Viện Nghiên Cứu Phong Thủy - gần 30 năm - 4 quyết định Nhà Nước công nhận
Chia Sẻ Kiến Thức

Phi long tại thiên lợi kiến đại nhân nghĩa là gì? Hào Cửu Ngũ quẻ Thuần Kiền

18 tháng 11, 2026 10 phút đọc Ban Truyền Thông INAFESA

«Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân» là lời hào Cửu Ngũ quẻ Thuần Kiền. Bài cho bạn tra ngay: hào này nằm ở đâu, câu ấy nghĩa là gì theo các nhà chú giải, và khác hào «kháng long hữu hối» ra sao.

Điểm chính

  • Cửu Ngũ là hào thứ năm, đứng sau Cửu Tứ «hoặc dược tại uyên» và trước Thượng Cửu «kháng long hữu hối».
  • «Lợi kiến đại nhân» có hai chiều: người dưới lợi thấy bậc đại nhân ở trên, và người ở trên lợi thấy người đức lớn ở dưới.
  • Gieo được quẻ Thuần Kiền: đếm từ dưới lên, hào thứ năm là Cửu Ngũ (Bảng 1). Hào ứng vào việc riêng của bạn thì Viện xem riêng.
  • Cửu Ngũ là chỗ cực của ngôi; vượt qua là Thượng Cửu, rồng lên quá cao thì có hối.

01Phi long tại thiên là hào mấy, vì sao gọi là Cửu Ngũ?

«Phi long tại thiên» là lời hào thứ năm tính từ dưới lên của quẻ Thuần Kiền, gọi là hào Cửu Ngũ.

Trong sách Chu Dịch, lời hào này đứng sau Cửu Tứ «hoặc dược tại uyên» và trước Thượng Cửu «kháng long hữu hối»[1].

九五:飛龍在天,利見大人。

Tên hào gồm hai phần. Chu Hy giải: nét quẻ đều tính từ dưới lên; số dương chín là «già», nên gọi hào dương là «Cửu»; «Nhị» là hào thứ hai tính từ dưới lên, các hào sau cũng theo lệ ấy[4]. Vậy «Cửu Ngũ» là hào dương ở bậc thứ năm từ dưới lên.

Bảng vị trí hào Cửu Ngũ trong quẻ Thuần Kiền

Bảng 1. Cửu Ngũ và các hào kề bên trong quẻ Thuần Kiền
Bậc (từ dưới lên)Tên hàoLời hàoGhi chú theo sách
6Thượng CửuKháng long hữu hối: rồng lên quá cao, có hốiLên quá mà không xuống được (Chu Hy)
5Cửu NgũPhi long tại thiên, lợi kiến đại nhânChỗ cực của ngôi (Trình Di); hào năm nhiều công (Hệ từ)
4Cửu TứHoặc dược tại uyênĐứng ngay dưới Cửu Ngũ

Hình sáu hào quẻ Thuần Kiền, Cửu Ngũ ở bậc năm

Cửu Ngũ là hào thứ năm từ dưới lên của quẻ Thuần Kiền Sáu hào dương của quẻ Thuần Kiền xếp từ dưới lên, đánh số bậc 1 đến bậc 6. Bậc 4 là Cửu Tứ, lời hào «hoặc dược tại uyên». Bậc 5 là Cửu Ngũ, lời hào «phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân», chỗ cực của ngôi. Bậc 6 là Thượng Cửu, lời hào «kháng long hữu hối». Qua khỏi Cửu Ngũ là vượt chỗ cực, thành «kháng». Hệ từ nói hào ba nhiều hung, hào năm nhiều công. Sáu hào quẻ Thuần Kiền Đếm từ dưới lên: hào thứ năm là Cửu Ngũ Sáng lần lượt Cửu Tứ, Cửu Ngũ, Thượng Cửu Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3hào ba nhiều hung Bậc 4 · Cửu TứHoặc dược tại uyênđứng ngay dưới Cửu Ngũ Bậc 5 · Cửu NgũPhi long tại thiên, lợi kiến đại nhânchỗ cực của ngôi Bậc 6 · Thượng CửuKháng long hữu hốilên quá, có hối ▲ đếm từ dưới lên, bậc 1 là hào dưới cùng Đường đứt: qua khỏi Cửu Ngũ là vượt chỗ cực, thành «kháng» Hệ từ: hào ba nhiều hung, hào năm nhiều công
Hình 1. Sáu hào quẻ Thuần Kiền xếp từ dưới lên: Cửu Tứ, Cửu Ngũ, Thượng Cửu sáng lần lượt, thấy Cửu Ngũ ở bậc năm, ngay dưới ranh giới «kháng». Hình minh hoạ.

