Quẻ Thuần Khôn là quẻ thứ hai của Kinh Dịch, sáu hào đều âm. Bài cho bảng tra lời quẻ, lời Thoán, lời Tượng, sáu hào, Dụng Lục và bảng so với quẻ Thuần Kiền, theo nguyên văn Chu Dịch và lời giảng của Chu Hy.
Điểm chính
- Thuần Khôn là quẻ 2 của Chu Dịch: quái Khôn ở dưới, quái Khôn ở trên, sáu hào đều là hào âm[1].
- Chu Hy giảng: Khôn là thuận, là tính của âm; trong những thứ âm thành hình, không gì lớn bằng đất[2].
- Sáu hào đi từ giẫm sương đến rồng đánh nhau ở đồng. Tra hào bạn gặp ở Bảng 2a, 2b.
- Khôn sáu hào đều động thì biến thành Kiền; khi ấy đọc lời Dụng Lục.
- Gieo được quẻ Khôn, muốn biết ứng vào việc của mình: Viện xem riêng.
01Quẻ Thuần Khôn trong Kinh Dịch có ý nghĩa gì?
Khôn là thuận, là tính của âm, lấy đất làm tượng; quẻ Thuần Khôn là âm thuần, thuận đến tột bậc.[2]
Bản Chu Dịch ghi quẻ là «Khôn, thứ hai. Khôn dưới, Khôn trên»[1]. Thuyết quái viết «Kiền là mạnh, Khôn là thuận»[4].
坤第二 ䷁坤下坤上
乾、健也，坤、順也
Chu Hy giải tên quẻ: trong những thứ âm thành hình, không gì lớn bằng đất. Quẻ đơn ba vạch đều chẵn nên gọi là Khôn mà tượng đất. Chồng lên lại được Khôn, ấy là âm thuần, thuận tột, nên tên và tượng đều không đổi[2].
坤者順也隂之性也
隂之成形莫大於地此卦三畫皆耦故名坤而𧰼地重之又得坤焉則是隂之純順之至故其名與象皆不易也
Văn Ngôn giảng đạo Khôn trong Kinh Dịch thế nào?
Văn Ngôn viết: «Khôn mềm tột mà khi động thì cứng, tĩnh tột mà đức vuông; theo sau thì được chủ mà có lẽ thường; bao chứa muôn vật mà hoá dục sáng tỏ. Đạo Khôn là thuận chăng! Nối theo trời mà làm đúng thời»[1].
《坤》至柔而動也剛，至靜而德方，後得主而有常，含萬物而化光。坤道其順乎，承天而時行。
Cũng Văn Ngôn, khi giảng hào đầu, có câu: «Nhà tích điều thiện ắt có phúc dư; nhà tích điều bất thiện ắt có vạ dư». Giảng hào thứ ba, Văn Ngôn nói âm dù có vẻ đẹp thì ngậm lại để theo việc vua, không dám tự cho là thành; đó là đạo đất, đạo vợ, đạo bề tôi[1].
積善之家必有餘慶，積不善之家必有餘殃。
陰雖有美「含」之以從王事，弗敢成也。地道也，妻道也，臣道也。
02Cách giải quẻ Thuần Khôn theo lời Thoán là gì?
Lời quẻ nói: lớn, thông, lợi ở chính bền của ngựa cái; đi trước thì lạc, đi sau thì được chủ; yên giữ chính bền thì tốt.[1]
Nguyên văn lời quẻ: «Khôn: lớn, thông. Lợi ở sự chính bền của ngựa cái. Người quân tử có việc đi, đi trước thì lạc, đi sau thì được chủ, có lợi; phía tây nam được bạn, phía đông bắc mất bạn. Yên giữ chính bền thì tốt.»
