Bài vị cửu huyền thất tổ là tấm bài thờ đề bốn chữ «Cửu Huyền Thất Tổ» mà nhiều nhà Việt dùng để khấn mời mọi đời tổ tiên. Bài này tra sẵn cách ghi chữ và thứ tự đặt bài vị gia tiên theo sách Gia Lễ, kèm bảng làm theo được ngay.
Điểm chính
- «Cửu huyền thất tổ» có nhiều cách hiểu; Wikipedia tiếng Trung và tiếng Việt ghi khác nhau, Viện nêu cả hai.
- Gia Lễ gọi bài vị là thần chủ (神主), mỗi đời một tấm, không có tấm chung bốn chữ[1].
- Mặt phấn của thần chủ cha ghi «Hoàng khảo (chức) phủ quân thần chủ», bên trái dưới ghi «Hiếu tử (tên) phụng tự»[2].
- Giá, cỡ, vị trí bài vị trên bàn thờ nhà bạn: sách đã kiểm không nói, Viện xem riêng.
01Bài vị cửu huyền thất tổ nghĩa là gì?
Đó là tấm bài thờ chung, ý khấn mời tất cả các đời tổ tiên đã khuất, thường đề bốn chữ «Cửu Huyền Thất Tổ» bằng chữ Hán hoặc chữ Quốc ngữ.[5]
Theo Wikipedia tiếng Việt, nhiều gia đình có một bài vị như vậy ở giữa bàn thờ[5]. Nghĩa từng chữ thì chưa thống nhất. Hai trang Wikipedia tiếng Trung và tiếng Việt ghi khác nhau; Viện đặt song song để bạn tự đối chiếu, không gộp làm một.
| Nguồn | «Cửu huyền» | «Thất tổ» | Ghi thêm |
|---|---|---|---|
| Wikipedia tiếng Trung[4] | Chín đời con cháu: tử, tôn, tằng, huyền, lai, côn, nhưng, vân, nhĩ | Bảy đời trên: phụ, tổ, tằng, cao, thái, huyền, hiển | Hay gặp trong lễ siêu độ; Đài Loan có đặt bài vị «九玄七祖» khi tế tổ |
| Wikipedia tiếng Việt[5] | Nhiều thuyết khác nhau; thuyết dân gian «từ ông nội đến ông sơ của ông sơ» chưa có tư liệu xác tín | Hiểu chung là khấn mời mọi đời tổ tiên | |
Sách Gia Lễ có nói tới cửu huyền thất tổ không?
Không. Viện dò bản số Gia Lễ (bản Văn Uyên Các) không thấy cụm «九玄» hay «七祖». Sách gọi bài vị là thần chủ (神主, tấm gỗ để hồn người mất nương tựa) và lập riêng từng đời[1]. Chính soạn giả cũng nói phép miếu thời cổ không thấy trong kinh, nên đặt tên là từ đường và chế độ phần nhiều theo lễ tục[1].
Chữ «thất» còn được một thuyết nối với phép bảy miếu trong Lễ Ký, thiên Vương chế. Phép này chia số miếu theo tước: «Thiên tử bảy miếu, chư hầu năm miếu, đại phu ba miếu, sĩ một miếu, thứ dân tế ở nhà ở»[3]. Đó là phép miếu theo tước, chỉ là một trong các thuyết trang tiếng Việt ghi cho «thất tổ».
天子七廟三昭三穆與大祖之廟而七諸侯五廟二昭二穆與大祖之廟而五大夫三廟一昭一穆與大祖之廟而三士一廟庶人祭於寢
Nhà bạn đang thờ bài vị chung và muốn biết có cần lập bài vị riêng từng đời không: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem bàn thờ gia tiên02Bài vị gia tiên cửu huyền thất tổ ghi chữ gì?
Theo Gia Lễ, mỗi thần chủ ghi hai chỗ: lòng chủ ghi chức, họ, huý, tự, thứ; mặt phấn ghi «Hoàng khảo (chức, tước, thuỵ) phủ quân thần chủ», dưới bên trái ghi «Hiếu tử (tên) phụng tự».[2]
Lòng chủ (hãm trung) là phần khoét vào thân gỗ; mặt phấn là mặt trước trát phấn trắng. Chép theo Bảng 2, thay chữ trong ngoặc đơn bằng thông tin người mất.
| Chỗ ghi | Thần chủ cha | Thần chủ mẹ |
|---|---|---|
| Lòng chủ | (Triều) cố (chức quan) (họ) công, huý …, tự …, thứ …, thần chủ | (Triều) cố (tước phong) (họ) thị, huý …, tự …, thứ …, thần chủ |
| Mặt phấn, giữa | Hoàng khảo (chức quan, tước phong, thuỵ) phủ quân thần chủ | Hoàng tỷ (tước phong) (họ) thị thần chủ |
| Mặt phấn, dưới bên trái | Hiếu tử (tên) phụng tự | Ghi như bên cha |
| Không có quan tước | Lấy cách gọi lúc sống làm hiệu | |
Trong sách, chỗ «Triều» in chữ «宋» (Tống) vì sách soạn đời Tống. Đó là chỗ ghi tên triều, không phải chữ cố định phải chép theo.
