Viện Nghiên Cứu Phong Thủy - gần 30 năm - 4 quyết định Nhà Nước công nhận
Chia Sẻ Kiến Thức

Cúng đầy năm bé trai, bé gái gồm những gì? Mâm lễ, đồ thử trẻ và cách sắm theo phong tục

18 tháng 11, 2026 12 phút đọc Ban Truyền Thông INAFESA

Cúng thôi nôi cho bé trai, bé gái cần sắm gì? Bài kê lễ vật theo sách phong tục và cổ thư, kèm bảng đồ thử trẻ chia theo trai, gái và các bước bày mâm làm được ngay.

Điểm chính

  • Lễ cúng thôi nôi theo tục cũ gồm cỗ cúng gia tiên, mâm cúng mụ và tiệc mừng.
  • Lễ cúng mụ dùng 12 phần vì dân gian tin có 12 bà mụ nặn ra người.
  • Sách cũ không chia mâm cúng theo trai, gái; chỉ chia đồ bày cho bé bốc.
  • Nguồn đã kiểm không nêu giờ cúng: muốn chọn ngày giờ cho bé, hỏi Viện.

01Cúng thôi nôi cho bé trai, bé gái gồm những lễ vật gì?

Lễ vật gồm ba phần: cỗ cúng gia tiên, mâm cúng mụ và mâm đồ thử trẻ; các sách đã đọc không chia mâm cúng theo trai, gái.

Phan Kế Bính viết: «Đến hôm đầy tháng, hôm 100 ngày, hôm đầy tuổi tôi, đều có làm cỗ cúng gia-tiên, bày tiệc ăn mừng.»[4] «Đầy tuổi tôi» là cách gọi cũ của ngày đầy năm, nay thường gọi là thôi nôi.

Về mâm cúng mụ, sách chép: «Trong lễ cúng thì dùng 12 đôi hài, 12 miếng trầu, cua, ốc, nham, bánh đúc, vân vân…» Lý do có số 12 cũng được ghi: «Vì ta tin rằng có 12 bà mụ nặn ra người.»[4] Đây là niềm tin dân gian mà sách thuật lại.

Bảng sắm lễ cúng thôi nôi theo từng phần

Bảng 1. Sắm lễ cúng thôi nôi theo Việt Nam phong tục
Phần lễCần sắmSách ghi
Cỗ cúng gia tiênMột mâm cỗ (sách không kê món)Có làm cỗ cúng gia tiên ngày đầy tuổi tôi
Mâm cúng mụ12 đôi hài, 12 miếng trầu, cua, ốc, nham, bánh đúc…Tục Hà Nội đầu thế kỷ 20
Mâm đồ thử trẻĐồ khác nhau cho bé trai, bé gái: xem Bảng 2Tục «thí nhi» (thử trẻ)
Tiệc mừngBày tiệc đãi họ hàngBà con mừng bằng thơ, câu đối, đồ chơi, quần áo trẻ

Sách không ghi số mâm, số món của cỗ gia tiên. Gia đình muốn sắp lễ cho hợp nếp nhà mình thì liên hệ Viện để hỏi thêm.

02Mâm cúng thôi nôi bé gái khác bé trai ở đâu?

Các sách đã đọc không chia mâm cúng theo trai, gái; chỗ chia là đồ bày cho bé bốc: bé trai cung tên, bút giấy, bé gái kim chỉ, dao kéo, thước.

Các sách Viện đã đọc chỉ chia trai, gái ở mâm thử trẻ. Sách Nhan thị gia huấn đời Tuỳ chép tục Giang Nam, Phan Kế Bính chép lại tục ấy của người Tàu và cách các nhà đại gia ở ta làm theo[1][4]. Tìm dòng sách bạn muốn theo trong bảng dưới.

Bảng 2. Đồ thử trẻ cho bé trai và bé gái theo từng sách
SáchBé traiBé gáiBày chung
Nhan thị gia huấn (Tuỳ)Cung tên, giấy bútDao, thước, kim chỉĐồ ăn uống, châu báu, đồ mặc, đồ chơi
Việt Nam phong tục (tục Tàu)Cung tên, bút, giấyKim, chỉ, dao, kéoĐồ chơi quý báu
Việt Nam phong tục (nhà đại gia ở ta)Không chia trai, gáiẤn triện, cung tên, bút mực, cày bừa

Bốn món của nhà đại gia ở ta ứng với «văn, vũ, canh, độc»: ấn triện, cung tên, bút mực, cày bừa[4]. Hai sách đời Tống ở phần 03 cũng bày đồ không chia trai, gái.