《坤》元亨。利牝馬之貞。君子有攸往，先迷後得主，利，西南得朋，東北喪朋。安貞吉。
Trích Chu Dịch, lời Thoán quẻ Khôn
«Lớn tột thay cái “nguyên” của Khôn, muôn vật nhờ đó mà sinh, bèn thuận theo mà nối trời. Khôn dày, chở muôn vật, đức hợp với cõi không bờ. Bao chứa rộng, sáng lớn, các loài vật đều “thông”. “Ngựa cái” là loài của đất, đi trên đất không bờ; mềm thuận mà “lợi ở chính bền”. “Quân tử” có việc đi: “đi trước” thì lạc đường, “đi sau” thuận theo thì “được” lẽ thường. “Tây nam được bạn” là đi cùng loài mình. “Đông bắc mất bạn” thì rốt cuộc có phúc. Cái “tốt” của “yên giữ chính bền” là ứng với đất không bờ.»
《彖》曰：至哉「坤元」，萬物資生，乃順承天。坤厚載物，德合无疆。含弘光大，品物咸「亨」。「牝馬」地類，行地无疆，柔順「利貞」。「君子」攸行，「先迷」失道，「後」順「得」常。「西南得朋」，乃與類行。「東北喪朋」，乃終有慶。「安貞」之「吉」，應地无疆。
Chu Hy giảng lời quẻ cho người gieo: ngựa cái là loài thuận mà đi mạnh. Dương trước âm sau. Tây nam là phương âm, đông bắc là phương dương. Ai gieo được quẻ này thì lời chiêm là rất thông, lợi ở chỗ lấy thuận và mạnh làm chính; có việc đi thì trước lạc sau được. Đại để yên được ở lẽ chính thì tốt[2].
牝馬順而健行者陽先隂後陽主義隂主利西南隂方東北陽方安順之為也貞健之守也遇此卦者其占為大亨而利以順健為正如有所徃則先迷後得而主於利徃西南則得朋徃東北則喪朋大低能安於正則吉也
Đại Tượng quẻ Khôn: thế đất, đức dày chở vật
Đại Tượng viết: «Thế đất là Khôn. Người quân tử theo đó lấy đức dày mà chở vật»[1].
《象》曰：地勢坤。君子以厚德載物。
03Luận quẻ Thuần Khôn qua sáu hào ra sao?
Sáu hào đi từ giẫm sương biết băng sắp tới, qua xiêm vàng rất tốt, đến rồng đánh nhau ở đồng khi âm thịnh tới cùng.
Hình sáu hào quẻ Thuần Khôn và quẻ biến Kiền
Tên hào âm và cách tra sáu hào quẻ Khôn
Hào âm gọi là Lục vì số âm sáu là già, tám là trẻ[2]. Tên sáu hào do Viện dựng bằng code, khớp bản Kanripo. Cách tra:
- 1Đếm vạch từ dưới lênVạch dưới cùng là hào 1 (Sơ lục), trên cùng là hào 6 (Thượng lục).
- 2Tìm hào trong Bảng 2a hoặc 2bĐọc lời hào, Tiểu Tượng, rồi lời giảng của Chu Hy.
- 3Đối chiếu điều kiện đứcChu Hy nhiều lần nói: người gieo có đức ấy thì lời chiêm mới như thế.
