Cúng Rằm tháng Giêng mấy giờ cho hợp phong tục? Viện tra sẵn giờ hoàng đạo của Rằm tháng Giêng 2027, 2028, chỉ cách tự tính cho năm khác, kèm mâm cúng thường dùng và lời sách cổ.
Điểm chính: cúng Rằm tháng Giêng mấy giờ?
- Rằm 2027 (20/02/2027): giờ hoàng đạo ban ngày là Mão, Ngọ, Thân, Dậu; ban đêm là Tý, Sửu. Tránh Dần, Thìn, Tỵ, Mùi, Tuất, Hợi.
- Sách Hiệp Kỷ Biện Phương Thư: khi chọn giờ, sáu giờ hoàng đạo hợp mọi việc, sáu giờ hắc đạo kiêng mọi việc.
- Theo Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM, cúng chính ngày 15 là tốt nhất; không kịp thì cúng ngày 14.
- Thường sắm hai lễ: mâm chay cúng Phật và mâm cúng gia tiên.
- Rằm 2028 là thứ Tư 09/02/2028, ngày Giáp Tý, có cùng sáu giờ hoàng đạo như năm 2027.
01Cúng Rằm tháng Giêng 2027 vào mấy giờ?
Rằm tháng Giêng 2027 nên cúng vào giờ Mão (5–7 giờ), Ngọ (11–13 giờ), Thân (15–17 giờ) hoặc Dậu (17–19 giờ) ngày thứ Bảy 20/02/2027.
Ngày ấy là 15 tháng Giêng năm Đinh Mùi, can chi ngày Canh Ngọ theo bộ lịch của Viện. Sáu giờ hoàng đạo (giờ tốt) tính theo chi Ngọ của ngày, gồm cả giờ Tý và giờ Sửu ban đêm. Giờ đồng hồ của mỗi giờ âm lịch theo bảng mười hai thời thần, mỗi giờ dài hai tiếng[7].
| Giờ | Giờ đồng hồ | Thần giờ | Tốt xấu |
|---|---|---|---|
| Tý | 23:00–01:00 | Kim Quỹ | Hoàng đạo |
| Sửu | 01:00–03:00 | Bảo Quang | Hoàng đạo |
| Dần | 03:00–05:00 | Bạch Hổ | Hắc đạo |
| Mão | 05:00–07:00 | Ngọc Đường | Hoàng đạo |
| Thìn | 07:00–09:00 | Thiên Lao | Hắc đạo |
| Tỵ | 09:00–11:00 | Nguyên Vũ | Hắc đạo |
| Ngọ | 11:00–13:00 | Tư Mệnh | Hoàng đạo |
| Mùi | 13:00–15:00 | Câu Trận | Hắc đạo |
| Thân | 15:00–17:00 | Thanh Long | Hoàng đạo |
| Dậu | 17:00–19:00 | Minh Đường | Hoàng đạo |
| Tuất | 19:00–21:00 | Thiên Hình | Hắc đạo |
| Hợi | 21:00–23:00 | Chu Tước | Hắc đạo |
Sáu giờ hoàng đạo trên vòng 24 giờ ngày Rằm 2027
Thần giờ là tên vị thần cai giờ ấy; giờ Tý ngày Rằm 2027 do giờ Kim Quỹ hoàng đạo cai. Bảo Quang vốn tên Thiên Đức hoàng đạo; sách đổi tên cho khỏi lẫn với một sao Thiên Đức khác: «Tra thì Thiên Đức hoàng đạo còn gọi là Thiên Đối, Minh Tinh, lại gọi là Bảo Quang»[2].
查天德黄道又名天對明星又名寳光
Ba bước chọn mấy giờ cúng Rằm tháng Giêng
- Định ngày cúng. Chính Rằm năm 2027 là thứ Bảy 20/02/2027. Theo Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM, không kịp thì cúng ngày 14, tức thứ Sáu 19/02/2027[9].
