Viện Nghiên Cứu Phong Thủy - gần 30 năm - 4 quyết định Nhà Nước công nhận
Chia Sẻ Kiến Thức

Lễ hạ huyệt gồm những gì? Đồ lễ cúng Thổ thần, văn khấn và việc cần chuẩn bị theo phong tục

19 tháng 11, 2026 12 phút đọc Ban Truyền Thông INAFESA

Lễ hạ huyệt cần sắm gì, làm những bước nào, khấn Thổ thần ra sao? Bài liệt kê sẵn theo Gia lễ của Chu Tử và Thư nghi của Tư Mã Quang để gia đình in ra dùng ngay. Chọn ngày giờ an táng thì Viện xem riêng.

Điểm chính

  • Năm việc ở mộ theo thứ tự: tới mộ, hạ quan tài, tế Hậu Thổ, đề bài vị, đắp mộ.
  • Đồ cúng Thổ thần: chén, bình rượu, rượu, quả, thịt khô, mắm thịt, chậu rửa tay và khăn.
  • Người khấn là một người họ xa hoặc khách, mặc áo thường, không mặc tang phục.
  • Không bỏ vàng ngọc, của quý xuống huyệt.
  • Chọn ngày giờ an táng, nghi thức cho từng nhà: Viện xem riêng.

01Lễ hạ huyệt gồm những gì?

Lễ hạ huyệt gồm năm việc nối nhau: tới mộ, hạ quan tài, tế Hậu Thổ, đề bài vị, đắp thành mộ. Đây là thứ tự sách Gia lễ (家禮) của Chu Tử đời Tống ghi ở quyển 4, phần tang lễ[1]. Hậu Thổ (后土) là thần đất, dân gian quen gọi Thổ thần.

Bảng 1. Các bước của lễ hạ huyệt theo Gia lễ
BướcViệcLàm thế nào
1Tới mộLều linh, chỗ đứng, đồ lễ đã dựng sẵn từ trước; linh cữu tới thì đặt lễ rồi lui.
2Hạ quan tàiDùng đòn gỗ, thừng, vải lót đáy thả xuống thật cẩn thận; hạ xong sửa áo quan, minh tinh cho ngay.
3Lấp vôi, lấp đấtĐổ đất mỗi chừng một thước thì nện nhẹ tay, đừng để chấn động trong quan tài.
4Tế Hậu ThổCúng Thổ thần ở bên trái mộ, đọc văn khấn (xem phần 03, 04).
5Đề bài vịNgười viết chữ đẹp đề bài vị tại mộ; người chúc đọc lời khấn mời vong linh về nương bài vị.
6Đắp thành mộĐể lại một người con em trông lấp đất tới khi xong mộ.

Hạ quan tài cần lưu ý gì?

Sách dặn: phàm hạ quan tài cần hết sức cẩn thận, dùng sức không được sơ suất để nghiêng đổ, lay động; anh em tang chủ nên ngừng khóc, tự đến xem[1]. Thư nghi của Tư Mã Quang cũng ghi các con ngừng khóc, nhìn hạ huyệt[3].

大凡下柩最須詳審用力不可誤有傾墜動摇主人兄弟宜輟哭親臨視之

Lấp đất cũng vậy: «đổ đất mỗi chừng một thước thì nện nhẹ tay, đừng để chấn động trong quan tài»[1].

下土毎尺許即輕手築之勿令震動柩中

Đề bài vị tại mộ

Đề bài vị được làm sau khi tế Hậu Thổ; việc lấp đất, đắp thành mộ hoàn tất sau đó. Người chúc đặt bài vị lên linh toà, thắp hương rót rượu, quỳ bên phải tang chủ đọc: «hình đã về nơi huyệt mộ, thần trở lại nhà thờ; thần chủ đã thành, cúi mong tôn linh bỏ cũ theo mới, nương vào đây, dựa vào đây»[1]. Tang chủ lạy hai lạy.

形歸窆穸神返室堂神主既成伏惟尊靈舎舊從新是憑是依

Nghi thức từng vùng mỗi nơi một khác. Muốn Viện hướng dẫn nghi thức an táng cho đúng nhà mình: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.

Nhờ Viện hướng dẫn nghi thức

02Lễ hạ huyệt cần chuẩn bị những gì?

