Giáp Kỷ hợp hóa Thổ là cặp đứng đầu trong năm cặp Thiên Can ngũ hợp của Bát Tự. Bài cho bảng tra năm cặp, điều kiện hóa theo sách cổ và các bước tự soát lá số của bạn.
Điểm chính
- Tra can của bạn ở Bảng 1: can nào hợp can nào, hóa ra hành gì.
- Hợp là một âm gặp một dương; hai can cùng dương hay cùng âm gặp nhau thì khắc, không hợp.
- Hóa khí xét ở can ngày; ngày phải được vượng khí ở giờ, tháng và giờ đều vượng mới là toàn cát.
- Có can khác chen vào tranh hợp thì không hóa, sách gọi là đố hợp.
- Lá số của bạn có hóa không, hóa rồi luận ra sao: Viện xem riêng.
01Năm cặp Can hợp là những cặp nào?
Năm cặp là Giáp – Kỷ, Ất – Canh, Bính – Tân, Đinh – Nhâm, Mậu – Quý; mỗi cặp hóa ra một hành. Sách Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi ngay ở quyển đầu «Bản nguyên»:
Trích Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư
«Giáp hợp với Kỷ, Ất hợp với Canh, Bính hợp với Tân, Đinh hợp với Nhâm, Mậu hợp với Quý. Giáp Kỷ hóa Thổ, Ất Canh hóa Kim, Bính Tân hóa Thủy, Đinh Nhâm hóa Mộc, Mậu Quý hóa Hỏa.»
甲與己合乙與庚合丙與辛合丁與壬合戊與癸合甲己化土乙庚化金丙辛化水丁壬化木戊癸化火
Cách tra: tìm can của bạn ở cột trái (đã có lá số thì lấy can ngày), đọc can hợp với nó và hành hóa ra. Cột phải là tên Tam Mệnh Thông Hội đặt cho từng cặp[2].
| Cặp can hợp | Hóa ra | Tên hợp (Tam Mệnh Thông Hội) |
|---|---|---|
| Giáp – Kỷ | Thổ | Trung chính |
| Ất – Canh | Kim | Nhân nghĩa |
| Bính – Tân | Thủy | Uy chế |
| Đinh – Nhâm | Mộc | Dâm thắc |
| Mậu – Quý | Hỏa | Vô tình |
Vì sao Giáp hợp Kỷ mà không hợp can khác?
Vì Giáp và Kỷ cách nhau đúng sáu ngôi, ứng cặp số một – sáu của Hà Đồ. Sách cổ có hai cách đếm, Viện tính lại bằng code cho cả năm cặp và đều khớp:
- Số Hà Đồ: Hà Đồ một với sáu, hai với bảy, ba với tám, bốn với chín, năm với mười đều có hợp. Theo thứ tự mười can, một là Giáp, sáu là Kỷ, nên Giáp hợp Kỷ; hai là Ất, bảy là Canh, nên Ất hợp Canh[1].
- Cách sáu ngôi: Tam Mệnh Thông Hội đáp câu hỏi «mười can ắt cách sáu ngôi mới có một hợp»: năm ngôi trên là số sinh, năm ngôi dưới là số thành, số sinh gặp số thành rồi mới hợp[2]. Đếm cả hai đầu, từ Giáp tới Kỷ là sáu.
Hình 1: năm cặp can nằm đối diện trên vòng mười can
或問十干必隔六位一合何也余答曰天地之數各不過五上五位為生數下五位為成數生數與成數相遇然後合
Tàng can và tam hợp Địa Chi: đọc thêm
Muốn biết can trong lá số đứng ở trụ nào và tàng trong chi nào, xem thêm bài bảng tàng can 12 Địa Chi; hợp của Địa Chi là phép khác, xem bài tam hợp Địa Chi.
02Giáp Kỷ hợp hóa Thổ nghĩa là gì?