六隂爻之名隂數六老而八少故謂隂爻為六也
Ba hào dưới quẻ Khôn trong Kinh Dịch: Sơ lục, Lục nhị, Lục tam
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng | Lời giảng của Chu Hy |
|---|---|---|---|
| Sơ lục 初六 | «Giẫm lên sương thì băng cứng sắp tới.» | Âm bắt đầu đông lại; thuận đà ấy mà đi thì tới băng cứng. | Âm mới sinh ở dưới, đầu mối rất nhỏ mà thế ắt thịnh; giẫm sương thì biết băng sắp tới. |
| Lục nhị 六二 | «Thẳng, vuông, lớn; không tập mà không gì không lợi.» | Đạo đất sáng tỏ. | Mềm thuận mà trung chính; đức trong thẳng ngoài vuông. Người gieo có đức ấy thì lời chiêm như thế. |
| Lục tam 六三 | «Ngậm vẻ đẹp, có thể giữ chính; hoặc theo việc vua, không tự thành mà có kết cục.» | Đúng thời thì phát ra. | Trong ngậm vẻ đẹp; có lúc ra theo việc bề trên, đầu chưa thành mà sau ắt có kết cục. |
初六：履霜、堅冰至。六二：直、方、大，不習无不利。六三：含章可貞，或從王事，无成有終。
「履霜堅冰」、陰始凝也。馴致其道，至「堅冰」也。
六二之動、「直」以「方」也，「不習无不利」、地道光也。
「含章可貞」、以時發也。「或從王事」、知光大也。
霜隂氣所結盛則水凍而為氷此爻隂始生於下其端甚㣲而其𫝑必盛故其𧰼如履霜則知堅氷之将至也
柔順正固坤之直也賦形有定坤之方也德合无疆坤之大也
六隂三陽内含章美可貞以守然居下之上不終含藏故或時出而從上之事則始雖无成而後必有終
Ba hào trên quẻ Khôn: Lục tứ, Lục ngũ, Thượng lục
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng | Lời giảng của Chu Hy |
|---|---|---|---|
| Lục tứ 六四 | «Thắt miệng túi; không lỗi, không khen.» | Cẩn thận thì không hại. | Kín đáo thì không lỗi mà cũng không khen: hoặc việc cần kín, hoặc thời cần ẩn. |
| Lục ngũ 六五 | «Xiêm vàng, rất tốt.» | Vẻ đẹp ở bên trong. | Đức trung thuận đầy bên trong mà hiện ra ngoài; người gieo đức phải như thế thì lời chiêm mới như thế. |
| Thượng lục 上六 | «Rồng đánh nhau ở đồng, máu đen và vàng.» | Đạo đã cùng. | Âm thịnh đến cùng cực, tranh với dương, hai bên cùng thua cùng tổn thương. |
六四：括囊，无咎无譽。六五：黃裳元吉。上六：龍戰于野，其血玄黃。
「括囊无咎」、慎不害也。「黃裳元吉」、文在中也。「龍戰于野」，其道窮也。
括囊言結囊口而不出也
蓋或事當謹密或時當隱遁也
黄中色裳下飾六五以隂居尊中順之德充之諸内而見於外故具象如此而其占為大善吉也
隂盛之極至與陽争两敗俱傷其𧰼如此占者如是其凶可知
Chu Hy dẫn chuyện Nam Khoái: phép chiêm trong Kinh Dịch
Giảng hào Lục ngũ, Chu Hy kể chuyện trong Xuân Thu truyện: Nam Khoái sắp làm phản, bói được hào này, cho là rất tốt; sau Khoái quả thua. «Xem đó thấy được phép chiêm»[2]. Lời hào tốt mà người gieo không có đức tương ứng thì không ứng.
春秋傳南蒯將叛筮得此爻以為大吉
後蒯果敗此可以見占法矣
Ở hào Sơ lục, Chu Hy còn nói: âm dương là gốc tạo hoá, không thể thiếu nhau; nhưng đến lúc tiêu trưởng, thánh nhân làm Dịch chưa từng không gửi ý nâng dương nén âm[2].
夫隂陽者造化之本不能相无而消長有常亦非人所能損益也
Đã tra ra hào, muốn biết hào ấy ứng vào việc của bạn thế nào: sách Viện đã kiểm chưa có lời đoán riêng cho từng việc. Viện xem riêng cho bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem quẻ04Dụng Lục của quẻ Khôn nghĩa là gì?
Dụng Lục là lời đọc khi gieo được quẻ Khôn mà sáu hào đều biến: «lợi ở chính bền lâu dài» (lợi vĩnh trinh).[1][2]
Tiểu Tượng giải: «Dụng Lục chính bền lâu» là lấy cái lớn để kết thúc[1].
用六：利永貞。
「用六永貞」，以大終也。
Chu Hy giảng: phàm gieo được hào âm đều dùng số sáu (già, biến) chứ không dùng số tám; đó là lệ chung. Vì quẻ này thuần âm mà đứng đầu nên nói ra ở đây. Âm mềm không giữ bền được, biến thành dương thì giữ chính lâu dài được. Đó chính là «lợi trinh» của Kiền; vì từ Khôn biến sang nên không đủ để «rất thông»[2].
