Nhà mồ trồng cây gì cho đúng sách cổ? Bài tra lại lễ chế trồng cây trên mộ, lời Trình Tử về cỏ cây là dấu đất tốt, lời Chu Tử về rễ cây hại quách, kèm bảng tra và các bước làm ngay khi tảo mộ.
Điểm chính
- Bạch Hổ Thông viết: đắp mộ, trồng cây là để làm dấu[1].
- Bảng cây theo bậc (tùng, bách, loan, hòe, dương liễu) là lễ chế phân bậc thời cổ, không phải lời khuyên phong thuỷ ngày nay.
- Táng Thư và Trình Tử coi cỏ cây tươi tốt quanh mộ là dấu nghiệm của đất tốt[4][5].
- Chu Tử dặn nện bột than quanh quách để rễ cây quay đi, không dùng đất sét vàng[5].
01Nhà mồ nên trồng cây gì theo sách cổ?
Theo lễ chế cổ, cây trồng trên mộ đi theo bậc của người mất: tùng, bách, loan, hòe, dương liễu.
Lời này là của sách vĩ Xuân Thu hàm văn gia (春秋含文嘉), được sách Bạch Hổ Thông (白虎通, đời Hán, Ban Cố soạn) dẫn làm chứng ở mục «Băng hoăng»[1]. Đó là phép phân bậc thời cổ, quy định ai được đắp mộ cao bao nhiêu, trồng cây gì. Đây không phải lời khuyên phong thuỷ cho nhà mồ hôm nay.
Bảng: nhà mồ thời cổ trồng cây gì theo từng bậc
Tìm bậc trong cột trái, đọc sang độ cao nấm mộ và loài cây sách ghi.
| Bậc | Nấm mộ | Cây trồng |
|---|---|---|
| Thiên tử | Cao ba nhận | Tùng (松) |
| Chư hầu | Cao bằng nửa mộ thiên tử | Bách (栢) |
| Đại phu | Cao tám thước | Loan (欒) |
| Sĩ | Cao bốn thước | Hòe (槐) |
| Thứ dân | Không đắp nấm | Dương liễu (楊柳) |
天子墳髙三仞樹以松諸侯半之樹以栢大夫八尺樹以欒士四尺樹以槐庶人無墳樹以楊柳
Chu Lễ cũng ghi quan coi mộ (冢人) «lấy bậc tước mà định độ cao của nấm mộ và số cây trồng»[3]. Chu Lễ chỉ nói số cây, không nêu loài cây.
以爵等為丘封之度與其樹數
Trong phần chú về mộ tế của sách Gia Lễ, đoạn Lưu Chương dẫn Chu Nguyên Dương Tế lục có chữ «lạy quét (mộ nơi) cây tùng cây giả» (拜掃松檟)[6]. Câu ấy cho thấy tục quen gắn tùng, giả với mộ. Đó không phải lời dặn phải trồng.
Chọn cây cho khu mộ cụ thể của gia đình: các sách đã tra không nói. Viện trao đổi riêng theo nhóm dịch vụ Âm trạch. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về khu mộ nhà mình02Quanh nhà mồ có nên trồng cây không, cây để làm gì?
Sách cổ coi trồng cây ở mộ là để làm dấu, và coi cỏ cây tươi tốt quanh mộ là dấu nghiệm của đất tốt. Bạch Hổ Thông viết: «Đắp mộ và trồng cây là để làm dấu»[1].
封樹者所以爲識
Gốc của việc làm dấu có trong Lễ ký. Khổng Tử hợp táng cha mẹ ở đất Phòng, nói: «Ta nghe rằng đời xưa có mộ mà không đắp nấm. Nay Khâu này là người đi khắp đông tây nam bắc, không thể không làm dấu.» Rồi ông cho đắp nấm cao bốn thước[2]. Câu này nói về nấm mộ, không nói tới cây.
古也墓而不墳。今丘也,東西南北之人也,不可以弗識也。……於是封之,崇四尺。
Cỏ cây tươi tốt là dấu nghiệm của đất tốt
Táng Thư (葬書, cũ đề Quách Phác đời Tấn soạn) tả đất tốt: «Đất cao, nước sâu, cỏ rậm, rừng tốt.» Lời chú viết: «khí hoà thuận thì cỏ cây tươi tốt»[4]. Phần chú này không rõ tác giả. Sách tả đất tốt sẵn có; sách không bảo phải trồng thêm cây.
