Huyệt mộ là gì? Cách hiểu huyệt trong phong thủy âm trạch và các điều sách cổ nói về chọn huyệt

01Huyệt mộ nghĩa là gì?

Huyệt mộ là chỗ đặt quan nơi long thế dừng lại và khí tụ; còn nghĩa gốc của chữ huyệt 穴 chỉ là nhà đất, hang đất. Long ở đây là thế núi đi tới. Tra ba lớp nghĩa ở Bảng 1.

穴：土室也。

葬者乘生氣也。……葬者原其起乗其止。（注）善葬者必原其起以觀勢乗其止以扦穴。

下是微茫水合合處為小明堂容人側卧便是穴場有此圓暈則生氣内聚故為真穴。無此者非也。

Khí dừng ở đâu? Táng thư dẫn lời kinh: «khí gặp gió thì tan, gặp nước chặn thì dừng»^[1].

經曰氣乗風則㪚界水則止。

02Huyệt mộ khác long mạch ở điểm nào?

Long là thế đến từ xa, huyệt mộ là hình gần nơi táng: long dài nghìn dặm, rốt cuộc chỉ đặt ở một chiếu đất. «Long mạch» là cách gọi thường dùng. Các đoạn Viện đã đọc viết là lai long 來龍 (long đến) và mạch 脉, nên bài không gán cụm này thành chữ của sách.

千尺為勢百尺為形。（注）百尺言其近指一穴地之成形也。……勢來形止是謂全氣全氣之地當葬其止。

龍上生峯是根荄前頭結穴是花開。……千里來龍只一穴正者為優旁者劣。……龍若真兮穴亦真。……尋龍雖易裁穴難。

夫千里來龍不過一席之地。

03Đào huyệt mộ là gì?

Đào huyệt mộ là mở chỗ đặt quan trên huyệt đã cắm; sách gọi là khai tỉnh 開井, khai kim tỉnh 開金井. Trong đoạn đã đọc, sách không định nghĩa riêng chữ kim tỉnh 金井. Mỗi câu ở Bảng 3 gắn với một dạng huyệt riêng, không phải quy tắc chung.

宜扦正穴開井放棺接取真氣。……宜淺開金井若太深必傷。……突中有石不可用工掘鑿。……穴結深泥打開實處而見實土并内用磚石結起巨壙。

Nguồn: Táng pháp đảo trượng^[2]. Kích thước huyệt, trình tự và nghi thức đào theo tục Việt Nam thì bài không có nguồn đã kiểm, nên không viết. Viện có dịch vụ xem tang lễ, nghi thức, gồm an táng và cải táng theo tục truyền thống.

Ngày phá thổ đào huyệt mộ, sách ghi thế nào?

Sách Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi: ngày Minh phệ nên phá thổ, an táng; ngày Minh phệ đối nên phá thổ, khải toản (mở chỗ quàn).^[4] Bảng 4 dùng bản sách đã sửa, 13 + 11 ngày.

鳴吠，宜破土安葬。鳴吠對，宜破土啟攢。

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư cho rằng Thông Thư xếp nhầm Canh Dần, Nhâm Dần vào Minh phệ và Giáp Ngọ vào Minh phệ đối, nên đã sửa lại^[5]. Bài không dùng danh sách Thông Thư.

通書誤以庚寅壬寅為鳴吠甲午為鳴吠對。

Ngày phá thổ tháng 11/2026

Tìm tháng, đọc cột Trực trước: Trực Khai thì sách ghi kỵ phá thổ, an táng.^[4] Can chi, âm lịch và Trực lấy từ bộ lịch của Viện.

Ngày phá thổ tháng 12/2026

Bảng này cũng chỉ là một lớp chọn, chưa phải ngày tốt để táng. Bảng chỉ xét Minh phệ và Trực Khai; chưa xét tuổi người mất, hướng mộ, Phục nhật và các sao khác. Sách còn ghi Minh phệ gặp Phục nhật thì kỵ^[5].

忌伐木畋獵取魚破土安葬啓攢。……今定為鳴吠遇復日則忌。

Tra thêm theo tuổi và việc: dùng công cụ xem ngày tốt xấu của Viện, ô Dụng sự có «an táng», «động thổ», không có mục «phá thổ». Việc khởi công nhà ở thì xem bài cách chọn ngày động thổ.

04Huyệt mộ có nước thì sao?

Táng thư xếp huyệt có mạch nước vào chỗ hung; lời chú nói táng vào chỉ đủ làm mục xương, hỏng quách.^[1] Đoạn này ở Ngoại thiên, phần đề yếu Tứ khố xếp là tinh thô lẫn nhau. Đối chiếu đất với Bảng 7.

