Thủ tục làm lễ phát tang tra theo sách nào? Gia Lễ của Chu Hi chép lễ con cháu mặc đồ tang dưới tên «thành phục». Bài này liệt kê ngày làm, các bước, ai mặc bậc tang nào và đồ cần sắm, để nhà có việc tra ra ngay.
Điểm chính
- Thứ tự theo Gia Lễ: ngày mất lập chủ tang và báo tang, ngày 2 tiểu liệm, ngày 3 đại liệm, ngày 4 thành phục.
- Có năm bậc tang phục: trảm thôi, tư thôi, đại công, tiểu công, ti ma; bậc càng nhẹ vải càng mịn, hạn càng ngắn.
- Con để tang cha mặc trảm thôi ba năm; con để tang mẹ mặc tư thôi ba năm.
- Gia Lễ dẫn lời Tư Mã Quang chê tục chọn ngày theo kiêng kỵ mà hoãn liệm.
- Nghi thức cụ thể cho nhà bạn, chọn ngày giờ an táng: Viện tư vấn riêng.
01Lễ thành phục là gì?
Thành phục (成服, mặc tang phục) là lễ con cháu và người thân chính thức mặc đồ tang theo bậc của mình, làm vào ngày thứ tư sau khi mất.
Trang Wikipedia tiếng Việt về tang lễ người Việt ghi: «Tục lệ xưa sau khi chết 4 ngày thì con cháu mới mặc đồ tang gọi là lễ thành phục»[3]. Gia Lễ (家禮) của Chu Hi đời Tống chép lễ này ở quyển 4, phần «Tang lễ», mục «Thành phục»[1].
Bài chỉ nói điều Gia Lễ gọi là thành phục. Mỗi vùng, mỗi họ gọi tên và làm lễ mặc tang ngày nay có chỗ khác nhau; nhà bạn theo lệ nào, cần hỏi cho đúng thì liên hệ Viện.
02Thủ tục lễ thành phục gồm những gì?
Thủ tục gồm bốn việc: mặc đúng bậc tang phục, vào đứng đúng chỗ, khóc buổi sáng, rồi viếng hỏi nhau theo nghi. Làm theo thứ tự sau:
- Mặc tang phục. Sáng ngày thứ tư, người trong năm bậc tang phục ai mặc phục nấy (xem bảng ở phần 04).
- Vào chỗ. Mọi người vào đứng đúng vị trí của mình trước linh cữu.
- Khóc buổi sáng. Làm lễ khóc sáng (triêu khốc).
- Viếng hỏi nhau. Người nhà viếng, hỏi nhau theo nghi.
- Bắt đầu ăn cháo. Ngày thành phục, chủ tang và anh em mới ăn cháo[1].
Trích Gia Lễ
«Thành phục. Sáng hôm sau (tức ngày sau đại liệm, ngày thứ tư kể từ khi mất). Người trong năm bậc tang phục ai mặc phục nấy, vào đứng đúng chỗ, rồi khóc buổi sáng, viếng hỏi nhau theo nghi.»
厥明（大歛之明日，死之第四日也。）五服之人各服其服，入就位，然後朝哭，相弔如儀。
Ăn uống trong những ngày sau thành phục
Gia Lễ ghi: «Ngày thành phục, chủ tang và anh em mới bắt đầu ăn cháo.» Người để tang năm tháng, ba tháng được uống rượu ăn thịt nhưng không dự tiệc vui[1].
成服之日，主人及兄弟始食粥。
Mỗi sáng sau thành phục làm gì?
Từ đó, mỗi sáng dậy, từ chủ tang trở xuống đều mặc tang phục của mình, vào đứng đúng chỗ làm lễ dâng buổi sáng (triêu điện)[1].
Văn khấn, mâm lễ và cách sắp xếp cho đúng lệ nhà bạn: Viện hướng dẫn nghi thức riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện hướng dẫn nghi thức03Lễ thành phục làm vào ngày nào?
Lễ thành phục làm vào sáng ngày thứ tư kể từ khi mất, sau tiểu liệm ngày thứ hai và đại liệm ngày thứ ba. Tra thứ tự các việc trong bảng.
| Ngày | Việc | Ghi chú theo sách |
|---|---|---|
| Ngày mất | Lập chủ tang, chủ phụ, hộ tang; báo tang | Báo cho họ hàng, bạn đồng liêu (mục «Sơ chung») |
| Ngày thứ 2 | Tiểu liệm | «Ngày sau hôm mất» |
| Ngày thứ 3 | Đại liệm | «Ngày sau tiểu liệm, ngày thứ ba kể từ khi mất» |
| Ngày thứ 4 | Thành phục | «Ngày sau đại liệm, ngày thứ tư kể từ khi mất» |
Vì sao chờ ba ngày mới liệm?