- Chọn một giờ hoàng đạo trong Bảng 1 (ngày 14 xem Bảng 3), lúc cả nhà có mặt. Tránh sáu giờ hắc đạo.
- Năm khác hay ngày khác thì mở công cụ Xem ngày tốt xấu của Viện, xem mục «Mười hai giờ hoàng đạo». Phần cơ bản dùng miễn phí, không cần đăng nhập.
Muốn chọn ngày giờ cho việc cưới hỏi hoặc tang lễ: Viện xem riêng cho từng nhà. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Liên hệ Viện02Cúng Rằm tháng Giêng giờ nào đẹp nhất, mấy giờ nên tránh?
Theo phép chọn giờ, cả sáu giờ hoàng đạo đều hợp mọi việc, nên chọn giờ nào tiện cho cả nhà; tránh sáu giờ hắc đạo.
Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư là bộ sách chọn ngày do triều Thanh soạn, lời tựa năm Càn Long thứ 6 (1741). Về sáu hoàng đạo Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Bảo Quang, Ngọc Đường, Tư Mệnh, lời «Xét» của soạn giả viết: «Sáu hoàng đạo là tốt vì được đúng chỗ, như trật tự lễ điển, không việc gì không hợp… Nay phép chọn giờ nói mọi việc đều hợp, không có việc nào riêng là hợp»[1].
按六黃道以位置得宜為吉猶秩叙典禮無徃不宜也……今選時之法謂諸事皆宜而無專宜之事
Về sáu hắc đạo Thiên Hình, Chu Tước, Bạch Hổ, Thiên Lao, Nguyên Vũ, Câu Trận, sách viết: «Nếu là chọn giờ thì mọi việc đều kiêng»[1].
若選時則諸事皆忌也
Áp vào Rằm 2027: buổi sáng chỉ có giờ Mão (5–7 giờ) là hoàng đạo, còn Thìn và Tỵ (7–11 giờ) là hắc đạo. Trưa có giờ Ngọ (11–13 giờ), chiều có Thân và Dậu (15–19 giờ). Hai chữ «hoàng đạo, hắc đạo», theo sách, chỉ là tên khác của tốt và xấu, «không có nghĩa sâu»[2]. Cách tra cho mọi ngày có ở bài giờ hoàng đạo hôm nay.
此所為黄黑道云者亦即吉凶之别名而非有深義決矣
Năm khác cúng Rằm tháng Giêng mấy giờ: tự tính theo chi ngày
Lấy chi (con giáp) của ngày Rằm, tra Bảng 2 ra giờ khởi Thanh Long, rồi đếm thuận các giờ theo thứ tự mười hai thần. Sách chép lời Khảo Nguyên: «Một Thanh Long, hai Minh Đường, ba Thiên Hình, bốn Chu Tước, năm Kim Quỹ, sáu Thiên Đức, bảy Bạch Hổ, tám Ngọc Đường, chín Thiên Lao, mười Nguyên Vũ, mười một Tư Mệnh, mười hai Câu Trận… Lấy ngày khởi giờ: ngày Tý thì giờ Thân khởi Thanh Long, giờ Dậu là Minh Đường, cứ thế đếm thuận»[2].
一青龍二明堂三天刑四朱雀五金匱六天德七白虎八玉堂九天牢十元武十一司命十二勾陳其法則寅申青龍起子卯酉起寅辰戌起辰巳亥起午子午起申丑未起戌順行十二辰……日起時則子日申時起青龍酉時為明堂依次順數
| Chi của ngày | Giờ khởi Thanh Long |
|---|---|
| Dần, Thân | Tý |
| Mão, Dậu | Dần |
| Thìn, Tuất | Thìn |
| Tỵ, Hợi | Ngọ |
| Tý, Ngọ | Thân |
| Sửu, Mùi | Tuất |
Sáu giờ hoàng đạo là giờ rơi vào thần thứ 1, 2, 5, 6, 8 và 11. Ví dụ ngày Canh Ngọ: Thanh Long khởi ở giờ Thân, nên ra đúng Bảng 1. Viện đã tính lại bằng code cho bốn ngày trong bài, cả bốn khớp bộ lịch của Viện. Đoạn trên là lời Khảo Nguyên mà sách chép lại; lời «Xét» ngay sau giữ phép này, chỉ bác cách giải nghĩa của Tào Chấn Khuê (sách Minh Nguyên) và Thiệu Thái Cù (sách Nguyên Thuỷ)[2].