Cách nhận ra hào Cửu Ngũ khi gieo quẻ

Gieo được quẻ Thuần Kiền, nhận ra hào Cửu Ngũ như sau:

  1. Đếm hào từ dưới lên, hào dưới cùng là bậc 1.
  2. Hào ở bậc 5 là Cửu Ngũ; đọc lời hào và nghĩa ở phần 02, phần 03.
  3. Muốn biết hào ứng vào việc mình đang hỏi: nhờ Viện xem riêng.

Vì sao hào năm được coi trọng? Thiên Hệ từ hạ viết: hào ba với hào năm cùng công dụng mà khác ngôi; hào ba nhiều hung, hào năm nhiều công, đó là bậc sang hèn[1].

三與五同功而異位,三多凶,五多功,貴賤之等也。

Muốn đọc trọn sáu hào và lời Thoán, lời Tượng của quẻ, xem bài quẻ Thuần Kiền theo Kinh Dịch.

02Lời hào Cửu Ngũ «phi long tại thiên» nghĩa là gì?

Câu này nghĩa là: rồng bay trên trời, lợi thấy bậc đại nhân; tức người có đức lớn đã lên ngôi cao, muôn người trông vào.

Trích Chu Dịch chú sớ, lời chú của Vương Bật

«Không đi, không nhảy mà ở trên trời, chẳng phải bay thì là gì? Nên gọi là rồng bay. Đức rồng ở trên trời thì đường của đại nhân hanh thông.»

不行不躍而在乎天,非飛而何?故曰飛龍也。龍德在天,則大人之路亨也。

Chu Dịch chú sớ, Vương Bật chú, tờ 8a, bản Văn Uyên Các[2] · xem bản gốc

Các nhà chú giải nói gì về Cửu Ngũ?

Khổng Dĩnh Đạt viết sớ nối lời Vương Bật: khí dương của Cửu Ngũ thịnh lên tới trời nên gọi là rồng bay trên trời; cũng như thánh nhân có đức rồng, bay lên ở ngôi trời, nên thiên hạ lợi thấy bậc đại nhân đang ở ngôi vua[2].

Lời Tiểu Tượng viết: «Rồng bay trên trời, bậc đại nhân dấy lên làm việc.» Chu Hy chú: chữ «tạo» ở đây như chữ «tác», nghĩa là dấy lên[4].

飛龍在天,大人造也。

Thiên Văn ngôn có hai câu ngắn: «phi long tại thiên» là «thượng trị», ở trên mà trị; và là bèn ở ngôi đức trời. Chu Hy giải: đức trời tức là ngôi trời; có đức ấy mới nên ở ngôi ấy[4].

Trích Chu Dịch, thiên Văn ngôn quẻ Kiền

«Cửu Ngũ nói “rồng bay trên trời, lợi thấy đại nhân” là nghĩa gì? Khổng Tử nói: “Cùng tiếng thì ứng nhau, cùng khí thì tìm nhau; nước chảy chỗ ướt, lửa bén chỗ khô; mây theo rồng, gió theo hổ; thánh nhân dấy lên thì muôn vật trông thấy.”»

九五曰:「飛龍在天,利見大人。」何謂也?子曰:「同聲相應,同氣相求;水流濕,火就燥,雲從龍,風從虎;聖人作而萬物覩。」

Chu Dịch, quyển «Kiền», Văn ngôn, tờ 17a[1] · xem bản gốc

03Lợi kiến đại nhân nghĩa là gì?

