Ngày giỗ đầu rơi vào năm có tháng nhuận thì tính thế nào, người mất ngay trong tháng nhuận hay mất ngày 30 thì giỗ ngày nào? Bài đưa cách tính theo sách lễ xưa, kèm bảng đổi ngày âm – dương cho năm 2025–2026. Ca khó thì Viện xem riêng.
Điểm chính
- Giỗ đầu là tiểu tường, tròn một năm; giỗ hết là đại tường, tròn hai năm[1].
- Tháng nhuận chen giữa năm đầu không làm dời ngày giỗ đầu: vẫn giữ ngày, tháng âm lúc mất.
- Người mất trong tháng nhuận: sách cổ chép ba thuyết khác nhau, giỗ tháng chính, tháng sau hoặc xét theo tiết[4].
- Mất ngày 30 mà năm sau tháng ấy thiếu: người đời Tấn nói năm ấy «không có ngày giỗ», nên người xưa dùng can chi của ngày.
- Cần chọn ngày cụ thể cho gia đình mình: Viện xem riêng.
01Ngày giỗ đầu có tính tháng nhuận không?
Không. Giỗ đầu là lễ tròn một năm; tang tính theo năm thì sách lễ xưa không đếm tháng nhuận, chỉ tang chín tháng trở xuống mới đếm.
Giỗ đầu, tiếng Hán gọi là tiểu tường (小祥), là lễ tròn một năm sau ngày mất. Giỗ hết là đại tường (大祥), tròn hai năm[8]. Thiên Gián truyện của Lễ ký viết: «tròn một năm thì làm tiểu tường, được ăn rau quả; lại một năm nữa thì làm đại tường»[1].
父母之喪，既虞、卒哭，疏食水飲，不食菜果；期而小祥，食菜果；又期而大祥，有醯醬；中月而禫，禫而飲醴酒。
Vì giỗ đầu tính bằng năm, câu hỏi là tang tính theo năm có đếm tháng nhuận không. Sách xưa trả lời rõ.
Trịnh Huyền, Xạ Từ và các tiên nho nói gì?
Thông Điển (通典, Đỗ Hựu soạn đời Đường) quyển 100 gom các cuộc bàn về tang gặp tháng nhuận. Lời chú của soạn giả dẫn hai nhà: «Trịnh Huyền nói tang tính bằng tháng thì đếm tháng nhuận, tính bằng năm thì dù có nhuận cũng không đếm. Xạ Từ lại nói: tang ba năm và tang một năm tính theo năm, bỏ tháng nhuận; tang chín tháng trở xuống thì đếm tháng nhuận»[4].
按鄭𤣥云以月數者則數閏以年數者雖有閏不數之又射慈云三年周喪嵗數沒閏九月以下數閏也
Cuộc bàn năm Kiến Nguyên thứ 3 đời Tề Cao Đế, Vương Kiệm nhắc lại: «Các nhà nho trước đều nói: tang ba năm và tang một năm tính theo năm, bỏ tháng nhuận; tang đại công trở xuống tính theo tháng, đếm tháng nhuận». Cuối cuộc bàn, vua chuẩn theo ý này[4].
先儒咸謂三年周喪嵗數沒閏大功以下月數數閏
Hai truyện Xuân Thu nói ngược nhau về tháng nhuận
Gốc của cuộc bàn là hai truyện chú Xuân Thu, nói ngược nhau. Viện nêu cả hai, không tự hoà giải.
Trích Xuân Thu Cốc Lương truyện
«Tháng nhuận là phần ngày dư phụ vào tháng, góp các phần lẻ mà thành tháng. Thiên tử không dùng nó để cáo sóc, và việc tang không đếm nó.»
閏月者、附月之餘日也，積分而成於月者也。天子不以告朔，而喪事不數也。
Công Dương truyện, năm thứ 5 đời Ai công, lại viết: «Tháng nhuận thì không chép, đây sao lại chép? Vì việc tang có tính tháng nhuận»[6].
閏月，葬齊景公。閏不書，此何以書？喪以閏數也。喪曷為以閏數？喪數略也。
Lời chú Thông Điển và triều Tề đi theo hướng chia hai: tang tính theo năm thì bỏ nhuận, tính theo tháng thì đếm. Giỗ đầu tính theo năm, nên rơi vào nhóm bỏ nhuận.
02Giỗ đầu gặp năm nhuận thì ngày giỗ tính thế nào?
Giữ đúng ngày, tháng âm lịch lúc mất và làm giỗ vào ngày ấy năm sau; tháng nhuận chen giữa không làm dời ngày giỗ đầu.