Ngày Rằm 2027 là ngày hắc đạo thì sao?
Bộ lịch của Viện ghi 20/02/2027 là ngày Bạch Hổ hắc đạo, Trực Định. Phép chọn giờ của sách xét tốt xấu theo từng giờ, nên trong ngày vẫn có sáu giờ hoàng đạo ở Bảng 1. Viện không suy từ đó ra rằng ngày này không được cúng. Cách cân nhắc ngày và giờ có ở bài giờ hoàng đạo trong ngày hắc đạo.
03Cúng Rằm tháng Giêng buổi chiều được không?
Được. Chiều Rằm 2027 có hai giờ hoàng đạo: Thân (15–17 giờ) và Dậu (17–19 giờ).
Theo Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM, cúng chính ngày 15 âm lịch là tốt nhất; nhà bận có thể cúng từ sáng sớm ngày 14 tới trước 19 giờ ngày 15[9]. Mốc 19 giờ ấy trùng lúc hết giờ Dậu. Bài báo ấy không dẫn sách nào cho các mốc này.
Cúng Rằm tháng Giêng sớm ngày 14 thì mấy giờ?
Ngày 14 tháng Giêng 2027 (thứ Sáu 19/02/2027, ngày Kỷ Tỵ) có giờ hoàng đạo Sửu, Thìn (7–9 giờ), Ngọ (11–13 giờ), Mùi (13–15 giờ), Tuất (19–21 giờ) và Hợi (21–23 giờ). Bảng 3 ghi thêm ngày 16 và Rằm năm 2028 để đối chiếu.
| Ngày dương | Âm lịch, can chi ngày | Ngày, Trực | Giờ hoàng đạo |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu 19/02/2027 | 14/1 Đinh Mùi, ngày Kỷ Tỵ | Bảo Quang hoàng đạo, Trực Bình | Sửu 01:00–03:00, Thìn 07:00–09:00, Ngọ 11:00–13:00, Mùi 13:00–15:00, Tuất 19:00–21:00, Hợi 21:00–23:00 |
| Thứ Bảy 20/02/2027 | 15/1 Đinh Mùi, ngày Canh Ngọ | Bạch Hổ hắc đạo, Trực Định | Tý 23:00–01:00, Sửu 01:00–03:00, Mão 05:00–07:00, Ngọ 11:00–13:00, Thân 15:00–17:00, Dậu 17:00–19:00 |
| Chủ nhật 21/02/2027 | 16/1 Đinh Mùi, ngày Tân Mùi | Ngọc Đường hoàng đạo, Trực Chấp | Dần 03:00–05:00, Mão 05:00–07:00, Tỵ 09:00–11:00, Thân 15:00–17:00, Tuất 19:00–21:00, Hợi 21:00–23:00 |
| Thứ Tư 09/02/2028 | 15/1 Mậu Thân, ngày Giáp Tý | Thanh Long hoàng đạo, Trực Khai | Tý 23:00–01:00, Sửu 01:00–03:00, Mão 05:00–07:00, Ngọ 11:00–13:00, Thân 15:00–17:00, Dậu 17:00–19:00 |
Người xưa làm lễ vào buổi nào?
