Hỏa táng xong, gia đình làm gì với tro cốt: nhận ở đâu, lưu giữ ở đâu, có nên rải tro, cúng lễ khi nào. Bài đưa sẵn các bước làm theo luật hiện hành, kèm điều sách lễ xưa thật sự ghi. Ngày giờ và nghi thức cho gia đình bạn thì Viện xem riêng.
Điểm chính
- Giữ lại giấy hỏa táng: cơ sở ghi ngày giờ hỏa táng, ký, đóng dấu rồi trả cho gia đình.
- Luật gọi việc lưu giữ tro cốt là «táng»; chôn tro cốt dưới đất là «mai táng».
- Lễ Ký đặt lễ Ngu vào ngày chôn; Nhật Tri Lục nói chưa chôn thì chưa làm lễ Ngu, Tốt khốc.
- Sách lễ đời Tống, Minh, Thanh đều chê việc đốt xác, thu tro, thả tro xuống nước.
- Chọn ngày, nghi thức an táng cho gia đình bạn: Viện xem riêng.
01Nhận tro cốt sau hỏa táng thế nào?
Gia đình nhận tro cốt theo quy chế bàn giao của chính cơ sở hỏa táng, và nhận lại giấy hỏa táng đã ghi ngày giờ, có chữ ký, dấu của cơ sở.
Nghị định 23/2016/NĐ-CP buộc quy chế quản lý cơ sở hỏa táng phải có phần «hướng dẫn bàn giao tro cốt sau khi hỏa táng»[7]. Chi tiết nhận tro, gia đình hỏi thẳng cơ sở mình đặt lịch.
Các bước nhận tro cốt ngay sau hỏa táng
- Đọc quy chế bàn giao tro cốt của cơ sở hỏa táng (Điều 20 khoản 5 điểm b).
- Nhận lại giấy hỏa táng. Sau khi hỏa táng, người quản lý cơ sở ghi ngày giờ hỏa táng vào giấy, ký tên, đóng dấu và trả lại người dùng dịch vụ (Điều 23 khoản 5). Cất giấy này cùng hồ sơ của người mất.
- Quyết định nơi lưu giữ tro cốt: chôn dưới đất, gửi ô lưu tro, hay gửi tại cơ sở nếu cơ sở có dịch vụ lưu tro cốt (Điều 20 khoản 5 điểm c). Xem bảng ở phần 02.
- Chọn ngày giờ đưa tro cốt đi an táng. Phần này Viện xem riêng cho gia đình.
Cần chọn ngày giờ, sắp nghi thức an táng tro cốt cho người thân: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem tang lễThu tro mang về chôn đã có từ đời Tống
Việc thu tro đem về chôn không mới. Sách lễ đời Thanh chép lời Tư Mã Quang đời Tống: có người làm quan nơi xa mà mất, con cháu đốt linh cữu, «thu tro về chôn»[3]. Ông chép tục này để chê là ngang trái, gốc từ tục người Khương, không phải để dạy làm.
司馬氏書儀世人有遊宦没於逺方子孫火焚其柩收燼歸葬者
Nhị Trình cũng kể nhà nước đời Tống đặt lệ cho lính đi thú được thiêu rồi mang cốt về, và kể ra để chê[3]. Ngày nay thì khác: Nghị định 23/2016 ghi Nhà nước khuyến khích người dân dùng hình thức hỏa táng[7].
02Tro cốt đưa về đâu: nghĩa trang, chùa hay nhà?
Luật hiện hành nêu ba nơi lưu giữ tro cốt: chôn dưới đất ở nghĩa trang, ô trong nhà lưu giữ tro cốt, và dịch vụ lưu tro tại cơ sở hỏa táng. Tìm nơi gia đình định chọn trong bảng.
| Nơi lưu giữ | Luật ghi gì | Gia đình cần làm |
|---|---|---|
| Chôn dưới đất (mai táng) | «Mai táng là thực hiện việc lưu giữ thi hài hoặc hài cốt, tro cốt của người chết ở một địa điểm dưới mặt đất» (Điều 2 khoản 5). Lưu tro cốt sau hỏa táng thuộc «cát táng» (Điều 2 khoản 9). | Chọn nghĩa trang, chọn ngày giờ chôn. |
| Nhà lưu giữ tro cốt | Ô lưu giữ phải có sơ đồ vị trí và được đánh số (Điều 16 khoản 1). | Ghi lại số ô và sơ đồ để thăm viếng. |
| Lưu tại cơ sở hỏa táng | Chỉ khi cơ sở có dịch vụ lưu tro cốt (Điều 20 khoản 5 điểm c). | Hỏi cơ sở có dịch vụ này không. |
| Để ở nhà, gửi chùa | Sách và luật Viện đã tra không có hướng dẫn. | Nhờ Viện xem riêng. |
Theo Điều 2 khoản 4, «táng là thực hiện việc lưu giữ thi hài hoặc hài cốt, tro cốt của người chết»[7]. Nghĩa là giữ tro cốt cũng là một cách táng.