«Lợi kiến đại nhân» là lợi thấy bậc đại nhân: thánh nhân dấy lên ở trên thì người người đều trông thấy.

Chu Hy giải câu «thánh nhân tác nhi vạn vật đổ» trong Văn ngôn: chữ «đổ» (trông thấy) chính là giải ý «lợi kiến»; thánh nhân là đầu của loài người, nên dấy lên ở trên thì người người đều thấy[4]. Khổng Dĩnh Đạt cũng viết: thánh nhân dấy lên tức là rồng bay trên trời; muôn vật trông thấy tức là lợi thấy đại nhân[2].

Trình Di đọc theo hai chiều. Thánh nhân đã được ngôi trời thì lợi thấy người đức lớn ở dưới, cùng làm nên việc thiên hạ; còn thiên hạ thì vốn cũng lợi thấy vị vua đức lớn[3].

Đại nhân là người thế nào?

Thiên Văn ngôn tả bậc đại nhân: người hợp đức với trời đất, hợp sáng với mặt trời mặt trăng, hợp thứ tự với bốn mùa, hợp lành dữ với quỷ thần[1].

夫大人者,與天地合其德,與日月合其明,與四時合其序,與鬼神合其吉凶。

Sách chỉ nói đến đây. Hào Cửu Ngũ ứng vào việc làm, thi cử hay hôn nhân của chính bạn ra sao thì nguồn Viện đã kiểm không nói, nên Viện xem riêng cho từng người. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.

Nhờ Viện xem quẻ riêng

04Phi long tại thiên và kháng long hữu hối khác nhau thế nào?

Phi long tại thiên là rồng ở đúng chỗ cao nhất mà vẫn vừa; kháng long hữu hối là rồng đã lên quá chỗ ấy nên có hối.

Trình Di viết: Cửu Ngũ là chỗ cực của ngôi, trung chính là được thời tới cực; vượt quá đó là «kháng»[3]. Chu Hy giải «kháng» là lên quá mà không xuống được[4].

九五者位之極,中正者得時之極,過此則亢矣。

Bảng so sánh Cửu Ngũ và Thượng Cửu

Bảng 2. Cửu Ngũ «phi long tại thiên» so với Thượng Cửu «kháng long hữu hối»
Điểm soCửu NgũThượng Cửu
Lời hàoRồng bay trên trời, lợi thấy đại nhânRồng lên quá cao, có hối
Lời Tiểu TượngĐại nhân dấy lên làm việcĐầy thì không lâu được
Văn ngônỞ trên mà trị; ở ngôi đức trờiSang mà không có ngôi, cao mà không có dân
Thế đứng (Trình Di)Chỗ cực của ngôi, được thời tới cựcVượt quá chỗ cực nên thành «kháng»
Lời cảnh tỉnhNgôi nhờ đức: có đức trời mới nên ở ngôi trời (Chu Hy)Biết tiến mà không biết lui

Lời Văn ngôn về Thượng Cửu đọc kèm để thấy ranh giới giữa hai hào[1]:

亢龍有悔,盈不可久也。……貴而无位,高而无民。……亢之為言也,知進而不知退。

Phần giải kỹ hào trên cùng có ở bài kháng long hữu hối, hào Thượng Cửu. Muốn so quẻ Kiền với quẻ đối của nó, đọc bài quẻ Thuần Khôn.

Muốn tự đọc được lời hào, lời Tượng, lời Văn ngôn như trên cho cả 64 quẻ: khoá Kinh Dịch PT-204 của Viện học 12 buổi, mỗi buổi 3 giờ, tại 29 Cộng Hòa.

Xem khoá Kinh Dịch

05Hỏi – đáp

Cửu Ngũ có phải hào tốt của quẻ Thuần Kiền không?

Lời hào Cửu Ngũ không ghi chữ «cát», nhưng Khổng Dĩnh Đạt nói xét văn nghĩa thì biết là cát. Hệ từ hạ nói hào năm nhiều công. Vương Bật nói đức rồng ở trên trời thì đường của đại nhân hanh thông.