Trích Gia Lễ, tiết «Đề chủ»
«Mặt phấn ghi: Hoàng khảo (chức quan, tước phong, thuỵ) phủ quân thần chủ; phía dưới bên trái ghi: Hiếu tử (tên) phụng tự.»
粉面曰皇考某官封諡府君神主其下左旁曰孝子某奉祀
無官封則以生時所稱為號
Bài vị cửu huyền thất tổ đề bốn chữ thì sao?
Tấm bài vị chung chỉ đề bốn chữ «Cửu Huyền Thất Tổ», viết chữ Hán hoặc chữ Quốc ngữ[5]. Gia Lễ không có mẫu cho tấm này. Ngoài bốn chữ ấy, Viện chưa có mẫu chữ đã kiểm, nên không đưa mẫu khác vào bài.
Đề xong thần chủ, Gia Lễ ghi lời khấn: «Thần chủ đã thành, cúi xin tôn linh bỏ cũ theo mới, nương tựa vào đây»[2].
神主既成伏惟尊靈舎舊從新是憑是依
Cần viết chữ Hán đúng cho bài vị gia tiên nhà mình, hoặc chọn ngày an vị: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện đề chữ bài vị03Bài vị cửu huyền thất tổ đặt ở đâu trên bàn thờ?
Gia Lễ đặt thần chủ trong bốn khám ở gian sát phía bắc của từ đường: cao tổ ở phía tây, rồi tằng tổ, tổ, cha lần lượt kế bên.[1]
Từ đường lập ở phía đông nhà chính. Đất hẹp thì đặt phía đông sảnh cũng được; nhà nghèo đất hẹp thì chỉ làm một gian[1]. Hướng tính theo nhà: nhà quay hướng nào cũng lấy phía trước làm nam, phía sau làm bắc[1].
君子將營宫室先立祠堂於正寢之東
凡屋之制不問何向背但以前為南後為北
Mặt bằng từ đường và bốn khám thần chủ
Các bước xếp bài vị gia tiên theo Gia Lễ
- Xác định nhà mình là trưởng hay thứ theo Bảng 3 để biết thờ mấy đời.
- Xếp từ phía tây: đời xa nhất ở tây, đời gần nhất ở đông.
- Mỗi thần chủ cất trong một hộp (độc), đặt trên bàn, quay mặt về nam (phía trước nhà)[1].
- Ngoài mỗi khám buông rèm nhỏ; ngoài rèm đặt bàn hương giữa nhà, trên để lư hương, hộp hương[1].
- Người thân bên không có con nối thì thờ kèm theo vai, quay về tây[1].
神主皆藏於櫝中置於卓上南向
| Ngôi | Khám 1 (tây) | Khám 2 | Khám 3 | Khám 4 (đông) |
|---|---|---|---|---|
| Đại tông, tiểu tông nối cao tổ | Cao tổ | Tằng tổ | Tổ | Cha |
| Tiểu tông nối tằng tổ | Để trống | Tằng tổ | Tổ | Cha |
| Tiểu tông nối tổ | Để trống | Để trống | Tổ | Cha |
| Tiểu tông nối cha | Để trống | Để trống | Để trống | Cha |
高祖居西曾祖次之祖次之父次之
Đặt bài vị cửu huyền thất tổ trên bàn thờ nhà mình
Gia Lễ chỉ nói bốn khám trong từ đường, không nói bàn thờ gia tiên kiểu Việt hôm nay. Vị trí bài vị cửu huyền thất tổ trên bàn thờ nhà bạn, Viện chưa có nguồn đã kiểm để viết thành quy tắc chung. Việc này cần xem tận nơi.
Muốn biết đặt bài vị ở đâu cho đúng căn nhà và bàn thờ của mình: Viện khảo sát, báo chi phí trước khi làm. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Đặt lịch khảo sát04Bài vị cửu huyền thất tổ giá bao nhiêu, chọn loại nào?
Viện chưa có nguồn đã kiểm về giá; về loại, Gia Lễ dẫn lời Trình Tử: thần chủ làm bằng gỗ lật; riêng câu không có gỗ lật thì dùng gỗ cứng là lời soạn giả Gia Lễ.[2]
Soạn giả thêm: hộp sơn đen, mỗi hộp chứa một chủ[2]. Kích thước dưới đây giữ đơn vị thước, tấc, phân của sách; Viện không quy ra xăng-ti-mét vì chưa có nguồn quy đổi thước đời Tống đã kiểm.