Không đưa về quê được thì chôn tro cốt ở đâu?
Sách lễ xưa cho phép chôn ngay nơi người mất. Diên Lăng Quý Tử sang Tề, con chết, chôn ngay nơi đất khách, nói «xương thịt trở về với đất là mệnh, còn hồn khí thì không đâu không đến»; Khổng Tử khen là hợp lễ[1]. Tư Mã Quang dẫn lại chuyện này và kết: không đưa về được thì chôn nơi ấy cũng được[3].
Vương Đình Tướng đời Minh nói rõ hơn: đủ sức đưa linh cữu về chôn là lễ, không đủ sức thì chôn nơi đất khách cũng là lễ; còn đốt linh cữu rồi mang tro về là «điều ngang trái lớn»[3].
力能歸其柩正丘首而葬之禮也不能反其柩旅葬其地亦禮也
Sách lễ xưa nói gì về chùa và nghĩa địa chung?
Về tháp, sách chỉ chép lời chê. Đời Đường, Đỗ Hồng Tiệm trối cho con táng trong tháp theo phép Hồ, dư luận cười chê; Lý Triệu tâu rằng xây tháp gạch bắt nguồn từ Thiên Trúc, e không hợp lễ[3]. Gửi tro cốt vào chùa ngày nay thì sách ấy không nói tới.
Về nghĩa địa chung, Từ Càn Học cho rằng lo dân không có đất chôn thì quan nên lập thêm nhiều nghĩa địa chung cho dân có chỗ chôn[3]. Cố Viêm Vũ cũng nói Lậu Trạch viên (nghĩa địa công) không nên bỏ[5].
Lễ Ký giải nghĩa chữ táng: «Táng nghĩa là cất giấu», áo bọc thân, quan bọc áo, quách bọc quan, đất bọc quách[2].
國子高曰:「葬也者,藏也。」
Không có quê để về, cần biết cách lập mộ tượng trưng: xem bài mộ gió là gì và khi nào lập.
Định để tro cốt ở nhà hay gửi chùa, chưa biết làm sao cho phải: Viện xem riêng cho gia đình. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem riêng03Có nên rải tro cốt không?
Sách lễ đời Tống, Minh, Thanh đều chê việc thả tro xuống nước; chỉ vài lời tâu xin cho dân nghèo, người chết xa được theo tiện. Bảng dưới gom hai luồng ý để gia đình tự cân nhắc.
Những sách chê đốt xác và thả tro xuống nước
| Người, sách | Nói gì |
|---|---|
| Phạm Đồng (Tống sử) | Năm Thiệu Hưng 27 tâu: dân đốt xác, quá hơn là đốt rồi thả xuống nước; xin cấm và lo đất cho dân nghèo chôn. Vua nghe theo. |
| Hoàng Chấn (Nhật Tri Lục chép) | Chép tục đốt xác, ném xương chưa cháy hết xuống vực, nhặt tro vứt xuống nước để bác; gọi đốt cha mẹ là bất hiếu lớn. |
| Luật đời Minh (Thanh cùng văn) | Theo di ngôn bậc trên mà thiêu xác hoặc bỏ xuống nước thì phạt trượng 100. Đây là luật xưa. |
| Từ Càn Học (Độc Lễ Thông Khảo) | Hỏa táng trái lẽ, hại cha mẹ, phải cấm. |
Tống sử chép lời Phạm Đồng[4]: «Quá hơn nữa là đốt rồi thả xuống nước, người hiểu biết thấy mà động lòng».
甚者焚而置之水中,識者見之動心
Lời Hoàng Chấn do Cố Viêm Vũ chép lại trong Nhật Tri Lục[5]; ông kể việc vứt tro xuống nước để bác, không phải để chỉ cách làm. Luật Minh chép trong Độc Lễ Thông Khảo[3]:
明律從尊長遺言將屍燒化及棄置水中者杖一百
Những lời xin cho theo tiện
Năm Thiệu Hưng 28, Vinh Nghĩ tâu: tục Ngô Việt nhà nghèo quen dùng hỏa hóa cho tiện; xin trừ nhà giàu vẫn cấm, còn dân nghèo và khách phương xa thì tạm cho theo tiện. Vua cho y[4]. Luật Minh cũng cho: chết nơi xa, con cháu không đưa về chôn được mà thiêu thì cho theo tiện[3].
Sách Thông Chí từng cho đốt củi chôn xương là tục xưa, chưa hại nghĩa, lại chê mộ chiếm ruộng. Từ Càn Học bác lời ấy, cho là lập thuyết đảo ngược[3].