Trước khi linh cữu tới, người lo việc dựng lều linh, chỗ đứng cho họ hàng và khách, lều cho phụ nữ, bày đồ tuỳ táng và lễ rượu quả. Gia lễ ghi rõ vị trí từng thứ[1]. Gia đình có thể dùng bảng dưới làm danh sách đánh dấu.

Việc dựng ở mộ trước khi linh cữu tới

Bảng 2. Danh sách chuẩn bị lễ hạ huyệt tại mộ
ViệcĐặt ở đâu
Lều linh (có ghế, bàn)Phía tây đường vào mộ, quay mặt về nam.
Chỗ đứng họ hàng, kháchTrước lều linh mười mấy bước; nam phía đông, nữ phía tây, đều quay về nam.
Lều cho phụ nữSau lều linh, phía tây huyệt.
Đồ tuỳ táng (minh khí)Bày phía đông huyệt.
Lễ điện khi linh cữu tớiRượu, quả, thịt khô, mắm thịt; đặt xong thì lui.
Bàn đề bài vịPhía đông nam linh toà; nghiên, bút, mực, chậu rửa tay, khăn.
Người ở lạiMột người con em hoặc họ hàng trông lấp đất tới khi thành mộ.

Mặt bằng mộ trước khi linh cữu tới

Mặt bằng mộ trước khi linh cữu tới Mặt bằng nhìn từ trên, phía bắc ở trên. Huyệt ở giữa. Lều linh dựng phía tây, quay mặt về nam. Sau lều linh, phía tây huyệt, là lều cho phụ nữ. Trước lều linh mười mấy bước là chỗ đứng của họ hàng và khách, quay về nam: nam đứng phía đông, nữ đứng phía tây. Đồ tuỳ táng bày phía đông huyệt. Dựng ở mộ trước khi linh cữu tới Mặt bằng nhìn từ trên · phía Bắc ở trên B N T Đ Huyệt Lều linhquay nam ↓ mười mấy bướcNữ ↓Nam ↓ Lều phụ nữ Đồ tuỳ táng Lều linh (có ghế, bàn)Phía tây, quay mặt về nam Chỗ đứng họ hàng, kháchTrước lều linh mười mấy bước; nam phía đông, nữ phía tây Lều cho phụ nữSau lều linh, phía tây huyệt Đồ tuỳ táng (minh khí)Bày phía đông huyệt
Hình 1. Mặt bằng mộ cho thấy lều linh, lều phụ nữ, chỗ đứng họ hàng, khách và đồ tuỳ táng nằm ở phía nào của huyệt. Hình minh hoạ.

Đồ không nên bỏ xuống huyệt

Gia lễ ghi lễ tặng của tang chủ là lụa đen, lụa đỏ nhạt đặt cạnh quan tài; nhà nghèo thì mỗi màu một tấm cũng được. Ngoài ra vàng ngọc, của quý đều không được cho vào huyệt, kẻo làm luỵ người mất[1]. Thư nghi dặn y như thế[3].

其餘金玉寳玩並不得入壙以為亡者之累

Về sau, mộ đắp cao bốn thước, trước mộ dựng bia đá nhỏ[1]. Làm lễ khi mộ xây xong, xem bài khánh thành mộ là gì.

03Sắm lễ hạ huyệt cúng Thổ thần gồm những gì?

Sắm lễ hạ huyệt cúng Thổ thần gồm chén, bình rượu, rượu, quả, thịt khô, mắm thịt, cùng hai chậu rửa tay và khăn; thần vị đặt quay về nam. Lễ làm ở bên trái mộ, sau khi hạ huyệt và lấp cửa huyệt[1][3].

Bảng 3. Đồ lễ cúng Thổ thần khi hạ huyệt
NhómĐồ lễBày ở đâu
Thần vịBài vị Hậu Thổ, ghế, bànBên trái mộ, quay mặt về nam
Lễ dângRượu, quả, thịt khô, mắm thịtTrước thần vị
Đồ rótChén, bình rượuTrước thần vị
Đồ rửaHai chậu rửa tay, khăn lau (một cho người khấn, một cho người lo việc)Phía đông nam thần vị

設盞注酒果脯醢於其前又設盥盆帨巾二

Nhà không sắm đủ lễ hạ huyệt thì sao?

