Quẻ Cấn trên Chấn dưới là quẻ Sơn Lôi Di, quẻ thứ 27 của Kinh Dịch. Bài cho bảng tra lời quẻ, Thoán, Tượng, sáu hào theo nguyên văn Chu Dịch, kèm bảng các quẻ ghép từ Cấn, Chấn, Khôn, Tốn và ba bước tự gọi tên quẻ.
Điểm chính
- Cấn trên, Chấn dưới là quẻ Di, thứ 27; Đại Tượng viết «dưới núi có sấm» nên quẻ được gọi Sơn Lôi Di[1].
- Di nghĩa là nuôi; Tạp quái nói Di là nuôi theo lẽ chính[3].
- Hình quẻ: hào 1 và hào 6 dương, bốn hào giữa âm, Chu Hi gọi là tượng cái hàm[2].
- Chấn trên Khôn là Dự (16), Khôn trên Chấn là Phục (24), Cấn trên Tốn là Cổ (18), Chấn trên Tốn là Hằng (32): tra ở Bảng 3.
- Gieo được quẻ Di, muốn biết ứng vào việc của mình: Viện xem riêng.
01Quẻ Cấn trên Chấn dưới là quẻ gì?
Cấn trên, Chấn dưới là quẻ Di, quẻ thứ 27 của Kinh Dịch, tên thông dụng là Sơn Lôi Di.[1]
Bản Chu Dịch ghi đầu quẻ: «Di, thứ hai mươi bảy. Chấn ở dưới, Cấn ở trên». Thuyết quái nói Chấn là sấm, Cấn là núi[4]. Đại Tượng của quẻ mở bằng câu «dưới núi có sấm». Ghép tượng quái trên với tượng quái dưới rồi thêm tên quẻ, ta được Sơn (núi) Lôi (sấm) Di[6].
頤第二十七 ䷚震下艮上
震為雷
艮為山
Hình sáu vạch quẻ Cấn trên Chấn dưới
Viện vẽ lại bằng code: đếm từ dưới lên, hào 1 là vạch liền (dương), hào 2 đến hào 5 là vạch đứt (âm), hào 6 là vạch liền. Ba vạch dưới là Chấn, ba vạch trên là Cấn.
Chu Hi giảng hình quẻ Cấn trên Chấn dưới
Chu Hi giảng hình quẻ: Di là hai bên miệng. Miệng ăn vật để tự nuôi, nên mang nghĩa nuôi. Quẻ này trên dưới hai vạch dương, trong ôm bốn vạch âm; ngoài đặc trong rỗng, trên dừng dưới động, là tượng cái hàm[2].
頥口旁也口食物以自飬故為飬義為卦上下二陽内含四隂外實内虚上止下動為頥之象
Muốn gieo một quẻ cho việc của mình và xem có ra quẻ Di không: dùng công cụ gieo quẻ Kinh Dịch của Viện, miễn phí, không cần đăng nhập.
02Lời quẻ, Thoán, Tượng của quẻ Cấn trên Chấn dưới nói gì?
Lời quẻ Di: giữ chính thì tốt; xem cách nuôi, tự tìm cái ăn cho miệng mình. Đại Tượng răn cẩn thận lời nói, tiết chế ăn uống.[1]
| Mục | Nội dung (Viện dịch sát) |
|---|---|
| Quái dưới, quái trên | Chấn (sấm) dưới, Cấn (núi) trên |
| Số thứ tự | 27 |
| Nghĩa tên quẻ | Di là nuôi; nuôi theo lẽ chính |
| Lời quẻ | Giữ chính thì tốt. Xem cách nuôi, tự tìm cái ăn cho miệng mình. |
| Thoán | Nuôi theo lẽ chính thì tốt; trời đất nuôi muôn vật, thánh nhân nuôi người hiền để tới muôn dân |
| Đại Tượng | Dưới núi có sấm; quân tử cẩn thận lời nói, tiết chế ăn uống |
頤貞吉。觀頤,自求口實。
Trích Chu Dịch, lời Thoán quẻ Di
«”Di, giữ chính thì tốt” là nuôi theo lẽ chính thì tốt. “Xem cách nuôi” là xem điều mình nuôi; “tự tìm cái ăn” là xem cách mình tự nuôi mình. Trời đất nuôi muôn vật, thánh nhân nuôi người hiền để tới muôn dân. Thời của quẻ Di lớn thay!»
彖曰:頤貞吉,養正則吉也。觀頤,觀其所養也;自求口實,觀其自養也。天地養萬物,聖人養賢以及萬民,頤之時大矣哉!