| Phần | Kích thước trong sách |
|---|---|
| Gỗ | Gỗ lật; không có thì gỗ cứng |
| Đế (phu) | Vuông 4 tấc, dày 1 tấc 2 phân, đục thủng đáy để cắm thân |
| Thân | Cao 1 thước 2 tấc, rộng 3 tấc, dày 1 tấc 2 phân |
| Đầu | Vạt 5 phân phía trên làm đầu tròn |
| Lòng chủ (hãm trung) | Dài 6 tấc, rộng 1 tấc, sâu 4 phân |
| Mặt trước | Trát phấn để đề chữ |
| Hộp (độc) | Sơn đen, mỗi hộp một chủ |
程子曰作主用栗趺方四寸厚寸二分鑿之洞底以受主身身高尺二寸博三寸厚寸二分剡上五分為圓首
Hỏi giá, chọn gỗ, chọn cỡ bài vị gia tiên cho bàn thờ nhà bạn: sách đã kiểm không nói, Viện tư vấn riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về bài vị05Thay thế hệ chủ tế thì bài vị gia tiên làm thế nào?
Gia Lễ dặn: khi người chủ tế sang thế hệ mới thì đề lại thần chủ và dời dần sang tây, để trống một khám phía đông chờ chủ mới.[1][2]
Sách chép lễ này ở chương Đại tường (xem cúng đại tường theo Gia Lễ). Thần chủ nào đã hết đời thân thì đọc chúc văn rồi chôn giữa hai thềm; nhà đại tông thì chủ thuỷ tổ khi hết đời thân được cất ở nơi mộ[1][2].
易世則改題主而遞遷之
Người mới mất chưa vào bàn thờ gia tiên ngay. Mốc nhập bàn thờ, xem bài bàn thờ vong để bao lâu. Ngày giỗ chung cả họ, xem văn cúng giỗ tổ dòng họ.
Muốn học lễ nghi gia đình bài bản: xem lịch khai giảng các khoá của Viện (khoá Nghi Lễ hiện ghi dự kiến mở). Cần chọn ngày, hướng dẫn nghi thức tang lễ: gọi 07.6264.1331.
Nhờ Viện hướng dẫn nghi thức06Hỏi – đáp
Con thứ có được lập bài vị thờ cha không?
Gia Lễ ghi: không phải con trưởng đích thì không dám tế cha. Nếu ở chung với con trưởng, khi người con thứ mất, con cháu mới lập từ đường ở nhà riêng cho người ấy. Nhà bạn chia trưởng thứ phức tạp, Viện xem riêng.
Ai đề chữ lên thần chủ, ngồi chỗ nào?
Người giúp lễ đặt bàn ở phía đông nam linh toạ, quay về tây, bày nghiên bút mực. Một người viết chữ đẹp rửa tay, đứng quay về tây, đề vào lòng chủ trước rồi mới đề mặt phấn.
Thờ bài vị chung thì có phải bỏ bài vị từng đời không?
Sách đã kiểm không bàn chuyện này. Gia Lễ chỉ có thần chủ riêng từng đời; tấm bài vị chung là cách thờ của nhiều nhà Việt. Giữ, thêm hay thay, Viện cần biết bàn thờ và ngôi thứ nhà bạn rồi mới nói được.
Cất giữ bài vị cửu huyền thất tổ khi có biến
Nhà gặp cháy, lụt thì cứu gì trước?
Gia Lễ dặn: có lụt, cháy, trộm cướp thì trước cứu từ đường, dời thần chủ và sách tổ tiên để lại, kế đến đồ tế, sau mới tới của cải trong nhà.
或有水火盜賊則先救祠堂遷神主遺書次及祭器然後及家財
Viện làm những dịch vụ nào liên quan bàn thờ, tang lễ?
Viện có dịch vụ xem phong thủy nhà đất, gồm cả âm trạch, và dịch vụ xem tang lễ, nghi thức: chọn ngày giờ, hướng dẫn nghi thức tang lễ, an táng, cải táng. Chi phí báo trước khi làm; liên hệ 07.6264.1331.
Nguồn tham khảo
- Gia Lễ 家禮, Chu Tử 朱子 soạn (đời Tống), quyển 1 «通禮» (Thông lễ), mục «祠堂» (Từ đường), tờ 1a–2a, 5b, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia Lễ 家禮, quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục «治葬» (Trị táng), tiết «作主» (Tác chủ) tờ 24a, tiết «題主» (Đề chủ) tờ 29b–30a; mục «大祥» (Đại tường) tờ 41a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0089.
- Lễ Ký 禮記, thiên «王制» (Vương chế), tờ 30a–31a. Bản Kanripo KR1d0052.
- Wikipedia tiếng Trung, mục «九玄七祖» (Cửu huyền thất tổ). Xem trang.
- Wikipedia tiếng Việt, mục «Cửu Huyền Thất Tổ». Xem trang.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các nguồn trên. Bản Kanripo không chấm câu; lời dịch do Viện. Giá, cỡ, vị trí bài vị trên bàn thờ kiểu Việt chưa có nguồn đã kiểm nên bài để trống: nên để Viện xem cho đúng nhà bạn.