Thư nghi ghi: «nếu không làm được như thế thì chỉ vài ba món ăn thường ngày», cúng như nghi cúng thần ngày thường, chỉ không dùng tiền giấy[2].

既不能如此只常食兩三味

Vì sao cúng ở bên trái mộ?

Thư nghi dẫn Lễ ký, thiên Đàn Cung: «quan hữu ti dùng ghế chiếu đặt lễ điện ở bên trái mộ»; lời chú giải thích vì hình thể cha mẹ ở đó nên lễ thần nơi ấy. Tư Mã Quang ghi lễ này đời cổ không có, nay theo Khai Nguyên lễ đời Đường[3][4].

有司以几筵舍奠於墓左

Mâm lễ theo tục từng địa phương, sách đã kiểm không ghi. Viện xem riêng và hướng dẫn cho nhà bạn: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.

Hỏi Viện về mâm lễ

04Văn khấn lễ hạ huyệt thế nào?

Văn khấn hạ huyệt dùng bài khấn Hậu Thổ lúc mở đất, chỉ đổi một câu thành «nay vì (người mất) hạ huyệt nơi u trạch này». Gia lễ và Thư nghi đều ghi cách đổi này[1][3].

Trình tự khấn Thổ thần

  1. Chọn một người họ xa hoặc một người khách làm người khấn. Người khấn mặc áo thường (áo cát), không mặc tang phục.
  2. Người khấn đứng trước thần vị, quay mặt về bắc; người lo việc đứng sau. Tất cả lạy hai lạy.
  3. Người khấn và người lo việc rửa tay, lau tay.
  4. Một người cầm bình rượu quỳ, một người cầm chén quỳ. Người khấn rót rượu, cầm chén rưới xuống trước thần vị, cúi lạy, đứng dậy lui ra chút.
  5. Người chúc cầm bản văn quỳ bên trái người khấn, quay về đông, đọc văn khấn.
  6. Đọc xong về chỗ. Người khấn lạy hai lạy; người chúc và người lo việc lạy hai lạy, rồi dọn lễ.

Trình tự trên theo Gia lễ[1]; Thư nghi cũng ghi người khấn mặc áo cát, chọn họ hàng hoặc khách làm[3].

Bài văn khấn lễ hạ huyệt theo Gia lễ

Trích Gia lễ, văn khấn Hậu Thổ

«Ngày … tháng … năm …, (chức tước, họ tên người khấn) dám thưa với thần Hậu Thổ: nay vì (chức tước, thuỵ hiệu người mất) hạ huyệt nơi u trạch này, xin thần che chở, khiến về sau không có điều khó khăn. Kính dâng rượu trong, thịt khô, mắm thịt lên thần. Mời thần hưởng.»

維某年嵗月朔日子某官姓名敢告於后土氏之神今為某官姓名營建宅兆神其保佑俾無後艱謹以清酌酺醢祗薦於神尚饗

今為某官封諡窆茲幽宅

Gia lễ, quyển 4 «Tang lễ», tờ 21a và 29a[1] · xem bản gốc

Dòng chữ Hán thứ nhất là bài khấn lúc mở đất. Khi hạ huyệt, thay câu «今為某官姓名營建宅兆» (nay vì tang chủ xây dựng mộ phần) bằng dòng thứ hai, phần còn lại giữ nguyên. Thư nghi viết «敢昭告» (dám tỏ bày thưa) thay cho «敢告»[2]. Muốn xem thêm bài khấn ở mộ ngày thường: văn khấn tảo mộ ngoài đồng.

05Ngày giờ lễ hạ huyệt chọn thế nào?

Chu Tử viết: người xưa chọn đất, chọn ngày táng bằng bói; người nay không hiểu phép bói thì cứ theo tục mà chọn.[1]

愚按古者𦵏地𦵏日皆決於卜筮今人不曉占法且從俗擇之可也

Sách đã kiểm không ghi giờ hạ huyệt hay ngày an táng cụ thể, cũng không ghi hướng đặt huyệt theo Âm trạch. Viện không tự viết thay sách. Phần này cần xem theo người mất, gia đình và khu đất cụ thể.

Dịch vụ «Xem tang lễ · nghi thức» của Viện: chọn ngày giờ, hướng dẫn nghi thức an táng, cải táng. Liên hệ để được báo giá: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.