Sách Lễ Ký kể một lễ tế thời Xuân Thu, không phải lễ Rằm. Họ Quý tế kéo tới tối, «ngày không đủ thì nối bằng đuốc», người dự mỏi mệt, bị chê bất kính. Lần khác Tử Lộ lo lễ, «trời vừa sáng thì bắt đầu, cuối buổi sáng thì lui»; Khổng Tử nghe, khen Tử Lộ biết lễ[3].
季氏祭，逮闇而祭，日不足，繼之以燭。……質明而始行事，晏朝而退。
Thiên Tế nghĩa cùng sách chép giờ tế mỗi đời một khác: «Họ Hạ hậu tế lúc tối, người Ân tế lúc sáng, người Chu tế từ sáng sớm tới tối»[4]. Đây là lễ tế xưa; giờ cúng Rằm vẫn tra theo Bảng 1 và Bảng 3.
夏后氏祭其闇，殷人祭其陽，周人祭日以朝及闇。
04Cúng Rằm tháng Giêng cần sắm mấy mâm, gồm những gì?
Thường sắm hai lễ: một mâm chay cúng Phật và một mâm cúng gia tiên. Hai trang báo được dẫn cùng ghi như vậy[9][10].
| Mâm | Gồm những gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cúng Phật | Hương, hoa, quả tươi, đèn nến, xôi, chè trôi nước. Cỗ chay đầy đủ từ 10 tới 25 món: hoa quả, chè xôi, món xào chay, món đậu, canh măng nấm hoặc canh củ quả chay, bánh trôi nước. | Dùng đồ thuần chay, thanh đạm, sạch sẽ. |
| Cúng gia tiên | Mâm mặn «4 bát, 6 đĩa». Bốn bát: ninh măng, bóng, miến, mọc. Sáu đĩa: gà hoặc lợn, giò hoặc chả, nem thính, dưa muối, xôi hoặc bánh chưng, nước chấm. | Tròn 10 món; bài báo thứ hai[10] ghi thêm cơm tẻ. Có thể làm mâm chay thay mâm mặn. |
Hai bài báo trên không dẫn sách nào, Viện ghi lại như tục thường làm. Lễ vật dịp cuối năm có ở bài mâm cúng giao thừa trong nhà và cúng tất niên.
05Ý nghĩa Rằm tháng Giêng là gì?
Rằm tháng Giêng là Tết Thượng Nguyên, còn gọi Tết Nguyên Tiêu; sách đời Nam Tống ghi đây là lúc Thiên Quan ban phúc.
Mộng Lương Lục của Ngô Tự Mục đời Nam Tống ghi phong tục kinh đô Lâm An như sau.
Trích Mộng Lương Lục
«Ngày mười lăm tháng Giêng là tiết Nguyên tịch, chính là lúc Thiên Quan Thượng Nguyên ban phúc.»
正月十五日元夕節，乃上元天官賜福之辰。
Sớm hơn nữa, Kinh Sở Tuế Thời Ký (Tông Lẫm đời Lương soạn, Đỗ Công Chiêm đời Tuỳ chú) chép: «Ngày mười lăm tháng Giêng nấu cháo đậu, rưới mỡ lên trên, để cúng cửa ngõ»; «tối hôm ấy rước Tử Cô để bói việc tằm tang sắp tới, và xem đủ mọi việc»[5].
正月十五日，作豆糜，加油膏其上，以祠門戶。……其夕，迎紫姑，以卜將來蠶桑，并占衆事。
Rằm tháng Giêng ở Việt Nam có tục gì?
Ở Việt Nam, Rằm tháng Giêng là ngày lễ hội truyền thống. Người ta nói «Lễ Phật quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng». Nhiều người đi chùa, ăn chay, làm việc thiện; dịp này còn có đêm Nguyên tiêu của Ngày thơ Việt Nam[8].
06Hỏi – đáp về cúng Rằm tháng Giêng mấy giờ
Rằm tháng Giêng 2028 cúng mấy giờ?
