Cúng 49 ngày có phải đeo khăn tang không? Bài tra theo sách Gia Lễ: ai mặc bậc tang nào, hạn mấy tháng, đến ngày thứ 49 đã mãn tang chưa và khi nào thì bỏ. Tục riêng của nhà bạn thì Viện xem riêng.
Điểm chính
- Gia Lễ không có lễ 49 ngày. Mốc «bảy lần bảy ngày» chỉ hiện ra trong lời Tư Mã Công bác tục làm chay theo nhà Phật.
- Ngày thứ tư sau khi mất là lễ thành phục: người thuộc năm bậc tang ai mặc đồ bậc nấy.
- Bậc ngắn nhất là ba tháng, tức ít nhất 87 ngày, vẫn dài hơn mốc 49 ngày.
- Tra Bảng 1 để biết mình thuộc bậc nào, Bảng 2 để biết mốc bỏ từng món đồ tang.
01Cúng 49 ngày có phải đeo khăn tang không?
Gia Lễ không bàn việc mặc đồ tang trong buổi cúng 49 ngày, vì sách không có lễ này. Nhưng theo thời hạn sách ghi, đến ngày thứ 49 thì người thuộc cả năm bậc tang đều chưa mãn tang.
Gia Lễ (家禮) là sách lễ trong nhà, bản cũ đề Chu Tử đời Tống soạn; Tứ khố đề yếu dẫn Vương Mậu Hoành cho rằng đây không phải sách của Chu Tử[3]. Quyển 4 của sách chép tang lễ, từ lúc mới mất đến lễ cuối cùng.
Mốc cúng 49 ngày trong sách Gia Lễ
Số 49 là bảy lần bảy. Trong Gia Lễ, chữ «bảy lần bảy ngày» (七七日) chỉ hiện ra một chỗ, ở mục «Không làm việc Phật» (不作佛事). Tại đó sách dẫn lời Tư Mã Công: «Người đời tin lời dụ dỗ của nhà Phật, vào lúc mới mất và các ngày bảy lần bảy, trăm ngày, một năm, hai năm, khi trừ tang, thì cúng cơm sư, lập đạo tràng»[1]. Sách chép tục ấy là để bác, không phải để dạy làm theo.
司馬公曰：世俗信浮屠誑誘，於始死及七七日、百日、朞年、再朞、除䘮，飯僧、設道塲
Vì vậy, mốc 49 ngày trong sách là mốc của tục làm chay, không phải mốc tang phục. Câu hỏi «có phải đeo khăn tang không» chỉ trả lời được theo hạn tang của từng người, như dưới đây.
Tra nhanh 4 bước: đến cúng 49 ngày mình còn tang không?
- Xác định bạn là gì của người mất: con, cháu, vợ, chồng, dâu, rể…
- Tìm đúng dòng ấy trong Bảng 1 ở phần 03, đọc ra bậc tang và hạn mấy tháng.
- So hạn ấy với ngày thứ 49. Bậc ngắn nhất là ba tháng, ít nhất 87 ngày, nên theo sách ai cũng còn trong hạn.
- Xem Bảng 2 ở phần 04 để biết tháng nào bỏ món đồ tang nào.
Nhà bạn theo tục riêng, hay cần biết buổi cúng nên mặc gì cho phải: sách đã kiểm không nói. Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem tang lễ02Tang phục theo Gia Lễ gồm những gì?
Tang phục theo Gia Lễ chia năm bậc, mặc từ ngày thứ tư sau khi mất; bậc càng nặng vải càng thô, hạn càng dài.
Trích Gia Lễ, mục Thành phục
«Ngày sau đại liệm, tức ngày thứ tư kể từ khi mất. Người thuộc năm bậc tang phục ai mặc đồ của bậc nấy.»
大歛之明日，死之第四日也。五服之人各服其服
Năm bậc là: Trảm thôi (斬衰) ba năm, Tư thôi (齊衰) ba năm, Đại công (大功) chín tháng, Tiểu công (小功) năm tháng, Ti ma (緦麻) ba tháng[1]. Bậc Tư thôi còn có hạng một năm có gậy (杖期) và không gậy (不杖期).
Hình 1: hạn các bậc tang so với ngày thứ 49
Bậc Trảm thôi: vải thô, mũ, vòng gai đầu, gậy tre
Sách viết: «Trảm là không viền gấu. Áo và xiêm đều dùng vải sống rất thô»[1].
斬，不緝也。衣裳皆用極麤生布
- Đàn ông: áo xiêm vải sống rất thô, không viền; mũ tang; vòng gai đội đầu (首絰); gậy tre.