Sách cổ chép gì về đồ thử trẻ khi cúng thôi nôi?

Trích Nhan thị gia huấn

«Tục Giang Nam, trẻ sinh được một năm thì may áo mới, tắm rửa, sửa sang cho trẻ. Con trai thì dùng cung tên, giấy bút; con gái thì dao, thước, kim chỉ; thêm đồ ăn uống cùng châu báu, đồ mặc, đồ chơi, đặt trước mặt trẻ, xem ý nó muốn lấy món gì để nghiệm tham hay liêm, ngu hay trí; gọi là “thử trẻ”. Họ hàng nội ngoại tụ họp, bày tiệc đãi. Từ đó về sau, nếu cha mẹ còn, mỗi năm đến ngày này thường có việc rượu cơm.»

江南風俗兒生一朞為製新衣盥浴裝飾男則用弓矢𥿄筆女則刀尺鍼縷竝加飲食之物及珍寳服玩置之兒前觀其發意所取以驗貪廉愚智名之為試兒親表聚集致燕享焉自兹已後二親若在每至此日嘗有酒食之事耳

Nhan thị gia huấn, thiên Phong thao, tờ 19a–19b[1] · xem bản gốc

03Cách làm mâm thử trẻ ngày cúng thôi nôi thế nào?

Tắm và mặc áo mới cho bé, trải chiếu ở nhà giữa, bày đồ quanh, đặt bé ngồi giữa rồi xem bé nhặt món nào trước.

Các bước dưới đây ghép từ lời các sách; mỗi bước ghi sách nói ra bước ấy.

  1. Tắm rửa, mặc áo mới cho bé. Nhan thị gia huấn và Việt Nam phong tục cùng ghi bước này[1][4].
  2. Trải chiếu ở nhà giữa, đốt hương, thắp nến. Theo Mộng lương lục; Đông Kinh mộng hoa lục thì bày mâm chén ngay dưới đất[2][3].
  3. Bày đồ thử. Chọn đồ theo Bảng 2 cho bé trai hoặc bé gái, thêm hoa quả, đồ ăn, đồ chơi.
  4. Đặt bé ngồi giữa, xem bé nhặt món nào trước. Sách đời Tống gọi lễ này là «thử tối»[3]. Phan Kế Bính thuật tục thử con bên Tàu, chữ gọi là tiệc «thí nhi» (thử trẻ); các nhà đại gia ở ta theo tục ấy nhưng chỉ bày ít món[4].
  5. Mời họ hàng, mở tiệc. Nhan thị gia huấn và Mộng lương lục đều ghi họ hàng tụ họp, nhà bày tiệc đãi[1][3].

Hình mặt bằng mâm thử trẻ cho bé trai và bé gái

Mặt bằng mâm thử trẻ ngày thôi nôi cho bé trai và bé gái Mặt bằng nhìn từ trên xuống. Chiếu trải ở nhà giữa, bé ngồi giữa chiếu, đồ bày quanh bé. Bé trai: cung tên, bút, giấy. Bé gái: kim, chỉ, dao, kéo. Cả hai thêm hoa quả, đồ ăn, đồ chơi. Trình tự: trải chiếu ở nhà giữa, bày đồ quanh chiếu, đặt bé ngồi giữa, xem bé nhặt món nào trước. Mâm thử trẻ nhìn từ trên xuống Bé ngồi giữa chiếu, đồ bày quanh; trai và gái khác đồ riêng Bé trai Cung tênBútGiấyHoa quảĐồ ănĐồ chơi Bé Bé gái KimChỉDaoKéoHoa quảĐồ ănĐồ chơi Bé đồ riêng cho trai hoặc gáiđồ bày thêm 1. Trải chiếu ở nhà giữa 2. Bày đồ quanh chiếu 3. Đặt bé ngồi giữa 4. Xem bé nhặt món nào trước
Hình 1. Mặt bằng mâm thử trẻ nhìn từ trên xuống: bé ngồi giữa chiếu, đồ riêng của bé trai hoặc bé gái và đồ bày thêm nằm quanh bé, theo trình tự các bước. Hình minh hoạ.