Bốn bước tự tính ngày giỗ đầu
- Ghi ngày âm lịch lúc mất: ngày mấy, tháng mấy, tháng ấy có phải tháng nhuận không.
- Nếu không mất trong tháng nhuận: giỗ đầu là cùng ngày, cùng tháng âm lịch của năm sau, bỏ qua tháng nhuận chen giữa.
- Đổi ngày âm ấy sang dương lịch theo lịch năm sau. Dương lịch sẽ lệch so với ngày mất, vì năm âm có nhuận dài 13 tháng.
- Nếu mất ngay trong tháng nhuận, xem phần 03; nếu mất ngày 30, xem phần 04.
| Mục | Âm lịch | Dương lịch |
|---|---|---|
| Ngày mất | 15/5 Ất Tỵ | 10-06-2025 |
| Tháng nhuận chen giữa | Tháng 6 nhuận Ất Tỵ | 25-07-2025 – 22-08-2025 |
| Ngày giỗ đầu | 15/5 Bính Ngọ | 29-06-2026 |
| Khoảng cách | Tròn một năm âm | 384 ngày dương |
Năm Ất Tỵ (2025) có tháng 6 nhuận, năm Bính Ngọ (2026) không có tháng nhuận. Giỗ đầu vẫn rơi vào 15/5 âm lịch, chỉ ngày dương lùi xa hơn thường lệ. Muốn đổi các ngày âm khác sang dương lịch, xem cách đổi trong bài xem ngày dùng lịch âm hay dương.
Hình 1: một vòng năm âm từ lúc mất đến giỗ đầu
Tiền lệ Đông Tấn khi năm tang gặp tháng nhuận
Giản Văn Đế nhà Đông Tấn mất ngày 28 tháng 7. Đến tròn hai năm, tức lễ đại tường chứ không phải giỗ đầu, thì gặp năm có tháng nhuận. Tạ An cùng các quan bàn: «Lễ tường trừ phục phải đúng tháng tròn năm; xin theo Lễ dùng ngày cuối tháng 7». Vua chuẩn[4].
祥除必正周月請依禮用七月晦
Lễ tường vẫn đặt vào đúng tháng mất, không vì tháng nhuận mà xê dịch. Đó là quyết định của triều Tấn cho đại tường; Viện chép lại để người đọc thấy cách người xưa xử khi năm tang có nhuận.
Chưa chắc ngày âm lúc mất của người nhà, hay cần đổi ngày giỗ đầu sang dương lịch cho đúng: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem riêng03Người mất vào tháng nhuận thì ngày giỗ đầu vào tháng nào?
Sách cổ không thống nhất: có thuyết giỗ vào tháng chính mà tháng nhuận mang tên, có thuyết giỗ tháng ngay sau, có thuyết xét theo tiết khí.
Lý do: người mất trong tháng nhuận thì năm sau thường không có tháng nhuận ấy. Thông Điển chép các cuộc bàn của triều Tấn, Tống, Lương mà không tự phán thuyết nào đúng[4].
| Thuyết | Người nói | Mất tháng 6 nhuận thì giỗ |
|---|---|---|
| Tháng chính | Khâu Mại Chi, Dữu Uý Chi (Tống) | Tháng 6 |
| Tháng sau tháng nhuận | Kiến Bình vương, Tôn Hưu (Tống), dẫn lệ Tấn | Tháng 7 |
| Xét tiết của tháng | Lương Vũ Đế | Tiết thuộc tháng trước thì tháng trước, thuộc tháng sau thì tháng sau |
Thuyết giỗ vào tháng chính
Năm Hiếu Kiến thứ nhất đời Tống, quốc thái phi nước Tương Đông mất ngày 28 tháng 6 nhuận; triều đình bàn nên giỗ tháng 6 hay tháng 7. Bác sĩ Khâu Mại Chi bàn: «người mất tháng nhuận thì nên lấy tháng chính gốc làm ngày giỗ»[4].
博士丘邁之議閏月亡者應以本正之月為忌
Dữu Uý Chi cùng ý: «Người mất tháng nhuận, năm sau không có tháng ấy; không thể vì không có tháng ấy mà không làm tường, nên phải dùng tháng mà tháng nhuận phụ vào»[4].
閏亾者明年無其月不可以無其月而不祥故必宜用所附之月
Thuyết giỗ vào tháng sau tháng nhuận
Trong cùng vụ ấy, Kiến Bình vương cho rằng ý Khâu Mại Chi không thể làm chuẩn: «xét từ đời Tấn và từ khi triều ta dựng đến nay, người mất tháng nhuận đều làm lễ tường vào tháng sau tháng nhuận». Sách không ghi vua chọn ý nào[4].