Thiên «Vấn tang» trong Lễ Ký giải thích: ba ngày rồi mới liệm là để chờ người sống lại; ba ngày không sống lại thì cũng không sống lại nữa. Đến lúc ấy, lòng con hiếu đã vơi dần, đồ áo quần trong nhà đã sắm đủ, họ hàng ở xa đã kịp đến. Vì thế thánh nhân lấy ba ngày làm lễ chế[2].
三日而后斂者，以俟其生也；三日而不生，亦不生矣。
Gia Lễ dẫn lời Tư Mã Công (Tư Mã Quang) nói thêm: «Nay nhà nghèo đồ tang có khi chưa sắm xong, hoặc quan tài sơn chưa khô, thì quá ba ngày cũng không hại»[1].
Sách chê tục chọn ngày mà hoãn liệm
Ngay chỗ ấy, Gia Lễ dẫn lời Tư Mã Công để bác một tục: «Tục đời câu nệ kiêng kỵ âm dương, chọn ngày mới liệm; giữa lúc nắng to, đến nỗi nước chảy giòi bò, há chẳng trái lẽ sao»[1]. Đây là tục sách chê, không phải lời sách khuyên.
世俗以陰陽拘忌擇日而歛，盛暑之際，至有汁出蟲流，豈不悖哉。
Nhà cần chọn ngày giờ cho an táng, cải táng: Viện tư vấn riêng theo việc nhà bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Xem dịch vụ tang lễ04Ai mặc bậc tang nào khi thành phục?
Người càng gần người mất càng mặc bậc nặng: con để tang cha mặc trảm thôi, con để tang mẹ mặc tư thôi, họ xa mặc ti ma. Tìm quan hệ của bạn với người mất trong bảng.
| Bậc | Thời hạn | Ví dụ người mặc |
|---|---|---|
| Trảm thôi | 3 năm | Con để tang cha; cháu đích tôn thừa trọng (cha đã mất) để tang ông; dâu để tang cha chồng; vợ để tang chồng |
| Tư thôi | 3 năm | Con để tang mẹ; cháu đích tôn thừa trọng để tang bà; dâu để tang mẹ chồng; để tang mẹ kế |
| Tư thôi có gậy | 1 năm | Hỏi Viện cho trường hợp cụ thể |
| Tư thôi không gậy | 1 năm | Để tang ông bà |
| Tư thôi | 5 tháng | Để tang cụ |
| Tư thôi | 3 tháng | Để tang kỵ |
| Đại công | 9 tháng | Để tang các cháu nội |
| Tiểu công | 5 tháng | Để tang ông bà ngoại; để tang cậu |
| Ti ma | 3 tháng | Để tang cháu ngoại; để tang con rể; để tang cha mẹ vợ |
«Thừa trọng» là cháu trưởng đứng thay cha đã mất mà gánh tang ông bà[1].
Năm vòng tang phục quanh người mất
Ai đứng chủ tang?
Chủ tang là con trưởng; không có thì cháu trưởng thừa trọng. Chủ phụ là vợ người mất; không có thì vợ của người chủ tang. Hộ tang chọn người trong con em biết lễ, giỏi việc; mọi việc tang đều hỏi người ấy[1].
Gia đình nhiều đời, con nuôi, con kế khó xếp bậc: Viện xem riêng. Muốn hiểu thêm tang phục những ngày giỗ sau, đọc bài cúng 49 ngày có phải đeo khăn tang không.
05Cần sắm đồ tang gì cho lễ thành phục?