Nghĩa là dương Mộc Giáp gặp âm Thổ Kỷ thì kết thành một đôi, đủ điều kiện thì hóa ra Thổ. Tam Mệnh Thông Hội giảng chữ hợp: «Hợp là nghĩa hoà hài. Dương gặp dương thì hai dương tranh nhau, thành khắc; âm gặp âm thì hai âm không đủ, cũng thành khắc. Chỉ âm gặp dương, dương gặp âm mới là hợp, như nam nữ hợp nhau thành đạo vợ chồng.»[2]
夫合者乃和諧之義如陽見陽二陽相競則為尅隂見隂二隂不足則為尅惟隂見陽陽見隂為合亦如男女相合而成夫婦之道
Sách gọi Giáp Kỷ là «hợp trung chính» (hợp ngay ngắn, đứng giữa): Giáp là dương Mộc, tính nhân, đứng đầu mười can; Kỷ là âm Thổ, trầm tĩnh thuần hậu, có đức sinh vật. Người mang hợp này, sách viết, chủ được tôn trọng, độ lượng, rộng rãi, ngay thẳng; nếu mang sát mà ngũ hành không có khí thì hay giận, tính cứng không chịu khuất[2].
甲與已何名為中正之合甲陽木也其性仁位處十干之首已隂土也鎮靜淳篤有生物之徳故甲巳為中正之合
Vì sao Giáp Kỷ hợp lại hóa Thổ?
Vì năm Giáp, năm Kỷ đi tới tháng Thìn (rồng) thì gặp can Mậu, mà Mậu thuộc Thổ. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư cho gốc của hóa khí ở thuyết ngũ vận trong sách Tố Vấn: Giáp Kỷ là vận Thổ, Ất Canh là vận Kim, Bính Tân là vận Thủy, Đinh Nhâm là vận Mộc, Mậu Quý là vận Hỏa[1]. Sách giải: năm Giáp Kỷ được Mậu Thìn, Kỷ Tỵ, can đều là Thổ, nên là vận Thổ; năm Ất Canh được Canh Thìn, Tân Tỵ, can đều là Kim, nên là vận Kim. Rồi chốt: «Nhà sao có thuyết “gặp rồng (Thìn) thì hóa”, cũng gốc ở đây. Đó là nguồn của mười can hóa khí.»[1]
其歳得戊辰己巳干皆土故為土運
星家有逢龍則化之說亦本於此此十干化氣之源也
Tam Mệnh Thông Hội chép thêm thuyết Tam Xa: năm Giáp Kỷ khởi tháng Giêng Bính Dần, tới Mậu Thìn là ba số thì biến hóa; lại nói Giáp Kỷ lấy Bính làm đầu, Bính thuộc Hỏa, Hỏa sinh Thổ nên hóa Thổ. Sách nhận xét thuyết ấy «không ra ngoài lẽ trước»[3].
Bảng tra tháng Thìn của năm cặp hợp hóa
Can của tháng Thìn trong năm mỗi cặp thuộc đúng hành mà cặp ấy hóa ra. Viện tính lại bằng code cho cả năm cặp; tháng Giêng khớp Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, cột đếm sáu số khớp bảng của Tam Mệnh Thông Hội («từ Giáp Tý tới Kỷ Tỵ là sáu số, nên Giáp hợp Kỷ, Giáp Kỷ hóa Thổ»)[3].
| Cặp | Số Hà Đồ | Đếm sáu số | Tháng Giêng | Tháng Thìn (hành can) |
|---|---|---|---|---|
| Giáp – Kỷ | 1 – 6 | Giáp Tý → Kỷ Tỵ | Bính Dần | Mậu Thìn (Thổ) |
| Ất – Canh | 2 – 7 | Canh Tý → Ất Tỵ | Mậu Dần | Canh Thìn (Kim) |
| Bính – Tân | 3 – 8 | Bính Tý → Tân Tỵ | Canh Dần | Nhâm Thìn (Thủy) |
| Đinh – Nhâm | 4 – 9 | Nhâm Tý → Đinh Tỵ | Nhâm Dần | Giáp Thìn (Mộc) |
| Mậu – Quý | 5 – 10 | Mậu Tý → Quý Tỵ | Giáp Dần | Bính Thìn (Hỏa) |
03Ất Canh hợp hóa Kim khác Giáp Kỷ hóa Thổ ra sao?
Ất Canh hóa Kim, sách gọi là «hợp nhân nghĩa»; tháng được hóa và can chen làm hỏng cũng khác Giáp Kỷ. Ất là âm Mộc, tính nhân mà quá mềm; Canh là dương Kim, cứng mạnh không khuất; nên cương nhu giúp nhau, nhân nghĩa gồm đủ. Sách viết hợp này chủ người quả cảm, có giữ gìn, tiến lui theo nghĩa[2].