按晉代及皇代以来閏月亡者皆以閏之後月祥
Năm Đại Minh thứ nhất, Tôn Hưu bàn cho Bà Dương Ai vương mất tháng 3 nhuận: «xét thứ tháng và tiết vật thì đó là phần của tháng 4, nên lấy cuối tháng 4 năm nay làm lễ tường»[4].
鄱陽哀王去年閏三月薨月次節物則是四月之分應以今年四月末為祥
Lương Vũ Đế: xét tiết để định ngày giỗ
Năm Thiên Giám thứ 4 nhà Lương, vua nói: «tháng nhuận vốn là phần dư; còn tiết của tháng thì mỗi tiết có chỗ thuộc về. Nếu tiết thuộc tháng trước thì lấy tháng trước làm giỗ; tiết thuộc tháng sau thì lấy tháng sau làm giỗ»[4].
閏盖餘分月莭則各有所隸若莭属前月則宜以前月為忌莭属後月則宜以後月為忌
Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi Tiểu Thử là tiết tháng 6, Lập Thu là tiết tháng 7[7]. Sách cổ không giải cách xét cho từng ngày; Viện chỉ đặt số tiết của lịch Viện cạnh lời vua, không tự kết luận.
| Mốc | Dương lịch | Âm lịch |
|---|---|---|
| Tiểu Thử (tiết tháng 6) | 07-07-2025, 03:04 | Tháng 6 Ất Tỵ |
| Mùng 1 tháng 6 nhuận | 25-07-2025 | 1/6 nhuận |
| Lập Thu (tiết tháng 7) | 07-08-2025, 12:51 | 14/6 nhuận |
| Ngày cuối tháng 6 nhuận | 22-08-2025 | 29/6 nhuận (tháng thiếu) |
Lịch Viện ghi ngày 1–13 tháng 6 nhuận thuộc tháng tiết Quý Mùi, từ ngày 14 thuộc tháng tiết Giáp Thân.
Bảng tra ngày giỗ đầu cho người mất tháng 6 nhuận 2025
| Ngày mất | Can chi ngày mất | Nếu giỗ tháng 6 | Nếu giỗ tháng 7 |
|---|---|---|---|
| 10/6 nhuận Ất Tỵ (03-08-2025), trước Lập Thu | Giáp Thìn | 10/6 Bính Ngọ = 23-07-2026 | 10/7 Bính Ngọ = 22-08-2026 |
| 20/6 nhuận Ất Tỵ (13-08-2025), sau Lập Thu | Giáp Dần | 20/6 Bính Ngọ = 02-08-2026 | 20/7 Bính Ngọ = 01-09-2026 |
Hai thuyết cách nhau đúng một tháng âm. Chọn theo thuyết nào cho người nhà mình là việc cần người xem xét cụ thể.
Người thân mất trong tháng nhuận, chưa biết giỗ tháng nào: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem ngày04Mất ngày 30 mà tháng thiếu thì giỗ ngày nào?
Sách cổ không ghi thẳng một ngày thay thế; người bàn đời Tấn nói năm ấy «không có ngày giỗ», nên người xưa dùng can chi của ngày.
Tháng âm có tháng đủ 30 ngày, tháng thiếu 29 ngày. Người mất ngày 30 mà năm sau tháng ấy thiếu thì không có ngày 30 để giỗ. Thông Điển chép lời người bàn: «người mất tháng nhuận hay ngày 30 của tháng đủ, đến năm không có nhuận hay tháng thiếu thì đều không có ngày giỗ; vì thế người xưa dùng ngày Tý, Mão»[4], tức ngày Tý, Mão (Giáp Tý, Ất Mão) mà Lễ truyện gọi là «ngày ghét»; sách không nói rõ cách áp vào ngày mất.
閏月及大月三十日亡至扵無閏之年及與小盡都是無忌所以古人用子夘也
Có dời ngày giỗ sang mùng một Tết năm sau không?
Dữu Uý Chi bác việc ấy: «Ví như người mất ngày 30 tháng cuối năm nay, năm sau tháng cuối thiếu; nếu vì ngày 29 năm trước người thân còn sống mà lấy mùng một tết năm sau làm giỗ, thì hẳn không phải thế»[4]. Câu này chỉ bác việc dời giỗ sang mùng một Tết năm sau, không nói nên giỗ ngày nào.