Chữ «tạo» trong câu «đại nhân tạo dã» nghĩa là gì?

Chu Hy chú chữ «tạo» như chữ «tác», nghĩa là dấy lên, làm việc. Vì vậy câu Tiểu Tượng «phi long tại thiên, đại nhân tạo dã» đọc là: rồng bay trên trời, bậc đại nhân dấy lên làm việc.

«Mây theo rồng, gió theo hổ» liên quan gì đến hào Cửu Ngũ?

Đó là lời Khổng Tử trong thiên Văn ngôn, dùng để giải chính câu Cửu Ngũ. Cùng tiếng thì ứng nhau, cùng khí thì tìm nhau; thánh nhân dấy lên thì muôn vật trông thấy. Khổng Dĩnh Đạt nói muôn vật trông thấy tức là «lợi kiến đại nhân».

Xem riêng và học hào Cửu Ngũ ở Viện

Gieo được hào Cửu Ngũ thì việc của tôi sẽ ra sao?

Cổ thư đã kiểm chỉ cho biết nghĩa lời hào và ý «lợi thấy đại nhân». Hào ứng vào việc cụ thể của bạn thì phải xem cả quẻ và việc hỏi; Viện xem riêng, liên hệ qua trang liên hệ hoặc Zalo.

Muốn tự đọc hào Kinh Dịch thì học khoá nào?

Khoá Kinh Dịch PT-204 (Cấp 2 · Ứng dụng) đào sâu 64 quẻ, hào, tượng, từ; học 12 buổi × 3 giờ tại 29 Cộng Hòa. Cần học xong PT-ML301 trước. Lịch khai giảng hỏi tư vấn viên của Viện.

Nguồn tham khảo

  1. Chu Dịch 周易 (chính văn), quyển «乾» (Kiền): hào từ tờ 7a, Tiểu Tượng tờ 11a, Văn ngôn tờ 17a–23a; thiên Hệ từ hạ 繫辭下 tờ 8a. Bản Kanripo KR1a0001 (quyển Kiền), bản Kanripo KR1a0001 (Hệ từ hạ); Wikisource «周易/乾».
  2. Chu Dịch chú sớ 周易註疏, Vương Bật 王弼 (Nguỵ) chú, Khổng Dĩnh Đạt 孔穎達 (Đường) sớ, bản Văn Uyên Các: hào Cửu Ngũ tờ 8a, Văn ngôn tờ 23a. Bản Kanripo KR1a0007 (quẻ Kiền).
  3. Y Xuyên Dịch truyện 伊川易傳, Trình Di 程頤 (Tống), quyển 1, tờ 3a–3b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1a0016.
  4. Nguyên bản Chu Dịch bản nghĩa 原本周易本義, Chu Hy 朱熹 (Tống): quyển 1 tờ 2a–2b, quyển 5 «周易象上傳» tờ 1b, quyển 9 tờ 3a–3b. Bản Kanripo KR1a0031 (quyển 1), quyển 5, quyển 9.

Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên. Bản Tứ khố không chấm câu; chấm câu chữ Hán theo bản Wikisource hoặc do Viện thêm. Hào gieo được ứng vào việc cụ thể thế nào cần xem cả quẻ và việc hỏi: nên để Viện xem riêng.

Bước tiếp theo

Chia Sẻ
Chia sẻ Facebook Zalo
INAFESA
Tác giả
Ban Truyền Thông INAFESA

Viện Nghiên Cứu & Ứng Dụng Kiến Trúc Phong Thủy Vào Đời Sống — biên soạn và cập nhật kiến thức phong thủy chính thống, dựa trên truyền thừa và thực hành ứng dụng.

Tìm hiểu về Viện →
Học bài bản cùng Viện

Hiểu phong thủy từ gốc, không chỉ từ mẹo

Viện INAFESA đào tạo phong thủy chính thống — chương trình từ Khai Duyên đến nâng cao, do giảng viên có truyền thừa trực tiếp hướng dẫn.

Xem chương trình đào tạo →