Bậc trảm thôi cần áo xiêm vải sống thật thô không viền, mũ, vành gai đầu, dây gai lưng, thừng gai, gậy tre và giày gai. Các bậc dưới dùng vải mịn dần.
| Bậc | Vải | Đồ đi kèm |
|---|---|---|
| Trảm thôi (nam) | Vải sống thật thô, mép và gấu không viền | Mũ; vành gai trên đầu; dây gai ngang lưng; thừng gai thắt lưng; gậy tre cao ngang ngực, gốc quay xuống; giày gai thô |
| Trảm thôi (nữ) | Vải sống thật thô, không viền | Áo tay rộng, váy dài, khăn trùm đầu, trâm tre, giày gai; không chống gậy |
| Tư thôi | Vải sống thô bậc kế, có viền mép và gấu | May như trảm thôi; gậy gỗ ngô đồng, trên tròn dưới vuông |
| Đại công | Vải chín hơi thô | — |
| Tiểu công | Vải chín hơi mịn | — |
| Ti ma | Vải chín thật mịn | — |
«Trảm» nghĩa là không viền, «tư» nghĩa là có viền; phàm phụ nữ đều không chống gậy[1].
Sắm đồ cho lễ thành phục theo lệ nhà mình
Gia Lễ chép đồ tang theo từng bậc.Màu khăn, cách chia khăn cho từng đời và mâm lễ ngày nay, sách đã kiểm không nói. Nhà cần làm cho đúng: nhờ Viện hướng dẫn. Muốn tự học thứ tự việc cần làm khi nhà có người mất, xem khoá Nghi Lễ PT-202 (6 buổi × 3 giờ, học sau PT-102).
Các lễ sau tang cũng theo Gia Lễ: xem bài giỗ đầu nên mời ai.
06Hỏi – đáp
Con cháu ở xa chưa về kịp thì thành phục thế nào?
Gia Lễ ghi: nếu về chịu tang thì về đến nhà mới thành phục. Nếu không về được thì ngày thứ tư thành phục ở nơi mình, sáng chiều lập chỗ cùng khóc[1]. Nhà có nhiều người ở xa, cần xếp lịch: Viện tư vấn riêng.
Nhà chưa sắm kịp đồ tang có được lùi lễ không?
Gia Lễ dẫn lời Tư Mã Công: nhà nghèo đồ tang có khi chưa sắm xong, hoặc quan tài sơn chưa khô, thì quá ba ngày cũng không hại[1]. Sách cho phép lùi vì lý do thiết thực ấy, không phải vì chọn ngày.
Có cần chọn ngày đẹp mới khóc báo tang không?
Gia Lễ dẫn lời Tư Mã Công chê tục này: người nay đều chọn ngày mới cử ai, nhưng đau buồn cùng cực là lúc mới nghe tin, phải khóc ngay, đâu rảnh mà chọn ngày[1]. Việc chọn ngày giờ an táng, cải táng thì Viện tư vấn riêng.
Chủ tang, dịch vụ và khoá học
Con trưởng đã mất thì ai đứng chủ tang?
Theo Gia Lễ, không có con trưởng thì cháu trưởng thừa trọng đứng chủ tang để dâng cơm cúng. Việc tiếp khách theo lễ do người thân bậc trên cùng ở trong nhà đứng chủ[1].
Viện hỗ trợ gì khi nhà có tang?
Mục «Xem tang lễ · nghi thức» của Viện tư vấn chọn ngày giờ và hướng dẫn nghi thức cho tang lễ, an táng và cải táng. Gọi hoặc nhắn Zalo 07.6264.1331, hoặc gửi yêu cầu ở trang liên hệ để được báo giá.
Muốn tự học nghi lễ tang thì học khoá nào?
Khoá Nghi Lễ (PT-202) gồm 6 buổi, mỗi buổi 3 giờ, cần học xong PT-102 trước. Khoá có phần thứ tự việc cần làm khi nhà có người mất và những điều nên kiêng. Trang khoá chưa ghi ngày khai giảng; theo dõi lịch khai giảng ở trang khoá.
Nguồn tham khảo
- Gia Lễ 家禮, đề Chu Hi 朱子 (đời Tống) soạn, quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục «Sơ chung» tờ 1b–2b, «Tiểu liệm» tờ 6b, «Đại liệm» tờ 8b, «Thành phục» tờ 10b–15a, «Triêu tịch khốc điện» tờ 15b, «Bôn tang» tờ 19a; bản Tứ khố toàn thư Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0089.
- Lễ Ký 禮記, thiên «問喪» (Vấn tang), tờ 6a. Bản Kanripo KR1d0052.
- Wikipedia tiếng Việt, mục «Tang lễ người Việt». Xem trang.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các nguồn trên và nói rõ chỗ sách dẫn lời để bác. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán trong bài do Viện thêm. Lệ tang mỗi nơi mỗi khác: nên hỏi Viện cho đúng việc nhà bạn.