乙與庚何名為仁義之合乙隂木也其性仁而太柔庚陽金也堅强不屈則剛柔相濟仁義兼資
Về điều kiện, Tam Mệnh Thông Hội ghi: «Ất Canh hóa Kim: không phải tháng Tỵ, Dậu, Sửu thì không hóa; kế đó tháng bảy cũng hóa. Có chữ Giáp chen vào thì không hóa, gọi là đố hợp.» Khi đã hóa, «mừng sinh giờ Canh Thìn, sinh tháng Thân, Dậu thì Kim thành tượng; mừng Mậu Thổ tương sinh»[3].
乙庚化金非巳酉丑月不化其次七月亦化有甲字間之則不化名曰妬合
乙庚化金喜庚辰時生申酉月其金成象喜戊土相生
Đặt cạnh Giáp Kỷ: Giáp Kỷ cần tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi và sợ chữ Mậu chen; Ất Canh cần tháng Tỵ, Dậu, Sửu và sợ chữ Giáp chen. Bảng 3 ở phần dưới xếp hai cặp cạnh nhau để bạn tra.
Lá số có Ất Canh hoặc Giáp Kỷ mà chưa rõ có hóa không: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem lá số04Khi nào Giáp Kỷ hợp mà không hóa Thổ?
Khi sinh ngoài tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi (hoặc Ngọ), khi giờ không có vượng khí, hoặc khi có can khác chen vào tranh hợp. Tam Mệnh Thông Hội viết: «Giáp Kỷ hóa Thổ: không phải tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì không hóa; kế đó tháng Ngọ cũng hóa. Có chữ Mậu chen vào thì không hóa, gọi là đố hợp.»[3]
甲巳化土非辰戌丑未月不化其次午月亦化有戊字間之則不化名曰妬合
| Điều kiện | Giáp Kỷ hóa Thổ | Ất Canh hóa Kim |
|---|---|---|
| Tháng được hóa | Thìn, Tuất, Sửu, Mùi | Tỵ, Dậu, Sửu |
| Kế đó cũng hóa | Tháng Ngọ | Tháng bảy |
| Chữ chen thì không hóa (đố hợp) | Mậu | Giáp |
| Gặp can thì đố hóa | Ất | Tân |
| Thành tượng khi | Giờ Mậu Thìn, tháng tứ quý | Giờ Canh Thìn, tháng Thân, Dậu |
| Mừng, kỵ | Gặp Hỏa thì hư, gặp Mộc thì khắc hỏng | Mừng Mậu Thổ tương sinh |
Các bước tự soát Giáp Kỷ hợp hóa Thổ trong lá số
Soát lần lượt bảy bước dưới; trượt một bước thì ghi «hợp mà không hóa».
- Lấy Bát Tự của bạn, ghi can ngày. Sách viết phàm hóa khí chỉ lấy can ngày mà luận; can phối hợp đứng ở năm, tháng hay giờ đều dùng được[3].
- Can ngày là Giáp thì tìm Kỷ ở can năm, tháng, giờ; can ngày là Kỷ thì tìm Giáp. Sách nói có đủ hai thì hóa, một thì không hóa, vẫn trở về tính vốn có[3].
- Xem chi tháng: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, kế đó Ngọ thì qua bước này.
- Xem giờ: ngày phải được vượng khí ở giờ. Được vượng khí tháng mà giờ không có thì không dùng được; tháng, ngày, giờ đều được vượng khí mới là toàn cát[3].
- Đếm can: một Giáp với một Kỷ là cân. Một Kỷ hợp hai Giáp, hai Giáp hợp một Kỷ, sách gọi là âm dương thiên khô, tranh nhau ghen nhau[2].
- Soát can chen: có Mậu hoặc Ất (xem hai lời bên dưới) thì ghi là không hóa.
- Qua hết sáu bước: xem Thổ có thành tượng không. Giờ Mậu Thìn, tháng tứ quý là đẹp; trong trụ sinh vượng có khí là bậc trên; gặp Hỏa thì hư, gặp khí Mộc thì bị khắc hỏng[3].