夫土欲細而堅潤而不澤裁肪切玉備具五色。

夫乾如聚粟 ／ 濕如刲肉 ／ 水泉砂礫 ／ 皆為㐫宅。（注）……適足以腐骨敗槨。

Dòng thứ hai chép rời vì có lời chú xen giữa.

Nước trong huyệt mộ khác nước ngoài huyệt

Chỗ hay hiểu sai là thấy chữ «nước» thì cho là xấu. Cũng Táng thư viết: «Phép phong thủy, được nước là trên, tàng phong đứng sau.» Lời chú: «Nước chảy ngoài đất gọi là ngoại khí.»^[1] Còn câu «Nước đổ vào trong huyệt ắt sinh tai» của Nghi long kinh đang nói huyệt kìm, không nới thành mọi huyệt^[2].

風水之法得水為上藏風次之。（注）水流土外謂之外氣。

水傾穴内必生災。

05Huyệt mộ sâu bao nhiêu?

Các đoạn Viện đã đọc không cho con số; sách chỉ nói nông sâu theo địa thế, theo mạch và hình huyệt. Hai sách lấy tiêu chí khác nhau. Viện giữ cả hai, không tự hoà giải.

Táng thư dẫn lời kinh: «nông sâu nương được khí thì phong thủy tự thành». Phát vi luận nói: «nên nông mà sâu thì khí đi qua phía trên; nên sâu mà nông thì khí đi qua phía dưới».

故藏於涸燥者宜深藏於坦夷者宜淺。……經曰淺深得乗風水自成。

宜淺而深則氣從上過宜深而淺則氣從下過。……脉入首强作穴凹出口圓此皆脉浮而穴陽宜淺。……來脉入首弱作穴凸出口尖此皆脉沉而穴隂宜深。

Sách bác phép định thước tấc

Hai sách đều gọi phép Cửu tinh bạch định thước tấc là sai, nên bài không đưa phép này thành cách làm. Lời chú Táng thư: «đời thường dùng phép Cửu tinh bạch để định thước tấc, là sai»^[1]. Phát vi luận gọi đó là «sai lớn»^[3].

淺深世俗多用九星白法以定尺寸謬也。……世俗裝卦例論九星白法以定寸尺者大謬也。

Táng thư còn có câu «huyệt tốt mà táng xấu thì như bỏ xác». Câu này ở Tạp thiên, phần đề yếu gọi là thô tạp đáng bỏ mà tạm giữ. Lời chú giải thành táng không được huyệt, hoặc được huyệt mà không biết độ nông sâu^[1].

經曰穴吉葬凶與棄屍同 ／（注）葬不得穴或葬已得穴而不知深淺之度。

06Chọn huyệt mộ, sách cổ xét những gì?

Gom lời các sách đã đọc, có bốn việc để đối chiếu: loại núi, bốn thú quanh huyệt, chất đất và nước. Đây là đối chiếu với lời sách, chưa phải kết luận cho mảnh đất của bạn.

1. 1Xem loại núiĐối chiếu năm loại ở Bảng 9, đọc cả cột ngoại lệ.
2. 2Đứng ở chỗ lập huyệt, xem bốn thúSau là Huyền Vũ cúi đầu, trước là Chu Tước bay múa, trái là Thanh Long uốn lượn, phải là Bạch Hổ thuần phục.
3. 3Xem chất đấtĐối chiếu Bảng 7.
4. 4Xem nướcPhân biệt mạch nước trong huyệt và nước chảy ngoài đất, như phần 04.

Lời chú Táng thư nói bốn thú trước sau trái phải «đều tính từ chỗ lập huyệt»; đoạn này ở Ngoại thiên^[1].

夫葬以左為青龍右為白虎前為朱雀後為𤣥武。（注）此言前後左右之四獸皆自立穴處言之。……𤣥武垂頭，朱雀翔舞，青龍蜿蜒，白虎馴頫。

Hình bốn thú quanh huyệt mộ

Năm loại núi Táng thư nói không táng

Táng thư, Nội thiên, nêu năm loại: trọc, đứt, đá, đi qua, đơn độc; lời chú nêu ngoại lệ.^[1]

山之不可葬者五。氣以生和而童山不可葬也。氣因形來而斷山不可葬也。氣因土行而石山不可葬也。氣以勢止而過山不可葬也。氣以龍㑹而獨山不可葬也。

（注）是又不可以童而棄之也。……未可以石為嫌也。……不可以孤露而棄之也。