用六言凡得隂爻者皆用六而不用八亦通例也以此卦純隂而居首故發之遇此卦而六爻俱變者其占如此辭蓋隂柔不能固守變而為陽則能永貞矣故戒占者以利永貞即乾之利貞也自坤而變故不足以大亨云
Gieo quẻ Kinh Dịch ra Khôn thì đọc thế nào?
Viện tính bằng code: Khôn sáu hào đều động (âm thành dương) thì thành Kiền; Kiền sáu hào đều động thì thành Khôn. Làm theo các bước:
- 1Gieo quẻDùng công cụ Gieo quẻ Kinh Dịch của Viện (đồng xu, theo giờ hoặc theo phút): ra quẻ chính, quẻ hỗ, quẻ biến và hào động.
- 2Quẻ chính là KhônĐọc lời quẻ và lời Thoán ở phần 02.
- 3Có hào âm độngTra hào ấy ở Bảng 2a, 2b.
- 4Cả sáu hào đều độngQuẻ biến là Kiền; đọc lời Dụng Lục «lợi vĩnh trinh».
Cách bấm và đọc 64 quẻ được viết kỹ ở bài gieo quẻ Kinh Dịch: bảng tra 64 quẻ.
Gieo ra Khôn có hào động, muốn đọc quẻ cho đúng việc của mình: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Đặt lịch xem quẻ05Quẻ Thuần Khôn khác quẻ Thuần Kiền thế nào?
Kiền sáu hào dương, chủ mạnh và cho muôn vật bắt đầu; Khôn sáu hào âm, chủ thuận và cho muôn vật sinh thành, thuận theo mà nối trời.[1][3]
Lời quẻ quẻ Thuần Kiền là «lớn, thông, lợi, chính bền»; Khôn cũng «lớn, thông» nhưng là «lợi ở chính bền của ngựa cái». Thoán Kiền: «Lớn thay cái nguyên của Kiền, muôn vật nhờ đó mà bắt đầu, bèn thống cả trời»[3]. Chu Hy giải: nguyên là lớn, hanh là thông, lợi là nên, trinh là chính mà bền[2].
大哉「乾元」，萬物資始，乃統天。
《象》曰：天行健，君子以自強不息。
用九：見群龍无首，吉。
元大也亨通也利冝也貞正而固也
Bảng so Kiền và Khôn theo Kinh Dịch
| Tiêu chí | Thuần Kiền (quẻ 1) | Thuần Khôn (quẻ 2) |
|---|---|---|
| Hào từ dưới lên | Sơ cửu ở dưới cùng; giữa là Cửu nhị, tam, tứ, ngũ; Thượng cửu ở trên cùng | Sơ lục, Lục nhị, Lục tam, Lục tứ, Lục ngũ, Thượng lục |
| Sáu hào đều động | Biến thành Khôn | Biến thành Kiền |
| Lời quẻ | Lớn, thông, lợi, chính bền | Lớn, thông, lợi ở chính bền của ngựa cái |
| Thoán | Muôn vật nhờ đó bắt đầu, thống cả trời | Muôn vật nhờ đó mà sinh, thuận nối trời |
| Đại Tượng | Trời đi mạnh; tự cường không nghỉ | Thế đất; đức dày chở vật |
| Lời khi sáu hào đều động | Dụng Cửu: bầy rồng không đầu, tốt | Dụng Lục: lợi ở chính bền lâu dài |
| Tính (Thuyết quái, Tạp quái) | Mạnh; cứng | Thuận; mềm |
| Tượng (Thuyết quái) | Ngựa, đầu, trời, cha | Trâu bò, bụng, đất, mẹ |
| Hệ từ | Đạo Kiền thành nam; chủ cái bắt đầu lớn | Đạo Khôn thành nữ; làm nên vật |
Trong 384 hào của 64 quẻ có 192 hào dương và 192 hào âm (Viện tính bằng code, khớp con số 192 hào dương Chu Hy nêu).