又曰大凡化氣只取日干而言配合之神或年月與時皆可用
Bước 4 cần biết can ngày mạnh hay yếu; đọc thêm bài cách xem nhật chủ vượng nhược.
Soát xong vẫn chưa rõ, hay muốn biết hóa rồi lá số luận ra sao: sách đã kiểm không nói phần này. Viện xem riêng lá số của bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem lá sốHai lời về can chen làm Giáp Kỷ hợp mà không hóa Thổ
Cùng mục «Luận thập can hóa khí», Tam Mệnh Thông Hội chép hai lời khác nhau; sách không hoà giải, Viện ghi cả hai.
- Lời thứ nhất (tờ 91b): có thuyết đố hóa, như Giáp Kỷ gặp Ất, Ất Canh gặp Tân; ấy là ghen tuông, tự quyến luyến chỗ sinh mình, thì sao theo mà hóa được[3].
- Lời thứ hai (tờ 92a): có chữ Mậu chen vào thì không hóa, gọi là đố hợp[3].
是以有妬化之説如甲巳見乙乙庚見辛
Lá số có Ất hoặc Mậu đứng cạnh cặp Giáp Kỷ thì cả hai lời đều đáng xét; chọn lời nào cho lá số cụ thể là việc nên để Viện xem riêng.
05Hỏi – đáp
Lá số có hợp Giáp Kỷ là tốt phải không?
Chưa hẳn. Tam Mệnh Thông Hội viết: thấy hợp rồi còn cần khí hoà, quý thần giúp mới hữu dụng; bên trong có xung phá, bị thương, trong hợp có hình sát thì đều không tốt. Có hợp chưa đủ để kết luận; cần xem cả lá số.
Giáp gặp Giáp, Kỷ gặp Kỷ có hợp không?
Không. Sách viết dương gặp dương thì hai dương tranh nhau, âm gặp âm thì hai âm không đủ, đều thành khắc. Chỉ một âm một dương gặp nhau mới là hợp, như vợ chồng thành đôi.
Giáp quá vượng mà Kỷ quá yếu thì hợp có tốt không?
Sách cho hợp quý ở chỗ được giữa, không lệch: một Giáp một Kỷ đều nương sinh vượng là đẹp. Giáp quá vượng, Kỷ quá yếu, hai bên không xứng, sách gọi là thái quá bất cập.
Dịch vụ và khoá học Bát Tự của Viện
Viện xem lá số có Can hợp gồm những gì?
Dịch vụ Xem mệnh lý của Viện phân tích lá số cá nhân, đối chiếu Bát Tự Hà Lạc, Tứ Trụ · Tử Bình và Tử Vi Đẩu Số. Giá báo sau khi liên hệ; đặt lịch ở trang liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 07.6264.1331.
Muốn tự học Bát Tự thì học khoá nào?
Khoá Bát Tự · Tứ Trụ Tử Bình (PT-ML302) của Khoa Mệnh Lý dạy lập Bát Tự, xác định Nhật Chủ, Thần Sát, dụng thần. Cần học xong PT-ML301 (Tử Vi Đẩu Số) trước; học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM. Xem lịch ở trang Lịch khai giảng.
Nguồn tham khảo
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書 (đời Thanh, lời tựa năm Càn Long thứ 6; Tứ khố toàn thư), quyển 1 «本原» (Bản nguyên): tháng Giêng các năm tờ 44b, năm cặp hợp và lời khảo nguyên về Hà Đồ tờ 45b, lời «按» về hóa khí tờ 46a–47b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0051.
- Tam Mệnh Thông Hội 三命通會, Vạn Dân Anh 萬民英 soạn, đời Minh; quyển 2, mục «論十干合» (Luận thập can hợp), tờ 83b–89a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0042.
- Tam Mệnh Thông Hội 三命通會, quyển 2, mục «論十干化氣» (Luận thập can hóa khí), tờ 89b–93b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0042.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên hoặc tính lại bằng code theo cách đếm của sách. Bản Kanripo không chấm câu; chữ Hán trong bài để nguyên như bản số, kể cả chỗ bản số viết lẫn 己, 已, 巳 cho can Kỷ. Lời dịch và chấm câu tiếng Việt do Viện làm. Luận một lá số cụ thể cần xem riêng.