Đại Tượng: dưới núi có sấm
Đại Tượng viết: «Dưới núi có sấm là quẻ Di. Người quân tử theo đó mà cẩn thận lời nói, tiết chế ăn uống»[1]. Câu này cũng cho thấy rõ Cấn (núi) ở trên, Chấn (sấm) ở dưới.
象曰:山下有雷,頤。君子以慎言語,節飲食。
Về nghĩa chữ Di, Tự quái viết «Di là nuôi», Tạp quái viết «Di là nuôi theo lẽ chính»[3].
頤者、養也
頤,養正也。
Sách đã kiểm không có lời đoán quẻ Di cho từng việc như làm ăn, tình duyên. Gieo được quẻ này, muốn biết ứng vào việc của bạn: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem quẻ03Sáu hào quẻ Sơn Lôi Di đọc thế nào?
Đếm vạch từ dưới lên, tìm hào động trong Bảng 2a hoặc 2b, đọc lời hào rồi đọc Tiểu Tượng ngay bên cạnh.[1]
- 1Đếm vạch từ dưới lênVạch dưới cùng là Sơ Cửu, trên cùng là Thượng Cửu; bốn vạch đứt ở giữa là Lục Nhị, Lục Tam, Lục Tứ, Lục Ngũ.
- 2Tìm hào trong bảngBa hào dưới ở Bảng 2a, ba hào trên ở Bảng 2b.
- 3Đọc lời hào và Tiểu TượngLời hào nói việc; Tiểu Tượng nói lý do.
Ba hào dưới quẻ Di: Sơ Cửu, Lục Nhị, Lục Tam
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng |
|---|---|---|
| Sơ Cửu 初九 | Bỏ con rùa thiêng của ngươi, nhìn ta trễ hàm (thèm ăn): xấu. | «Nhìn ta trễ hàm», cũng chẳng đáng quý. |
| Lục Nhị 六二 | Nuôi ngược, trái lẽ thường ở gò đất; nuôi, đi thì xấu. | Đi mà mất bạn đồng loại. |
| Lục Tam 六三 | Trái đạo nuôi, dù chính cũng xấu; mười năm đừng dùng, không gì lợi. | Đạo trái ngược lớn. |
初九:舍爾靈龜,觀我朵頤,凶。
象曰:觀我朵頤,亦不足貴也。
六二:顛頤,拂經于丘,頤,征凶。
象曰:六二征凶,行失類也。
六三:拂頤貞,凶,十年勿用,无攸利。
象曰:十年勿用,道大悖也。
Ba hào trên quẻ Cấn trên Chấn dưới: Lục Tứ, Lục Ngũ, Thượng Cửu
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng |
|---|---|---|
| Lục Tứ 六四 | Nuôi ngược mà tốt. Hổ nhìn chằm chằm, lòng muốn nối nhau không dứt, không lỗi. | Cái tốt của «nuôi ngược» là bề trên ban ra sáng rỡ. |
| Lục Ngũ 六五 | Trái lẽ thường, ở yên giữ chính thì tốt, không thể lội qua sông lớn. | Thuận mà theo bề trên. |
| Thượng Cửu 上九 | Do mình mà thiên hạ được nuôi; nguy mà tốt; lợi lội qua sông lớn. | Có phúc lớn. |
六四:顛頤,吉。虎視眈眈,其欲逐逐,无咎。
象曰:顛頤之吉,上施光也。
六五:拂經,居貞,吉,不可涉大川。
象曰:居貞之吉,順以從上也。
上九:由頤,厲,吉。利涉大川。
象曰:由頤厲吉,大有慶也。
Lời dịch trong hai bảng do Viện dịch sát chữ; dấu chấm câu nguyên văn theo bản trên Kanripo, Viện gộp dòng[1]. Muốn tự đọc hào cho thạo, xem lộ trình ở bài học Kinh Dịch như thế nào.
Đã tra ra hào động, muốn biết hào ấy ứng vào việc của bạn ra sao: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Đặt lịch xem quẻ04Quẻ Chấn trên Khôn, Khôn trên Chấn, Cấn trên Tốn là quẻ gì?
Chấn trên Khôn là Lôi Địa Dự (16), Khôn trên Chấn là Địa Lôi Phục (24), Cấn trên Tốn là Sơn Phong Cổ (18), Chấn trên Tốn là Lôi Phong Hằng (32).[5]
Viện tính lại bằng code cả bảy cặp quái người đọc hay hỏi, rồi so với dòng đầu từng quẻ trong bản Chu Dịch. Bảng dưới đọc từ trái sang: quái dưới, quái trên, sáu vạch, rồi tên và số quẻ.