乾、天也，故稱乎父。坤、地也，故稱乎母。
乾道成男，坤道成女，乾知大始，坤作成物。
Dụng Cửu của Kiền nối với lời quẻ Khôn
Chu Hy giảng Dụng Cửu: sáu hào dương đều biến là cứng mà biết mềm, đó là đạo tốt. Xuân Thu truyện gọi «Kiền biến sang Khôn» là thấy bầy rồng không đầu, tốt; tức là ý của lời quẻ thuần Khôn: chính bền của ngựa cái, trước lạc sau được, đông bắc mất bạn[2].
蓋六陽皆變剛而能柔吉之道也故為羣龍无首之𧰼而其占為如是則吉也春秋傳曰乾之坤曰見羣龍无首吉蓋即純坤卦辭牝馬之貞先迷後得東北喪朋之意
Muốn tự đọc được 64 quẻ kép, hào, tượng, từ: học khoá Kinh Dịch PT-204. Cần đọc quẻ cho việc của mình ngay: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Đăng ký khoá học06Hỏi – đáp về quẻ Khôn trong Kinh Dịch
Vì sao lời quẻ Khôn nói «ngựa cái»?
Thoán truyện nói ngựa cái là loài của đất, đi trên đất không bờ, mềm thuận mà lợi ở chính bền. Chu Hy giảng ngựa cái là loài thuận mà đi mạnh, nên người gieo lợi ở chỗ lấy thuận và mạnh làm chính.
«Tây nam được bạn, đông bắc mất bạn» nghĩa là gì?
Chu Hy giải tây nam là phương âm, đông bắc là phương dương. Thoán truyện nói tây nam được bạn là đi cùng loài mình; đông bắc mất bạn thì rốt cuộc có phúc. Đây là lời giảng trong sách, không phải cách chọn hướng nhà.
Gieo được hào Lục ngũ «xiêm vàng rất tốt» là chắc tốt?
Không tự nhiên như vậy. Chu Hy nói người gieo đức phải trung thuận thì lời chiêm mới như thế, và dẫn chuyện Nam Khoái bói được hào này, cho là rất tốt, sau vẫn thua. Muốn đọc hào cho đúng việc của bạn, liên hệ Viện xem riêng.
Học Kinh Dịch và nhờ Viện xem quẻ
Muốn tự đọc 64 quẻ thì học khoá nào ở Viện?
Khoá Kinh Dịch «Cấp 2 Ứng Dụng» mã PT-204, 12 buổi × 3 giờ, đào sâu 64 quẻ kép, hệ thống hào, tượng, từ; cần học xong PT-ML301 trước. Xem ngày mở lớp ở lịch khai giảng hoặc bài khai giảng lớp học Kinh Dịch.
Người mới nên đọc gì trước khi học quẻ Khôn?
Viện có bài Kinh Dịch sơ lược, bài Kinh Dịch là gì và bài học Kinh Dịch như thế nào vẽ lộ trình từ Âm Dương, Bát Quái đến 64 quẻ. Có thể xem thêm bài về học viên khoá Kinh Dịch K124.
Nguồn tham khảo
- Chu Dịch 周易, chính văn, mục «坤第二» (quẻ Khôn): tên quẻ tờ 1a, lời quẻ tờ 2a, Thoán tờ 3a, Tượng tờ 4a, sáu hào và Tiểu Tượng tờ 5a–16a, Dụng Lục tờ 17a–18a, Văn Ngôn tờ 19a–20a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Hy 朱熹 (đời Tống), Nguyên bản Chu Dịch Bản Nghĩa 原本周易本義, quyển 1, quẻ Kiền tờ 1b–3a, quẻ Khôn tờ 3a–4b, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR1a0031.
- Chu Dịch 周易, chính văn, mục «乾第一» (quẻ Kiền): lời quẻ tờ 2a, Dụng Cửu tờ 9a, Thoán tờ 10a, Tượng tờ 11a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Thuyết quái truyện 說卦, tờ 6a–9a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Hệ từ thượng truyện 繫辭上, tờ 1a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Tạp quái truyện 雜卦, tờ 1a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên, cùng tên hào và quẻ biến do Viện tính bằng code. Lời chú Chu Hy để nguyên không chấm câu, giữ đúng chữ của bản số. Lời dịch do Viện dịch sát chữ.