Nhờ Viện chọn ngày an táng

Muốn tự học chọn ngày cho việc an táng: khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103. Muốn học nghi lễ: khoá Nghi Lễ PT-202.

06Hỏi – đáp

Ai nên đứng khấn Thổ thần khi hạ huyệt?

Gia lễ dặn chọn một người họ xa hoặc một người khách làm người khấn. Người này mặc áo thường, không mặc tang phục. Người chúc là người cầm bản văn quỳ bên trái người khấn mà đọc. Việc đề bài vị do người viết chữ đẹp làm; tang chủ đứng trước bàn, người chúc đọc lời khấn xong thì tang chủ lạy hai lạy.

Có được bỏ vàng bạc, đồ quý theo người mất xuống huyệt không?

Gia lễ và Thư nghi đều dặn không. Vàng ngọc, của quý không được cho vào huyệt, kẻo làm luỵ người mất. Lễ tặng của tang chủ chỉ là lụa đen, lụa đỏ nhạt đặt cạnh quan tài; nhà nghèo mỗi màu một tấm.

Cúng Thổ thần có dùng tiền giấy không?

Thư nghi của Tư Mã Quang ghi lễ tế Hậu Thổ cúng như nghi cúng thần ngày thường, chỉ không dùng tiền giấy. Nhà không sắm đủ rượu, quả, thịt khô, mắm thịt thì vài ba món ăn thường ngày cũng được.

Sau lễ hạ huyệt, dịch vụ và khoá học

Hạ huyệt xong gia đình về hết được không?

Gia lễ ghi người chúc bưng bài vị lên xe về, nhưng để lại một người con em trông coi lấp đất cho tới khi đắp xong mộ. Thư nghi cũng ghi một người họ hàng ở lại trông coi. Mộ đắp cao bốn thước, trước mộ dựng bia đá nhỏ.

Viện hỗ trợ gì cho lễ hạ huyệt?

Dịch vụ «Xem tang lễ · nghi thức» của Viện tư vấn chọn ngày giờ và hướng dẫn nghi thức cho tang lễ, an táng, cải táng. Viện không có giá cố định; gia đình liên hệ qua điện thoại hoặc Zalo 07.6264.1331 để được báo giá.

Muốn tự học nghi lễ tang và chọn ngày an táng thì học khoá nào?

Khoá Nghi Lễ PT-202 gồm 6 buổi, cần học xong PT-102 trước. Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103 có phần chọn ngày cho việc an táng, cần học xong PT-101 trước. Xem lịch ở trang từng khoá.

Nguồn tham khảo

  1. Gia lễ 家禮, Chu Tử 朱子 (Chu Hy) soạn, đời Tống; quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục «治𦵏» tờ 20b–21a; «及墓, 下棺, 祠后土, 題木主, 成墳» tờ 27a–30b. Bản Tứ khố toàn thư Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0089.
  2. Thư nghi 書儀, Tư Mã Quang 司馬光 soạn, đời Tống; quyển 7 «喪儀三», mục «卜宅兆葬日», tờ 3b–4a. Bản Kanripo KR1d0088.
  3. Thư nghi 書儀, quyển 8, mục «下棺» và «祭后土», tờ 5b–6a. Bản Kanripo KR1d0088.
  4. Lễ ký 禮記, thiên Đàn Cung 檀弓, tờ 36b. Bản Kanripo KR1d0052.

Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên. Bản Kanripo không chấm câu; lời dịch do Viện làm. Mâm lễ theo tục địa phương, ngày giờ và hướng huyệt không có trong sách đã kiểm: nên để Viện xem cho đúng gia đình.

Bước tiếp theo

Chia Sẻ
Chia sẻ Facebook Zalo
INAFESA
Tác giả
Ban Truyền Thông INAFESA

Viện Nghiên Cứu & Ứng Dụng Kiến Trúc Phong Thủy Vào Đời Sống — biên soạn và cập nhật kiến thức phong thủy chính thống, dựa trên truyền thừa và thực hành ứng dụng.

Tìm hiểu về Viện →
Học bài bản cùng Viện

Hiểu phong thủy từ gốc, không chỉ từ mẹo

Viện INAFESA đào tạo phong thủy chính thống — chương trình từ Khai Duyên đến nâng cao, do giảng viên có truyền thừa trực tiếp hướng dẫn.

Xem chương trình đào tạo →