Bảng tra quẻ Cấn trên Chấn và các quẻ gần
| Hỏi | Quái dưới | Quái trên | Sáu vạch (hào 1→6) | Tên gọi | Số | Kinh ghi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Cấn trên Chấn dưới | Chấn 震 | Cấn 艮 | dương âm âm âm âm dương | Sơn Lôi Di | 27 | 震下艮上 |
| Chấn trên Khôn dưới | Khôn 坤 | Chấn 震 | âm âm âm dương âm âm | Lôi Địa Dự | 16 | 坤下震上 |
| Khôn trên Chấn dưới | Chấn 震 | Khôn 坤 | dương âm âm âm âm âm | Địa Lôi Phục | 24 | 震下坤上 |
| Cấn trên Tốn dưới | Tốn 巽 | Cấn 艮 | âm dương dương âm âm dương | Sơn Phong Cổ | 18 | 巽下艮上 |
| Chấn trên Tốn dưới | Tốn 巽 | Chấn 震 | âm dương dương dương âm âm | Lôi Phong Hằng | 32 | 巽下震上 |
| Tốn trên Cấn dưới | Cấn 艮 | Tốn 巽 | âm âm dương âm dương dương | Phong Sơn Tiệm | 53 | 艮下巽上 |
| Khôn trên Cấn dưới | Cấn 艮 | Khôn 坤 | âm âm dương âm âm âm | Địa Sơn Khiêm | 15 | 艮下坤上 |
Dòng đầu từng quẻ trong bản Chu Dịch, để bạn mở bản gốc đối chiếu[5]:
豫第十六 ䷏坤下震上
復第二十四 ䷗震下坤上
蠱第十八 ䷑巽下艮上
恆第三十二 ䷟巽下震上
漸第五十三 ䷴艮下巽上
謙第十五 ䷎艮下坤上
Đại Tượng bốn quẻ hay bị nhầm với quẻ Di
Câu mở Đại Tượng của bốn quẻ đầu cho thấy ngay quái nào trên, quái nào dưới[5]:
- Dự: «sấm ra khỏi đất mà vang dậy» (雷出地奮,豫), sấm trên đất.
- Phục: «sấm ở trong đất» (雷在地中,復), đất trên sấm.
- Cổ: «dưới núi có gió» (山下有風,蠱), núi trên gió.
- Hằng: «sấm và gió» (雷風恆), sấm trên gió.
Đặt cạnh Di «dưới núi có sấm», bạn thấy Di và Cổ cùng có núi ở trên; Di và Phục cùng có sấm ở dưới. Lời luận cát hung từng quẻ khác nhau, xem tổng quan ở bài 64 quẻ Kinh Dịch quẻ nào tốt nhất.
05Cách đọc thượng quái, hạ quái để gọi tên quẻ thế nào?
Tên thông dụng đọc tượng quái trên trước, tượng quái dưới sau, rồi tên quẻ; còn bản Kinh ghi quái dưới trước, quái trên sau.[6]
Mỗi quẻ có quái ngoài (thượng quái, ở trên) và quái trong (hạ quái, ở dưới). Bản Chu Dịch ghi quẻ Di là «震下艮上», tức Chấn dưới, Cấn trên[1]. Cách gọi thông dụng thì ngược lại: núi (trên) trước, sấm (dưới) sau, thành Sơn Lôi Di. Quẻ có hai quái giống nhau thì gọi kiểu «Càn vi Thiên», «Khôn vi Địa»[6].
Bảng tượng bốn quái trong bài
| Quái | Thuyết quái | Tượng (đọc trong tên quẻ) | Ba vạch (dưới lên) |
|---|---|---|---|
| Khôn 坤 | 坤為地 | Đất (Địa) | âm âm âm |
| Chấn 震 | 震為雷 | Sấm (Lôi) | dương âm âm |
| Tốn 巽 | 巽為木,為風 | Gió (Phong) | âm dương dương |
| Cấn 艮 | 艮為山 | Núi (Sơn) | âm âm dương |
Cột tượng theo Thuyết quái[4]; cột vạch do Viện vẽ bằng code, khớp sáu vạch các quẻ ở Bảng 3.
Ba bước tự gọi tên một quẻ
- 1Tách quẻ làm haiBa vạch dưới (hào 1–3) là hạ quái, ba vạch trên (hào 4–6) là thượng quái.
- 2Đổi mỗi quái ra tượngDò Bảng 4: ví dụ Cấn là Sơn, Chấn là Lôi.