Lời chú sách Táng Thư có một câu đáng biết: có kẻ đem di cốt bỏ vào nước, lửa mà không thấy họa phúc gì, là vì lòng đã lìa khỏi người mất[6]. Câu ấy nói về lòng người, không phải lời khuyên rải tro.
Người mất có di nguyện rải tro, gia đình còn phân vân: Viện nghe hoàn cảnh và tư vấn riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về việc rải tro04Sau hỏa táng cúng lễ gì?
Lễ Ký không có lễ riêng cho tro cốt; các lễ sau tang đều tính theo ngày chôn: lễ Ngu ngay ngày chôn, rồi Tốt khốc, hôm sau lễ Phụ. Tra thứ tự trong bảng.
| Thứ tự | Lễ | Khi nào | Ý nghĩa sách ghi |
|---|---|---|---|
| 1 | Ngu (虞) | Ngày chôn, giữa trưa, sau khi khóc trở về | Không nỡ để người mất một ngày lìa xa; lấy lễ Ngu thay lễ điện |
| 2 | Tốt khốc (卒哭) | Sau lễ Ngu | Gọi là «thành sự»; đổi tang tế sang cát tế |
| 3 | Phụ (祔) | Hôm sau Tốt khốc | Đưa vào thờ chung với tổ |
Lễ Ký chép thứ tự lễ sau khi chôn thế nào?
Trích Lễ Ký, thiên Đàn Cung hạ
«Ngày chôn thì làm lễ Ngu, vì không nỡ để một ngày lìa xa. Ngày ấy lấy lễ Ngu thay lễ điện. Lễ Tốt khốc gọi là “thành sự”; ngày ấy lấy cát tế thay tang tế, hôm sau đưa vào thờ chung với tổ.»
葬日虞,弗忍一日離也。是日也,以虞易奠。卒哭曰「成事」。是日也,以吉祭易喪祭,明日祔于祖父。
Hình: sáu bước từ hỏa táng đến lễ Phụ
Áp dụng cho tro cốt thế nào?
Sách nói lễ theo việc chôn, không nói tro cốt. Nếu gia đình chôn tro cốt, mốc «ngày chôn» là ngày đưa tro cốt xuống đất. Lịch cúng các ngày sau đó thì sách Viện đã tra không ghi; Viện hướng dẫn riêng theo hoàn cảnh. Khi đã xây mộ, xem thêm bài khánh thành mộ: lễ cúng và cách chọn ngày.
Muốn biết lịch cúng sau hỏa táng cho đúng gia đình mình: Viện xem riêng. Muốn tự nắm thứ tự việc cần làm khi nhà có người mất: học khoá Nghi Lễ (PT-202).
Nhờ Viện xem lịch cúng05Khi nào làm lễ an vị tro cốt?
Sách lễ cổ không có phép «an vị tro cốt»; lễ gần nhất là lễ Ngu, và Nhật Tri Lục nói chưa chôn thì chưa làm lễ Ngu, Tốt khốc.
Cố Viêm Vũ viết trong mục «Đình tang» (để tang lâu chưa chôn): «người con chưa chôn cha mẹ thì chưa thể làm lễ Ngu, chưa thể làm lễ Tốt khốc»[5].
由是言之則人子之未葬其親者未可以虞未可以卒哭也
Các bước chọn ngày an táng tro cốt
- Chốt nơi lưu giữ tro cốt (xem Bảng 1).
- Tra sơ ngày bằng công cụ xem ngày tốt xấu của Viện: Thập Nhị Trực, Nhị Thập Bát Tú, giờ hoàng đạo. Công cụ chưa lọc riêng ngày an táng.
- Gửi Viện ngày dự định và tuổi người đứng lễ để xem kỹ ngày giờ, nghi thức.
- Sau ngày an táng, làm các lễ theo thứ tự ở Bảng 3 nếu gia đình theo lễ xưa.
Viện có dịch vụ «Xem tang lễ · nghi thức»: chọn ngày giờ và hướng dẫn nghi thức tang lễ, an táng, cải táng. Người muốn tự học phần chọn ngày an táng Âm trạch có khoá Huyền Không Đại Quái Xem Ngày (PT-DL307), học sau PT-DL302.
Chọn ngày giờ an táng, an vị tro cốt: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Xem dịch vụ tang lễ06Tro cốt và Âm trạch: Táng Thư nói gì?
Táng Thư nói về xương cốt: táng là cưỡi sinh khí, đưa khí trở vào xương để che chở con cháu.
Sách viết «táng là cưỡi sinh khí», và «táng là phép đưa khí trở vào xương để che chở cho người mình sinh ra»[6].
葬者乘生氣也
故葬者反氣入骨以廕所生之法也
Lời chú dưới chính văn lại nhấn vào lòng người: «không phải chôn xương mà là chôn lòng người»[6]. Viện chỉ dẫn đúng như sách, không suy rộng thêm.