土高水深鬱草茂林 …… 氣沖和則草木茂昌
Trích lời Trình Tử trong Gia Lễ
«Thế nào là đất tốt? Màu đất sáng nhuận, cỏ cây tươi tốt, ấy là dấu nghiệm.»
曷謂地之羙者土色之光潤草木之茂盛乃其驗也
Trình Tử ví đất tốt như vun gốc thì cành lá tươi[5]. Ngược lại, Táng Thư viết: «Khí nhờ sinh mà hoà, nên núi trọc không táng được»[4]. Lời chú giữ một ngoại lệ: núi đá vân thớ ấm nhuận, cỏ cây không bám rễ được, đào huyệt mà gặp đất năm màu thì không vì trọc mà bỏ.
氣以生和而童山不可葬也
03Cây rễ lớn có ảnh hưởng đến mộ không?
Có. Chu Tử coi rễ cây là mối hại cho quách (lớp hòm ngoài bọc quan tài), nên dặn nện bột than quanh quách để chặn rễ.
Trích lời Chu Tử trong Gia Lễ
«Ngoài quách bốn bề trên dưới đều nện đầy bột than dày chừng bảy tám tấc; đã tránh được hơi ẩm, khỏi hoạ nước, lại chặn rễ cây không cho vào. Rễ cây gặp than đều mọc quay đi chỗ khác.»
槨外四圍上下一切實以炭末約厚七八寸許既辟濕氣免水患又截樹根不入樹根遇炭皆生轉去
Nện gì quanh quách để chặn rễ cây trồng gần nhà mồ?
Chu Tử chọn bột than, không chọn đất sét vàng. Có người hỏi nhà họ Phạm dùng đất sét vàng trộn vôi nện ngoài quách thì sao. Ông đáp: «Không được; đất sét vàng lâu ngày cũng dẫn rễ cây vào»[5].
不可黄泥久之亦能引樹根
| Vật nện | Sách ghi | Lời Chu Tử |
|---|---|---|
| Bột than, dày chừng bảy tám tấc | Tránh hơi ẩm, khỏi hoạ nước, rễ cây gặp than quay đi | Nên dùng |
| Đất sét vàng trộn vôi | Lâu ngày dẫn rễ cây vào | Không được |
Hình: rễ cây gặp bột than và gặp đất sét vàng quanh quách
Cây cổ thụ có sẵn sát mộ: các sách đã tra không có lời trực tiếp nên làm thế nào. Viện xem riêng trước khi gia đình động thổ, xây lại hay cải táng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem riêng04Nhà mồ kiêng trồng cây gì?
Các sách Viện đã tra không nêu danh sách cây kiêng trồng gần mộ, nên Viện không tự đặt ra danh sách ấy.
Điều sách có nói cần tránh là rễ cây xâm vào quách (phần 03) và núi trọc, đất khô cằn (phần 02). Trình Tử còn chê kẻ câu nệ chọn phương vị, định ngày lành dữ: «chẳng phải là cố chấp sao?»[5]. Ông chỉ dặn cẩn thận năm điều lo. Dò khu mộ nhà mình theo Bảng 3.
| Điều lo | Tự soát khu mộ |
|---|---|
| Thành đường đi | Có lối đi sắp mở ngang chỗ mộ không? |
| Thành thành quách | Chỗ mộ có nằm trong vùng sắp xây dựng không? |
| Thành ao rãnh | Có ao, mương sắp đào sát mộ không? |
| Bị kẻ quyền thế chiếm | Đất mộ có giấy tờ, ranh giới rõ không? |
| Bị cày bừa tới | Mộ có nằm giữa ruộng đang canh tác không? |
惟五患者不得不謹須使他日不為道路不為城郭不為溝池不為貴勢所奪不為耕犂所及也
Muốn biết cây đang mọc quanh mộ nhà mình nên giữ hay dọn: sách không nói, Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về cây quanh mộ05Nhà mồ đã trồng cây, cần làm gì khi tảo mộ?