- Phụ nữ: «dùng vải sống rất thô may áo rộng tay, váy dài, khăn trùm đầu»; phụ nữ không chống gậy[1].
婦人則用極麤生布為大袖、長裙、盖頭
Đồ đội đầu trong sách là mũ tang, vòng gai đầu, và khăn trùm đầu của phụ nữ (蓋頭, bản số chép 盖頭).
Các bậc dưới khác nhau ở loại vải
- Tư thôi: may như Trảm thôi nhưng có viền; gậy làm bằng gỗ ngô đồng.
- Đại công: vải chín hơi thô.
- Tiểu công: vải chín hơi mịn.
- Ti ma: vải chín rất mịn[1].
Muốn xem cách làm giỗ đầu theo cùng sách, đọc thêm bài giỗ đầu nên mời ai theo Gia Lễ.
03Ai trong nhà phải mặc tang phục, đến cúng 49 ngày đã mãn chưa?
Con để tang cha mẹ, vợ để tang chồng, dâu để tang cha mẹ chồng mặc bậc nặng ba năm; đến ngày 49 không ai trong năm bậc mãn tang. Tìm dòng của bạn trong Bảng 1.
| Bậc | Ai mặc (ví dụ sách ghi) | Hạn | Ít nhất (ngày) | Ngày 49 đã mãn? |
|---|---|---|---|---|
| Trảm thôi | Con để tang cha; cháu đích tôn thừa trọng (cha đã mất) để tang ông; vợ để tang chồng; dâu để tang cha chồng | 3 năm (đến lễ đàm, tháng 27) | 783 | Chưa |
| Tư thôi ba năm | Con để tang mẹ; dâu để tang mẹ chồng; để tang mẹ kế | 3 năm (đến lễ đàm, tháng 27) | 783 | Chưa |
| Tư thôi có gậy | Chồng để tang vợ | 1 năm (12 tháng) | 348 | Chưa |
| Tư thôi không gậy | Để tang ông bà; để tang anh em | 1 năm (12 tháng) | 348 | Chưa |
| Đại công | Ông bà để tang các cháu nội | 9 tháng | 261 | Chưa |
| Tiểu công | Để tang ông bà ngoại; để tang cậu | 5 tháng | 145 | Chưa |
| Ti ma | Để tang cháu ngoại; cha mẹ vợ; con rể | 3 tháng | 87 | Chưa |
Đọc cột số ngày so với mốc cúng 49 ngày
Cột «Ít nhất» lấy mỗi tháng âm là tháng thiếu 29 ngày, để so cho chắc: bậc ngắn nhất ba tháng vẫn hơn mốc 49 ngày ít nhất 38 ngày. Đây là phép so số theo chữ của sách; sách không nói gì về việc mặc hay không mặc đồ tang trong buổi cúng 49 ngày.
Hạn «ba năm» Viện ghi theo lễ đàm tháng 27 của chính văn; ở phần 04 có lời bàn khác của Chu Tử về mốc này.
Quan hệ nhà bạn không có trong bảng, hay một người vừa thuộc hai bậc: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện bậc tang của bạn04Khi nào làm lễ bỏ tang sau cúng 49 ngày?
Theo Gia Lễ, mỗi bậc hết số tháng của bậc ấy thì trừ phục; tang ba năm bỏ dần qua tiểu tường tháng 13, đại tường tháng 25, lễ đàm tháng 27.
| Mốc | Lễ | Việc với đồ tang |
|---|---|---|
| Ngày thứ 4 | Thành phục | Năm bậc ai mặc đồ bậc nấy |
| Ngày thứ 49 | Không có lễ này trong Gia Lễ | Chưa bậc nào mãn tang |
| Hết số tháng của bậc | Trừ phục | Mồng một tháng sau lập chỗ cùng khóc rồi trừ (sách ghi cho người ở xa không về chịu tang) |
| Tháng 13 | Tiểu tường | Đàn ông bỏ vòng gai đầu, dùng mũ vải luyện; đàn bà cắt ngắn váy dài; người tang một năm đổi sang đồ thường |
| Hết tháng 15 | — | Người để tang vợ mới bỏ |
| Tháng 25 | Đại tường | Bày đồ đàm; chặt gậy bỏ chỗ khuất; bắt đầu ăn thịt, về phòng ngủ |
| Tháng 27 | Đàm | Lễ cuối của tang ba năm |
Khăn tang, vòng gai đầu bỏ lúc nào?
Trong Gia Lễ, đồ đội đầu được bỏ sớm nhất ở tiểu tường. Sách viết: «Đàn ông lấy vải luyện làm mũ, bỏ vòng gai đầu, phụ bản, tịch lĩnh, thôi»[1].
