Gia lễ, quyển 4 «Tang lễ»
«Nay, năm…, tháng… (ngày mồng một là ngày…), ngày…, (chức vị, họ tên người cáo) dám cáo cùng thần Hậu Thổ: Nay vì (chức vị, họ tên người mất) mà dựng mộ phần. Xin thần che chở, khiến về sau không có gian nan. Kính lấy rượu trong, thịt khô, mắm, cung kính dâng thần. Xin thần chứng hưởng.»
維某年嵗月朔日子,某官姓名敢告於后土氏之神:今為某官姓名營建宅兆,神其保佑,俾無後艱。謹以清酌酺醢,祗薦於神。尚饗。
Điền bài văn khấn động thổ cho nhà mình
Tìm từng chỗ trống trong bài và điền theo cột phải. Lời văn giữ nguyên như sách; chỉ thay phần trong ngoặc.
| Chỗ trong bài | Điền gì |
|---|---|
| Năm…, tháng…, ngày… | Năm, tháng, ngày làm lễ; sách ghi kèm can chi ngày mồng một của tháng |
| (Chức vị, họ tên người cáo) | Người đứng ra cáo: sách chọn một người họ xa hoặc một người khách |
| (Chức vị, họ tên người mất) | Người sẽ an táng ở ngôi mộ này |
| Rượu trong, thịt khô, mắm | Đúng các lễ vật đã bày; xem phần 02 |
Nhà xây cả khu mộ nhiều ngôi, muốn biết đặt hướng, xếp mộ thế nào: sách đã kiểm không nói. Viện khảo sát và xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem nghi thức02Đọc văn khấn động thổ cần sắm lễ vật gì?
Sách Gia lễ ghi lễ vật gồm chén, bình rượu, rượu, quả, thịt khô, mắm; thêm hai chậu rửa tay và khăn.
Gia lễ viết: «bày chén, bình rượu, rượu, quả, thịt khô, mắm ở trước thần vị; lại đặt hai chậu rửa tay với khăn»[1]. Một chậu có giá dành cho người cáo, một chậu không giá dành cho người giúp việc.
設盞注酒果脯醢於其前,又設盥盆帨巾二
Sách Thư nghi thêm hai lời chú. Một là: «nếu không làm được như vậy thì chỉ cần hai ba món ăn thường ngày». Hai là: lễ «đều như cúng thần ngày thường, nhưng không dùng tiền giấy»[3].
既不能如此只常食兩三味……但不用紙錢
| Món | Đủ lễ (Gia lễ) | Lễ tối giản (Thư nghi) |
|---|---|---|
| Đồ uống | Rượu, chén, bình rót rượu | Rượu |
| Đồ cúng | Quả, thịt khô, mắm | Hai ba món ăn thường ngày |
| Đồ rửa tay | Hai chậu rửa tay, khăn | Như cúng thần ngày thường |
| Thần vị | Đặt bên trái cây tiêu giữa, quay nam | Đặt ghế, bàn bên trái đất giữa |
| Tiền giấy | Sách không ghi | Không dùng |
Mâm lễ cho lễ hạ huyệt, lễ khánh thành mộ là những lễ khác; xem bài lễ hạ huyệt gồm những gì và bài khánh thành mộ là gì.
03Đọc văn khấn động thổ theo trình tự nào?
Cắm tiêu đánh dấu huyệt, đặt thần vị, rửa tay, rưới rượu, đọc văn, lạy hai lạy, dọn lễ; cáo xong mới đào huyệt. Gia lễ đặt tên lễ này là «chọn ngày mở khu mộ, cáo Hậu Thổ»[1].
擇日開塋域祠后土……遂穿壙
- Đánh dấu huyệt. Đào bốn góc và chính giữa chỗ đặt mộ, mỗi chỗ cắm một cây tiêu; trước cửa nam cắm hai cây tiêu.
- Chọn người cáo. Một người họ xa hoặc một người khách đứng ra cáo, mặc áo lễ.
- Đặt thần vị. Đặt ở bên trái cây tiêu giữa, quay về hướng nam; bày lễ vật ở trước.
- Lạy và rửa tay. Người cáo đứng trước thần vị, quay mặt về bắc; mọi người lạy hai lạy, rồi rửa tay, lau tay.
- Rót và rưới rượu. Người cáo rót rượu vào chén, rưới trước thần vị, cúi phục, đứng dậy, lùi lại một chút.
- Đọc văn. Người đọc văn quỳ bên trái người cáo, quay về đông, đọc bài ở phần 01.
- Lạy tạ, dọn lễ. Người cáo lạy hai lạy; người đọc văn và người giúp việc cùng lạy hai lạy. Dọn lễ, lui ra.
- Đào huyệt. Cáo xong mới bắt đầu đào.
Xong mộ có tế Hậu Thổ lần nữa không?