Sách không nói nên làm mâm thử trước hay sau lễ cúng. Muốn sắp trình tự cho buổi lễ nhà mình, gia đình hỏi Viện.

Sách đời Tống tả mâm thử trẻ ra sao?

Đông Kinh mộng hoa lục của Mạnh Nguyên Lão chép: «Con sinh được trăm ngày thì mở tiệc, gọi là “bách tối”. Đến ngày sinh năm sau, gọi là “chu tối”, bày mâm chén xuống đất, đựng hoa quả, đồ ăn uống, cáo sắc, bút nghiên, trâm, cân, cùng kinh sách, kim chỉ và các đồ dùng, xem trẻ nhặt món nào trước để làm dấu báo trước, gọi là “thử tối”. Đây là lễ lớn của trẻ nhỏ.»[2]

生子百日,置會,謂之『百晬』。至來歲生日,謂之『周晬』,羅列盤盞於地,盛果木、飲食、官誥、筆研、笄秤等經卷針線應用之物,觀其所先拈者,以為徵兆,謂之『試晬』。此小兒之盛禮也。

Mộng lương lục của Ngô Tự Mục tả kỹ hơn: «Đến năm sau tròn một năm, gọi là “chu tối”: nhà ấy trải chiếu gấm ở nhà giữa, đốt hương thắp nến, bày hoa quả, đồ ăn uống, cùng cáo sắc của cha ông, đồ chơi vàng bạc thất bảo, văn phòng tứ bảo và sách vở, kinh sách Đạo, Phật, cân thước dao kéo, đấu thăng và cân tiểu ly, lụa màu hoa lá, tiền giấy, kim chỉ nữ công, các đồ dùng, cùng đồ chơi trẻ con; rồi đặt đứa trẻ ngồi giữa, xem nó nhặt món gì trước, gọi là “niêm chu thí tối”. Ngày ấy họ hàng đem quà biếu, nhà mở tiệc đãi người thân bạn bè.»[3]

至來歲得周,名曰「周晬」,其家羅列錦席於中堂,燒香炳燭,頓果兒飲食,及父祖誥敕、金銀七寶玩具、文房書籍、道釋經卷、秤尺刀剪、升鬥戥子、彩段花朵、官楮錢陌、女工針線、應用物件,並兒戲物,卻置得周小兒於中座,觀其先拈者何物,以為佳讖,謂之「拈周試晬」。其日諸親饋送,開筵以待親朋。

04Cúng thôi nôi cho bé trai vào giờ nào?

Các sách Viện đã kiểm không ghi giờ cúng thôi nôi cho bé trai hay bé gái, nên bài không đưa ra một giờ chung.

Chọn ngày giờ cho một việc của nhà là phép trạch nhật (chọn ngày), xét theo ngày tháng cụ thể. Viện không tự viết một giờ cố định khi sách không nói.

Muốn biết ngày thôi nôi rơi vào hôm nào theo âm lịch và dương lịch, xem bài cách tính ngày thôi nôi cho bé trai, bé gái.

Cần chọn giờ cúng cho bé nhà mình: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo để hỏi Viện. Muốn tự học xem ngày: khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103, 8 buổi × 3 giờ, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM.

Hỏi Viện về ngày giờ cúng

05Có nên cúng đầy năm cho bé, miền Bắc cúng thế nào?

Sách chỉ thuật tục, không khuyên hay cấm; ở Hà Nội đầu thế kỷ 20, đầy năm là một trong ba dịp nhà làm cỗ cúng mụ.

Phan Kế Bính ghi: «Cứ như tục thành phố Hà-Nội bây giờ thì đẻ con ra đầy cử, đầy tháng, đầy tuổi tôi, mới làm cỗ cúng mụ.»[4] Lễ vật là 12 đôi hài, 12 miếng trầu, cua, ốc, nham, bánh đúc như Bảng 1.

Sách cũng cho thấy đầy năm là tiệc lớn: «Mà nhất là tiệc trăm ngày và tiệc đầy tuổi tôi to hơn cả.» Bà con mừng bằng thơ, câu đối, đồ chơi, quần áo trẻ[4].