Gia Lễ dặn đi quanh khu mộ xem xét ba vòng; có cỏ gai thì dùng dao, búa, cuốc phát dọn sạch.[6]
其有草棘即用刀斧鋤斬蒦夷
Ý nghĩa của việc tảo mộ, Viện đã viết ở bài tảo mộ có ý nghĩa gì. Dưới đây là các bước làm được ngay, theo đúng lời sách:
06Hỏi – đáp
Trồng cây tùng quanh mộ có phải theo phong thuỷ không?
Không hẳn. Tùng trong Bảng 1 là cây của mộ thiên tử theo lễ chế cổ, do sách Xuân Thu hàm văn gia ghi và Bạch Hổ Thông dẫn. Chữ «tùng giả» trong chú Gia Lễ chỉ cho thấy tục quen gắn tùng với mộ, không phải lời dặn trồng.
Sách cổ có bảo phải trồng cây quanh mộ không?
Chu Lễ cho quan coi mộ (冢人) định số cây theo tước bậc, nhưng không nêu loài cây. Táng Thư chỉ tả đất tốt là cỏ rậm, rừng tốt, và lấy cỏ cây làm dấu để xem đất; sách không bảo phải trồng thêm.
Mộ ở đồi trọc có táng được không?
Táng Thư viết núi trọc không táng được, vì không có khí hoà để sinh phát. Lời chú giữ ngoại lệ: núi đá vân thớ ấm nhuận, đào huyệt gặp đất năm màu thì không vì trọc mà bỏ. Đất cụ thể nhà mình thuộc loại nào, Viện xem riêng.
Hỏi thêm: nhà mồ trồng cây gì, dịch vụ và tự học
Có nên chặt cây cổ thụ sát mộ không?
Các sách đã tra không có lời trực tiếp về việc này. Sách chỉ có lời Chu Tử: rễ cây là mối hại cho quách, nên nện bột than quanh quách để rễ quay đi. Muốn quyết với cây cụ thể, gia đình nên liên hệ Viện xem riêng.
Viện giúp được gì cho việc mộ phần?
Viện có nhóm dịch vụ Xem phong thủy nhà đất, gồm Dương trạch và Âm trạch, và nhóm Xem tang lễ & nghi thức: chọn ngày giờ, hướng dẫn nghi thức tang lễ, an táng, cải táng. Gọi hoặc nhắn Zalo 07.6264.1331 để trao đổi.
Muốn tự học về lễ nghi mộ phần thì bắt đầu từ đâu?
Đọc trước bài âm trạch là gì để nắm vì sao sách cổ coi trọng mộ phần.
Nguồn tham khảo
- Bạch Hổ Thông nghĩa 白虎通德論, Ban Cố 班固 soạn (đời Hán), quyển 10, mục «Băng hoăng» 崩薨, tờ 17a–17b, bản Tứ bộ tùng san; bảng cây theo bậc là lời sách vĩ Xuân Thu hàm văn gia 春秋含文嘉 do sách dẫn. Bản Kanripo KR3j0023.
- Lễ ký 禮記, thiên Đàn Cung thượng 檀弓上. Bản Wikisource.
- Chu Lễ 周禮, Xuân quan Tông bá 春官宗伯, mục 冢人 (quan coi mộ). Bản Wikisource.
- Táng Thư 葬書, cũ đề Quách Phác 郭璞 (đời Tấn) soạn, Nội thiên, tờ 12a và 19a–19b, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư; phần chú không rõ tác giả. Bản Kanripo KR3g0020.
- Tính lý đại toàn thư 性理大全書, Hồ Quảng 胡廣 chủ biên (đời Minh), quyển 20 «Gia Lễ 3» 家禮三: lời Trình Tử tờ 27a, lời Chu Tử tờ 29a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3a0078.
- Tính lý đại toàn thư 性理大全書, quyển 21 «Gia Lễ 4» 家禮四, mục «Mộ tế» 墓祭 tờ 29b, chú của Lưu Chương tờ 30b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3a0078.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên. Bản Kanripo không chấm câu; chữ Hán chép đúng bản số, kể cả dị thể. Lời dịch do Viện dịch sát. Chỗ sách không nói, Viện để trống và mời gia đình hỏi riêng.