Rằm tháng Giêng 2028 là thứ Tư 09/02/2028, ngày Giáp Tý, năm Mậu Thân. Giờ hoàng đạo là Tý (23–1 giờ), Sửu (1–3 giờ), Mão (5–7 giờ), Ngọ (11–13 giờ), Thân (15–17 giờ), Dậu (17–19 giờ). Bộ lịch Viện ghi ngày này là ngày Thanh Long hoàng đạo, Trực Khai.
Không kịp cúng ngày 15 thì cúng hôm nào?
Không cúng được chính Rằm thì cúng ngày 14 âm lịch[9]; nhà bận có thể cúng từ sáng sớm ngày 14 tới trước 19 giờ ngày 15. Năm 2027, ngày 14 là thứ Sáu 19/02/2027; giờ hoàng đạo ngày ấy xem ở Bảng 3.
Có cần chọn giờ cúng hợp tuổi gia chủ không?
Bảng trong bài tra giờ theo ngày, dùng chung cho mọi nhà. Bài này chưa có nguồn cho việc chọn giờ cúng theo tuổi gia chủ.
Rằm tháng Giêng có nên đi chùa cúng sao giải hạn?
Wikipedia tiếng Việt ghi dịp Rằm nhiều người đi chùa cúng sao giải hạn, và cũng ghi kinh điển nhà Phật không nhắc việc này. Viện chỉ nêu để bạn biết, không khuyên làm. Việc thường làm theo hai bài báo đã dẫn là cúng Phật bằng mâm chay và cúng gia tiên tại nhà.
Muốn tự học chọn ngày, chọn giờ thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày), mã PT-103, thuộc cấp Đại Cương: 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM; cần học PT-101 trước. Lớp mở khi nào xem ở trang lịch khai giảng.
Nguồn tham khảo
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書, Doãn Lộc 允祿 và các quan soạn theo chiếu (đời Thanh, lời tựa năm Càn Long thứ 6, 1741), quyển 10 «宜忌» (Nghi kỵ), mục sáu hoàng đạo tờ 25b–26a, mục sáu hắc đạo tờ 67a, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 7 «義例» (Nghĩa lệ), mục «黄道黒道» (Hoàng đạo, hắc đạo): lời Khảo Nguyên tờ 7b–8a, lời «Xét» tờ 8a–10a, Thiên Đức đổi tên Bảo Quang tờ 11b–12a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Lễ Ký 禮記, thiên «禮器» (Lễ khí). Bản Wikisource.
- Lễ Ký 禮記, thiên «祭義» (Tế nghĩa). Bản Wikisource.
- Kinh Sở Tuế Thời Ký 荊楚歲時記, Tông Lẫm 宗懍 đời Lương soạn, Đỗ Công Chiêm 杜公瞻 đời Tuỳ chú. Bản Wikisource.
- Mộng Lương Lục 夢粱錄, Ngô Tự Mục 吳自牧 đời Nam Tống, quyển 1, mục «元宵» (Nguyên tiêu). Bản Wikisource.
- Wikipedia tiếng Trung, mục «時辰» (thời thần): giờ đồng hồ của mười hai giờ. zh.wikipedia.org.
- Wikipedia tiếng Việt, mục «Tết Nguyên Tiêu». vi.wikipedia.org.
- VOH (Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM), Hồng Phượng, bài về mâm cúng và giờ cúng Rằm tháng Giêng.voh.com.vn.
- VTC News, «Lễ cúng Rằm tháng Giêng cần chuẩn bị những gì cho chuẩn?» (01/03/2018). vtcnews.vn.
Can chi ngày, Trực, thần ngày và giờ hoàng đạo lấy từ bộ lịch của Viện, tính lại bằng phép của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 7. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán ở các bản khác giữ theo Wikisource. Mâm cúng ghi theo hai bài báo đã dẫn.