Có. Lấp huyệt xong, Gia lễ chép «tế Hậu Thổ ở bên trái mộ», theo nghi thức như lần trước[1]. Chỉ đổi một câu: «vì (người mất) mà dựng mộ phần» thành «(người mất) yên nghỉ nơi u trạch này» (窆茲幽宅). Thư nghi giải thích lý do: «vì hình hài cha mẹ ở đây nên lễ thần đất nơi ấy»[3].
祠后土於墓左……為父母形體在此禮其神也
Muốn Viện hướng dẫn nghi thức tại chỗ, hay chọn ngày giờ cho lễ mở đất và lễ an táng: dịch vụ Xem tang lễ & nghi thức, báo giá trước khi làm. Gọi 07.6264.1331.
Đặt lịch với Viện04Khấn Thổ thần trước hay gia tiên trước?
Sách không đặt một luật chung; thứ tự tuỳ từng lễ. Lúc mở đất, sách chỉ chép lễ cáo Hậu Thổ ở khu đất. Lúc tảo mộ, cúng mộ tổ tiên trước, tế Hậu Thổ sau.
- Lễ mở đất làm mộ: Gia lễ chỉ chép lễ cáo Hậu Thổ tại khu đất. Chủ nhân về nhà mới đến trước linh tọa khóc, lạy hai lạy[1].
- Lễ tảo mộ: cúng mộ tổ tiên xong, «từ thần, dọn lễ, rồi tế Hậu Thổ» ở chỗ dọn riêng bên trái mộ[2]. Trình tự dọn mộ có ở bài tảo mộ làm những gì.
- Nguyên tắc chung: Gia lễ ghi «có việc thì cáo» ở từ đường, dâng trà, rượu; ví dụ bài cáo dùng rượu, quả[2]. Sách không ghi riêng việc mở đất làm mộ.
主人若歸則靈座前哭再拜……辭神乃徹遂祭后土
Bài khấn khi ra thăm mộ có ở bài văn khấn tảo mộ ngoài đồng, ngoài nghĩa trang.
05Nên chọn ngày động thổ nghĩa trang ra sao?
Tra mục «phá thổ» trong lịch, chọn ngày Minh phệ hoặc Minh phệ đối, rồi tránh các ngày kỵ của tháng.
Sách lịch Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (đời Thanh) tách «sửa chữa, xây dựng, động thổ» của việc làm nhà khỏi «phá thổ» (破土, đào đất làm mộ), «an táng»[4]. Vì vậy, động thổ nghĩa trang thì xem mục phá thổ. Sách ghi phá thổ nên ngày Minh phệ (鳴吠) và Minh phệ đối (鳴吠對)[4]. Sách cũng chép lời kinh của Nhất Hạnh: ngày Minh phệ đối dùng cho việc phá thổ, trảm thảo (phát cỏ mở đất)[5]. Tên ngày lấy từ lời truyền «gà vàng gáy, chó ngọc sủa».
Hình: sáu chi có ngày nên phá thổ
Ngày Minh phệ: 13 ngày can chi
Xem can chi của ngày định làm trong lịch âm, so với bảng. Danh sách theo quy tắc của sách, Viện tính lại bằng code, khớp bảng tra sẵn ở quyển 9[5].
| Chi ngày | Các ngày can chi |
|---|---|
| Ngọ | Canh Ngọ, Nhâm Ngọ, Giáp Ngọ, Bính Ngọ |
| Thân | Nhâm Thân, Giáp Thân, Bính Thân, Canh Thân |
| Dậu | Quý Dậu, Ất Dậu, Đinh Dậu, Kỷ Dậu, Tân Dậu |
Ngày Minh phệ đối: 11 ngày can chi
Nhóm này hợp riêng với việc mở đất. Sách ghi rõ Thông Thư từng xếp Canh Dần, Nhâm Dần vào Minh phệ và Giáp Ngọ vào Minh phệ đối là sai, nên sách sửa lại như hai bảng ở đây[5].
| Chi ngày | Các ngày can chi |
|---|---|
| Tý | Bính Tý, Canh Tý, Nhâm Tý |
| Dần | Bính Dần, Canh Dần, Nhâm Dần, Giáp Dần |
| Mão | Đinh Mão, Tân Mão, Quý Mão, Ất Mão |
Ngày kỵ khi đọc văn khấn động thổ mở đất
Ngày đúng can chi ở trên mà gặp một trong các thần sát dưới đây thì sách ghi là kỵ phá thổ[4]. Các thần sát này đổi theo từng tháng, phải tra lịch.
| Nhóm | Tên ngày kỵ |
|---|---|
| Theo tháng | Nguyệt kiến, Nguyệt phá, Nguyệt sát, Nguyệt hình, Nguyệt hại, Nguyệt yếm |
| Theo Trực | Ngày Bình, ngày Thu |
| Sát | Kiếp sát, Tai sát |
| Thổ | Thổ phủ, Thổ phù, Địa nang; sau ngày Thổ vương dụng sự |
| Khác | Tứ phế, Ngũ mộ, Phục nhật, Trùng nhật |
Chọn ngày theo tục và sửa mộ đã có
Bộ lịch chưa cho Viện in sẵn ngày dương lịch nào hợp phá thổ. Muốn có ngày cụ thể cho nhà mình, đã soát đủ ngày kỵ: Viện chọn ngày riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo. Muốn tự học chọn ngày: khoá Trạch Nhựt – Xem Ngày (PT-103); muốn học hợp hướng mộ với tuổi con cháu khi xây sửa mộ phần: khoá Huyền Không Đại Quái Xem Ngày.