男子以練服為冠，去首絰、負版、辟領、衰
Lời Dương thị ở quyển Phụ lục giải thích: Gia Lễ bỏ vòng gai đầu lúc tiểu tường là theo thiên Gian truyện, «đàn ông bỏ đồ ở đầu, đàn bà bỏ đồ ở lưng»[2]. Còn khăn trắng theo tục Việt thì sách không nói; muốn biết nhà mình nên bỏ lúc nào, Viện xem riêng.
Người ở xa không về chịu tang thì sách dặn: «hết số tháng rồi, đến mồng một tháng sau mới lập chỗ cùng khóc mà trừ phục»[1].
月數既滿，次月之朔乃為位會哭而除之
Tang ba năm là 25 hay 27 tháng?
Chính văn Gia Lễ đặt lễ đàm «sau đại tường cách một tháng», cả thảy 27 tháng[1]. Quyển Phụ lục chép hai ý khác nhau, Viện nêu cả hai:
- Tư Mã Công: «Nay luật sắc định tang ba năm đều hai mươi bảy tháng mới trừ, không thể trái»[2].
- Chu Tử: «sau tường tháng 25 làm đàm luôn», cho là thuận hơn[2].
今律勅三年之喪皆二十七月而除
Chọn ngày giờ làm lễ bỏ tang cho nhà bạn cần tra lịch riêng; bài không tự định ngày. Bài văn khấn giỗ đầu anh trai, em trai có cách xưng hô khi làm giỗ đầu.
Cần chọn ngày giờ và hướng dẫn nghi thức tang lễ, an táng, cải táng: dùng dịch vụ xem tang lễ, nghi thức của Viện. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo; trao đổi ban đầu không thu phí.
Nhờ Viện chọn ngày bỏ tang05Hỏi – đáp về cúng 49 ngày
Gia Lễ có dạy làm lễ cúng 49 ngày không?
Không. Chữ «bảy lần bảy ngày» chỉ hiện ra trong mục «Không làm việc Phật», nơi sách dẫn lời Tư Mã Công bác tục cúng cơm sư, lập đạo tràng vào các ngày ấy. Muốn làm lễ theo tục nhà mình cho phải, Viện xem riêng.
Qua cúng 49 ngày, con cháu đã bỏ đồ tang được chưa?
Theo hạn của Gia Lễ thì chưa: con để tang cha mẹ là ba năm, cháu ngoại để tang ông bà ngoại thuộc bậc Tiểu công năm tháng. Bậc ngắn nhất cũng ba tháng. Tục từng vùng có thể khác; Viện xem riêng cho nhà bạn.
Chồng để tang vợ bao lâu theo Gia Lễ?
Chồng để tang vợ thuộc bậc Tư thôi có gậy một năm. Đến tiểu tường tháng 13, người tang một năm đổi sang đồ thường, riêng người để tang vợ còn mặc đến hết tháng 15 mới bỏ.
Phụ nữ để tang có chống gậy không?
Không. Sách ghi phụ nữ đều không chống gậy. Phụ nữ bậc Trảm thôi mặc áo rộng tay, váy dài, khăn trùm đầu bằng vải sống rất thô, đều không viền; đến tiểu tường thì cắt ngắn váy dài.
Muốn học bài bản về tang lễ, âm trạch thì bắt đầu từ đâu?
Xem các khoá đang nhận đăng ký ở trang lịch khai giảng của Viện. Cần việc gấp cho nhà mình thì gọi Viện để được hướng dẫn nghi thức và chọn ngày giờ.
Nguồn tham khảo
- Gia Lễ 家禮, bản cũ đề Chu Tử 朱子 đời Tống soạn, quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục 不作佛事 tờ 5b–6a; mục 成服 tờ 10b–14a; trừ phục tờ 19a; mục 小祥 tờ 38b–39a; mục 大祥 tờ 40b–41b; mục 禫 tờ 41b. Bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia Lễ 家禮, quyển 附録 (Phụ lục): lời Dương thị tờ 17b; lời Tư Mã Công và lời Chu Tử về lễ đàm tờ 18b–19a. Bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0089.
- Tứ khố toàn thư tổng mục đề yếu 四庫全書總目提要, mục Gia Lễ 家禮, tờ 1a (dẫn Gia Lễ khảo của Vương Mậu Hoành 王懋竑). Bản Kanripo KR1d0089.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong Gia Lễ và nói rõ chỗ sách chép lại để bác. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán trong bài do Viện thêm. Cột «Ít nhất (ngày)» là phép so số, không phải ngày lịch. Tục tang ở mỗi nhà, mỗi vùng còn khác: nên để Viện xem cho đúng nhà bạn.