- 3Ghép tượng trên, tượng dưới, rồi tên quẻCấn trên, Chấn dưới thành Sơn Lôi Di; tra số quẻ ở Bảng 3 hoặc bài bảng tra 64 quẻ Kinh Dịch.
Muốn tự gọi tên, tự đọc được cả 64 quẻ: học khoá Kinh Dịch PT-204; muốn học cách bốc quẻ, đọc quẻ theo Mai Hoa: khoá Mai Hoa Dịch Số PT-ML304. Hỏi lịch lớp: gọi 07.6264.1331.
Xem khoá Kinh Dịch06Hỏi – đáp về quẻ Cấn trên Chấn dưới
Sơn Lôi Di và quẻ Di có phải một quẻ không?
Phải. Di (頤) là tên quẻ thứ 27 trong bản Chu Dịch. «Sơn Lôi» là hai tượng ghép thêm phía trước: Cấn là núi ở trên, Chấn là sấm ở dưới. Cách gọi đủ ba phần này giúp người đọc nhận ngay quẻ gồm hai quái nào.
Vì sao Kinh ghi «Chấn dưới, Cấn trên» mà tên lại đọc Sơn trước?
Bản Chu Dịch ghi quái dưới trước, quái trên sau, nên quẻ Di ghi «震下艮上». Tên thông dụng thì đọc tượng quái trên trước. Hai cách cùng chỉ một quẻ, chỉ khác thứ tự đọc; khi tra, cứ xác định quái nào nằm trên.
Quẻ Chấn trên Cấn dưới có phải quẻ Di không?
Không. Đảo vị trí hai quái là ra quẻ khác. Di là Cấn trên, Chấn dưới. Muốn biết tên quẻ Chấn trên, Cấn dưới, hãy làm theo ba bước ở phần 05 rồi tra bảng 64 quẻ, đừng đoán theo tên quẻ Di.
Gieo quẻ Cấn trên Chấn dưới và học Kinh Dịch
Gieo ra quẻ Di thì tốt hay xấu cho việc của tôi?
Lời quẻ nói giữ chính thì tốt, còn từng hào có hào tốt, hào xấu như Bảng 2a, 2b. Sách đã kiểm không có lời đoán riêng cho làm ăn hay tình duyên. Muốn đọc đúng việc của bạn, liên hệ Viện xem riêng hoặc nhắn Zalo.
Muốn tự đọc 64 quẻ thì học khoá nào ở Viện?
Khoá Kinh Dịch PT-204 (Cấp 2, Ứng Dụng) học 64 quẻ kép và hệ thống Hào, Tượng, Từ, 12 buổi × 3 giờ tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM; cần học xong PT-ML301 trước. Khoá Mai Hoa Dịch Số PT-ML304 dạy cách bốc quẻ, đọc quẻ.
Nguồn tham khảo
- Chu Dịch 周易, chính văn, mục «頤第二十七» (quẻ Di): tên quẻ tờ 1a, lời quẻ tờ 2a, Thoán tờ 3a, Đại Tượng tờ 4a, sáu hào và Tiểu Tượng tờ 5a–16a; bản TLS. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Hi 朱熹 (đời Tống), Nguyên bản Chu Dịch Bản Nghĩa 原本周易本義, quyển 1, quẻ Di tờ 24a, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư; bản số không chấm câu, giữ đúng chữ dị thể. Bản Kanripo KR1a0031.
- Chu Dịch 周易, Tự quái truyện 序卦 tờ 1a và Tạp quái truyện 雜卦 tờ 1a; bản TLS. Bản Kanripo KR1a0001 (Tự quái) · Bản Kanripo KR1a0001 (Tạp quái).
- Chu Dịch 周易, Thuyết quái truyện 說卦, tờ 11a–16a; bản TLS. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, chính văn, các quẻ Dự 豫 (16), Phục 復 (24), Cổ 蠱 (18), Hằng 恆 (32), Tiệm 漸 (53), Khiêm 謙 (15): tên quẻ tờ 1a, Đại Tượng tờ 4a; bản TLS. Dự · Phục · Cổ · Hằng · Tiệm · Khiêm.
- Wikipedia tiếng Trung, mục «頤卦» (Di quái): thượng quái, hạ quái và cách gọi thông dụng «Sơn Lôi Di». zh.wikipedia.org.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các nguồn trên, cùng hình vạch và số quẻ do Viện tính lại bằng code. Lời chú Chu Hi để nguyên không chấm câu. Lời dịch do Viện dịch sát chữ. Bài không luận cát hung quẻ Di cho từng việc riêng; việc ấy cần xem quẻ cụ thể.