Nhờ Viện chọn ngày phá thổ06Hỏi – đáp
Động thổ xây mộ có cần đốt tiền giấy không?
Sách Thư nghi chép lễ cáo Hậu Thổ khi mở đất «đều như cúng thần ngày thường, nhưng không dùng tiền giấy». Nhà không đủ lễ thì sách cho chỉ cần hai ba món ăn thường ngày, cùng rượu để rưới trước thần vị.
Ai nên đứng ra đọc văn khấn?
Gia lễ chọn một người họ xa hoặc một người khách đứng ra cáo, mặc áo lễ; có thêm người đọc văn và người giúp việc. Khi lấp huyệt tế lần hai, Thư nghi cũng dặn chọn người thân hoặc khách. Sách không nói thêm điều kiện nào khác cho người đứng lễ.
Xong mộ có phải khấn lại không?
Có. Lấp huyệt xong, Gia lễ chép lễ tế Hậu Thổ ở bên trái mộ, làm như lần đầu. Bài văn giữ nguyên, chỉ đổi câu dựng mộ phần thành câu «người mất yên nghỉ nơi u trạch này». Thư nghi nói lý do: hình hài cha mẹ ở đây nên lễ thần đất nơi ấy.
Hỏi thêm về văn khấn động thổ và sinh phần
Xây sẵn mộ cho người còn sống thì kiêng năm nào?
Quyển Phụ lục của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư chép phép dân gian về làm sinh phần: tuổi Tý, Ngọ, Mão, Dậu kỵ năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu; tuổi Dần, Thân, Tỵ, Hợi kỵ năm Dần, Thân, Tỵ, Hợi; tuổi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi kỵ năm Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Phần tính theo tuổi riêng, Viện xem riêng.
Mở đất trước, an táng sau có được không?
Hiệp Kỷ Biện Phương Thư chép một phép quyền biến nhiều người dùng: chọn ngày phá thổ riêng, rồi chọn ngày an táng riêng, xong việc thì làm lễ tạ mộ. Sách ghi phép ấy tuy là biến thông nhưng cũng có lý. Muốn chọn đủ hai ngày cho nhà mình, liên hệ Viện.
Viện giúp được gì cho việc xây nghĩa trang gia đình?
Dịch vụ «Xem tang lễ & nghi thức» của Viện gồm chọn ngày giờ và hướng dẫn nghi thức an táng, cải táng; Viện báo giá trước khi làm. Hướng mộ, cách xếp các ngôi mộ trong khu đất thì Viện khảo sát riêng. Gọi 07.6264.1331.
Nguồn tham khảo
- Gia lễ 家禮, Chu Tử 朱子 (đời Tống), quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục «擇日開塋域祠后土» tờ 20a–21a (lời Trình Tử, lời bàn của sách, lễ vật, trình tự, bài văn cáo), tờ 29a (tế Hậu Thổ bên trái mộ), bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia lễ 家禮, quyển 5 «祭禮» (Tế lễ), mục «墓祭» (cúng mộ) tờ 14a–15a; quyển 1 «通禮» (Thông lễ), mục «祠堂» (từ đường) tờ 4b–5a. Bản Kanripo KR1d0089.
- Thư nghi 書儀, Tư Mã Quang 司馬光 (đời Tống), quyển 7 «喪儀三» mục «卜宅兆葬日» tờ 3b–4a; quyển 8 mục «祭后土» tờ 6a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0088.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書, Doãn Lộc 允祿 và các quan (đời Thanh, lời tựa năm Càn Long thứ 6), quyển 11 «用事» (Dụng sự): danh mục 37 việc của dân tờ 3b, mục «破土» tờ 25b. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 5 «義例» (Nghĩa lệ), mục Minh phệ, Minh phệ đối tờ 64b–65a, 68b–69a; quyển 9 «立成» (Lập thành) tờ 32a. Danh sách 24 ngày Viện tính lại bằng code theo quy tắc của sách. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 34 «利用» (Lợi dụng), mục phép quyền biến khi xây mộ, an táng tờ 51b–52b; quyển 35 «附錄» (Phụ lục), mục làm sinh phần tờ 37b–38a. Bản Kanripo KR3g0051.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên hoặc tính bằng chính quy tắc của sách. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán và lời dịch trong bài do Viện thêm. Chọn ngày, đặt hướng cho khu mộ cụ thể nên để Viện xem riêng.