Nhan thị gia huấn còn ghi một nếp sau ngày đầy năm: nếu cha mẹ còn, mỗi năm đến ngày ấy nhà thường có rượu cơm[1].

Cúng thôi nôi xong, nhiều nhà nghĩ tới tên cho bé. Viện có dịch vụ đặt tên con theo mệnh chủ, ngũ hành, âm vận.

06Hỏi – đáp

Thôi nôi và đầy tuổi tôi có phải cùng một lễ không?

Phải. «Đầy tuổi tôi» là cách Phan Kế Bính gọi ngày bé tròn một năm, nay thường gọi là đầy năm hay thôi nôi. Sách đời Tống gọi ngày này là «chu tối», nghĩa là tròn năm. Cả ba cách gọi đều chỉ dịp bé tròn một tuổi.

Bé bốc trúng món nào thì có báo trước tương lai không?

Sách chỉ ghi người xưa bày đồ để nghiệm tính trẻ, hoặc coi là dấu báo trước. Đó là lời thuật tục, không phải lời đoán. Viện không coi món bé bốc là lời phán về nghề nghiệp hay tính cách của bé; nên xem mâm thử như một trò vui trong ngày lễ.

Nhà không có hài, trầu đủ 12 phần thì có được không?

Sách chỉ ghi lễ cúng mụ dùng 12 đôi hài, 12 miếng trầu vì tin có 12 bà mụ; sách không nói cách thay thế. Gia đình muốn sắm cho hợp nếp nhà mình thì liên hệ Viện để hỏi trước ngày cúng.

Hỏi thêm về cúng thôi nôi, đặt tên và học xem ngày

Viện có giúp đặt tên cho bé không?

Có. Viện có dịch vụ đặt tên công ty và cá nhân, trong đó có đặt tên con theo mệnh chủ, ngũ hành, âm vận. Gia đình xem trang dịch vụ hoặc gọi, nhắn Zalo 07.6264.1331 để được hướng dẫn.

Muốn tự chọn ngày giờ cho việc nhà thì học khoá nào?

Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103 của Viện học 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ, trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM. Cần học xong PT-101 trước. Ngày khai giảng xem ở trang lịch khai giảng của Viện.

Nguồn tham khảo

  1. Nhan thị gia huấn 顏氏家訓, Nhan Chi Thôi 顏之推, đời Tuỳ; thiên «Phong thao» 風操篇六, tờ 19a–19b, bản Tứ bộ tùng san. Bản Kanripo KR3j0014.
  2. Đông Kinh mộng hoa lục 東京夢華錄, Mạnh Nguyên Lão 孟元老, Nam Tống; quyển 5, mục «Dục tử» 育子. Bản Wikisource.
  3. Mộng lương lục 夢粱錄, Ngô Tự Mục 吳自牧, Nam Tống; quyển 20, mục «Dục tử» 育子, bản theo Tứ khố toàn thư. Bản Wikisource.
  4. Việt Nam phong tục, Phan Kế Bính, đăng Đông Dương tạp chí 1913–1914; thiên I, mục «Cha mẹ với con», tr. 8–9. Bản Wikisource · trang quét.

Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên. Bản Kanripo không chấm câu; nguyên văn Nhan thị gia huấn giữ đúng như bản số. Sách không nêu giờ cúng, cách thay lễ vật: chỗ ấy nên hỏi Viện cho đúng nhà mình.

Bước tiếp theo

Chia Sẻ
Chia sẻ Facebook Zalo
INAFESA
Tác giả
Ban Truyền Thông INAFESA

Viện Nghiên Cứu & Ứng Dụng Kiến Trúc Phong Thủy Vào Đời Sống — biên soạn và cập nhật kiến thức phong thủy chính thống, dựa trên truyền thừa và thực hành ứng dụng.

Tìm hiểu về Viện →
Học bài bản cùng Viện

Hiểu phong thủy từ gốc, không chỉ từ mẹo

Viện INAFESA đào tạo phong thủy chính thống — chương trình từ Khai Duyên đến nâng cao, do giảng viên có truyền thừa trực tiếp hướng dẫn.

Xem chương trình đào tạo →