譬今年末三十日亾明年末月小若去年二十九日親尚存則宜用後年正朝為忌此必不然
Bảng tháng đủ, tháng thiếu năm Bính Ngọ 2026
| Loại tháng | Các tháng | Có ngày 30? |
|---|---|---|
| Tháng đủ (30 ngày) | 1, 3, 6, 9, 10, 11 | Có |
| Tháng thiếu (29 ngày) | 2, 4, 5, 7, 8, 12 | Không |
Ví dụ: tháng 7 Ất Tỵ đủ 30 ngày, ngày 30/7 là 21-09-2025. Tháng 7 Bính Ngọ thiếu, ngày cuối là 29/7, tức 10-09-2026. Người mất 30/7 Ất Tỵ sẽ không có ngày 30/7 trong năm giỗ đầu.
Người thân mất ngày 30, năm nay tháng ấy thiếu: Viện xem riêng để chọn ngày làm giỗ. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem riêng05Hỏi – đáp
Ngày giỗ có phải ngày xấu không?
Không. Thiên Tế nghĩa của Lễ ký viết: người quân tử có cái tang suốt đời, ấy là ngày giỗ; ngày ấy không làm việc khác chẳng phải vì không lành, mà vì lòng hướng cả về người thân. Thiên Đàn cung thượng thêm: ngày giỗ không vui chơi[2][3].
Trích Lễ ký, thiên Tế nghĩa
«Người quân tử có cái tang suốt đời, ấy là nói ngày giỗ. Ngày giỗ không làm việc khác, chẳng phải vì ngày ấy không lành, mà vì ngày ấy lòng hướng cả về người thân, không dám làm việc riêng của mình.»
君子有終身之喪，忌日之謂也。忌日不用，非不祥也，言夫日，志有所至，而不敢盡其私也。
Người mất tháng nhuận có phải đợi năm có tháng nhuận ấy mới giỗ?
Đó là một ý của Phạm Ninh đời Tấn: tiểu tường, đại tường làm tháng sau tháng nhuận, còn giỗ đợi năm lại có tháng nhuận ấy. Trịnh Tập vặn rằng như vậy giỗ quá xa; Phạm Ninh đáp có thể lấy can chi của ngày làm giỗ. Đây là một bên trong cuộc vấn nạn, không phải phép chung.
Năm 2026 có tháng nhuận không?
Không. Theo lịch Viện, năm Bính Ngọ (2026) không có tháng nhuận; tháng nhuận gần nhất là tháng 6 nhuận năm Ất Tỵ (2025), từ 25-07-2025 đến 22-08-2025. Người mất trong khoảng ngày ấy là trường hợp ở phần 03.
Dịch vụ và khoá học chọn ngày giỗ, ngày tang lễ
Viện có nhận xem ngày cho việc tang lễ không?
Có. Dịch vụ xem tang lễ và nghi thức của Viện tư vấn chọn ngày giờ, hướng dẫn nghi thức cho tang lễ, an táng, cải táng. Đặt qua nút «Liên hệ để được báo giá»; trao đổi ban đầu không thu phí.
Muốn tự học chọn ngày thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt – Xem Ngày (PT-103), Cấp I thuộc chương trình Đại Cương, dạy chọn ngày giờ cho dọn nhà, khai trương, an táng. Lịch khai giảng hỏi tư vấn viên của Viện.
Nguồn tham khảo
- Lễ ký 禮記, thiên Gián truyện 間傳. Bản Wikisource.
- Lễ ký 禮記, thiên Tế nghĩa 祭義. Bản Wikisource.
- Lễ ký 禮記, thiên Đàn cung thượng 檀弓上, lời Tử Tư. Bản Wikisource.
- Thông Điển 通典, Đỗ Hựu 杜佑 soạn (đời Đường), quyển 100 «禮六十 凶二十二», mục «Tang ngộ nhuận nguyệt nghị» 喪遇閏月議, tờ 1a–11b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2m0001.
- Xuân Thu Cốc Lương truyện 春秋穀梁傳, Văn công năm 6 文公六年, tờ 55a. Bản Kanripo KR1e0008.
- Xuân Thu Công Dương truyện 春秋公羊傳, Ai công năm 5 哀公五年. Bản Wikisource.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書 (đời Thanh, Càn Long), quyển 25 và 26 «月表», tờ 2a mỗi quyển, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0051 (q.25) · q.26.
- Wikipedia tiếng Việt, mục «Giỗ»: giỗ đầu (tiểu tường), giỗ hết (đại tường). vi.wikipedia.org.
Ngày âm – dương, tháng nhuận, tháng đủ thiếu và giờ giao tiết trong bài lấy từ bộ lịch của Viện. Bản Kanripo không chấm câu; Viện giữ nguyên chữ của bản Văn Uyên Các. Lời dịch là dịch sát của Viện. Thông Điển chỉ chép các cuộc bàn, bài nêu đủ các thuyết và không tự phán thuyết nào đúng.