Đất đặt tro cốt cho gia đình bạn
Chọn đất, chọn hướng nơi đặt tro cốt là việc của từng khu đất cụ thể. Viện có dịch vụ «Xem phong thủy nhà đất» gồm cả Âm trạch: khảo sát tại chỗ rồi mới nói.
Cần khảo sát Âm trạch cho nơi đặt tro cốt: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Yêu cầu khảo sát Âm trạch07Hỏi – đáp
Hỏa táng xong có phải làm lễ Ngu ngay không?
Lễ Ký đặt lễ Ngu vào ngày chôn, không vào ngày hỏa táng. Nhật Tri Lục còn nói chưa chôn thì chưa làm lễ Ngu, Tốt khốc. Nếu gia đình chôn tro cốt, mốc tính là ngày đưa tro cốt xuống đất. Lịch cúng cụ thể cho gia đình bạn, Viện xem riêng.
Giấy hỏa táng có cần giữ lại không?
Nên giữ. Nghị định 23/2016/NĐ-CP ghi: sau khi hỏa táng, người quản lý cơ sở ghi ngày giờ hỏa táng vào giấy hỏa táng, ký tên, đóng dấu và trả lại người dùng dịch vụ. Đây là giấy ghi lại việc hỏa táng của người thân.
Đốt linh cữu mang tro về quê, sách xưa nói sao?
Tư Mã Quang và Vương Đình Tướng đều chê việc đốt linh cữu mang tro về, gọi là ngang trái. Cả hai cho rằng không đưa về được thì chôn ngay nơi người mất cũng hợp lễ, dẫn chuyện Diên Lăng Quý Tử được Khổng Tử khen.
Cúng tro cốt và khoá học tang lễ
Không về được nơi đặt tro cốt thì cúng thế nào?
Sách Viện đã tra cho bài này không ghi cách cúng riêng cho tro cốt. Trường hợp không về được mộ, xem bài tạ mộ ở nhà có được không. Muốn làm đúng cho hoàn cảnh nhà mình, Viện hướng dẫn riêng.
Muốn tự học việc tang lễ thì học khoá nào?
Khoá Nghi Lễ (PT-202) có thứ tự việc cần làm khi nhà có người mất; khoá 6 buổi, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, cần học PT-102 trước. Phần chọn ngày an táng Âm trạch nằm ở khoá PT-DL307. Xem lịch khai giảng.
Nguồn tham khảo
- Lễ Ký 禮記, thiên Đàn Cung hạ 檀弓下: lễ Ngu, Tốt khốc, Phụ; chuyện Diên Lăng Quý Tử. Bản trên Wikisource.
- Lễ Ký 禮記, thiên Đàn Cung thượng 檀弓上: lời Quốc Tử Cao «táng là tàng». Bản trên Wikisource.
- Độc Lễ Thông Khảo 讀禮通考, Từ Càn Học 徐乾學 soạn (đời Thanh), quyển 86 «Táng khảo ngũ» 葬考五, mục Hỏa táng 火葬 và Tháp táng 塔葬, bản Tứ khố toàn thư: dẫn Tư Mã thị Thư nghi, Nhị Trình, Vương Đình Tướng, Thông Chí, luật Minh, Cựu Đường thư và lời án của soạn giả. Bản trên Wikisource.
- Tống sử 宋史, quyển 125, Lễ 28 (Hung lễ 4), mục Sĩ thứ nhân tang lễ: lời tâu của Phạm Đồng năm Thiệu Hưng 27 và Vinh Nghĩ năm Thiệu Hưng 28. Bản trên Wikisource.
- Nhật Tri Lục 日知錄, Cố Viêm Vũ 顧炎武 (đời Thanh), quyển 15, mục «Đình tang» 停喪 tờ 23a–23b và «Hỏa táng» 火葬 tờ 29b–33a. Bản Kanripo KR3j0070.
- Táng Thư 葬書, đề Quách Phác 郭璞 soạn (đời Tấn), Nội thiên, bản Văn Uyên Các Tứ khố, tờ 1a, 3b (lời chú), 4b. Bản Kanripo KR3g0020.
- Nghị định 23/2016/NĐ-CP về xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng: Điều 2 khoản 4, 5, 9; Điều 16 khoản 1; Điều 20 khoản 5; Điều 23 khoản 5; Điều 24. Văn bản trên caselaw.vn.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách và văn bản trên, và nói rõ chỗ sách chép lại để chê. Lời dịch do Viện dịch sát; bản Kanripo và bản Tứ khố không chấm câu. Luật đời Minh, Thanh dẫn trong bài là luật xưa, không phải luật Việt Nam hiện hành. Ngày giờ, nghi thức cho từng gia đình cần xem riêng.
