Văn khấn tảo mộ ngoài đồng, ngoài nghĩa trang đọc theo thứ tự nào, gồm mấy phần, bày lễ gì? Bài chép theo sách Gia Lễ, kèm bảng các bước, khuôn sáu phần của lời khấn và bảng lễ vật để bạn mang ra mộ dùng ngay.
Điểm chính
- Làm theo chín bước ở Bảng 1: lạy, đi quanh mộ ba vòng, phát cỏ, bày cỗ, khấn mộ, rồi tế Hậu Thổ.
- Lời khấn mộ theo Gia Lễ làm như lời cúng ở nhà, chỉ khác ở lời chúc: «khí tiết đổi dời, mưa móc đã thấm, ngắm quét nấm mộ, không xiết cảm thương nhớ»; còn lại đều như cũ.
- Thứ tự trong sách: khấn mộ trước, tế Hậu Thổ sau. Chỉ lúc an táng mới cáo Hậu Thổ trước khi đào huyệt.
- Bài khấn theo tục vùng bạn, chọn ngày giờ, việc riêng của ngôi mộ: Viện xem riêng.
01Văn khấn tảo mộ ngoài đồng, ngoài nghĩa trang đọc thế nào?
Đọc văn khấn tảo mộ ở tuần dâng rượu đầu, sau khi đã quét dọn mộ và bày cỗ trên chiếu mới trước mộ. Đó là thứ tự của mục «Mộ tế» (墓祭, tế ở mộ) trong sách Gia Lễ, quyển 5[1]. Sách không chia mộ ngoài đồng hay trong nghĩa trang; một nghi dùng cho mọi phần mộ.
Thứ tự đọc văn khấn tảo mộ tại mộ
Mang bảng này ra mộ, làm lần lượt từ trên xuống.
| Bước | Việc làm | Ai làm |
|---|---|---|
| 1 | Chọn ngày trong thượng tuần (mười ngày đầu tháng); hôm trước trai giới như khi cúng ở nhà. | Chủ nhân |
| 2 | Sáng hôm ấy mặc lễ phục (thâm y), dẫn người giúp lễ tới mộ, lạy hai lạy. | Chủ nhân, người giúp lễ |
| 3 | Đi quanh trong và ngoài khu mộ ba vòng để xem xét; có cỏ gai thì dùng dao, cuốc phát sạch; quét dọn xong về chỗ, lạy hai lạy. | Chủ nhân, người giúp lễ |
| 4 | Dọn một khoảnh đất bên trái mộ, để lát nữa tế Hậu Thổ. | Chủ nhân, người giúp lễ |
| 5 | Trải chiếu mới, sạch trước mộ; bày cỗ như khi cúng ở nhà. | Người giúp lễ |
| 6 | Tham thần (lạy chào), giáng thần (mời người mất về); dâng rượu tuần đầu và đọc lời khấn mộ. | Chủ nhân, người đọc lời khấn |
| 7 | Dâng rượu tuần hai (á hiến), tuần ba (chung hiến). | Con em, họ hàng hay khách |
| 8 | Từ thần (lạy tạ), dọn lễ ở mộ. | Cả nhà |
| 9 | Tế Hậu Thổ ở khoảnh đất bên trái mộ: bày cỗ, ba tuần rượu, đọc lời khấn Hậu Thổ; từ thần, dọn lễ rồi về. | Chủ nhân |
Bước 3 và bước 4, sách chép[1]:
主人深衣帥執事者詣墓所再拜奉行塋域内外環繞哀省三周其有草棘即用刀斧鉏斬芟夷灑掃訖復位再拜又除地於墓左以祭后土
Bước 5: «Dùng chiếu mới sạch trải trước mộ, bày cỗ như phép tế ở nhà.» Bước 7: tuần hai, tuần ba «đều do con em, họ hàng hay khách làm»[1].
用新潔席陳於墓前設饌如家祭之儀
Mặt bằng khu mộ và thứ tự tảo mộ
Ngày Thanh minh 2027 rơi vào hôm nào?
Tiết Thanh minh 2027 giao lúc 07:17 sáng thứ Hai 05/04/2027 (giờ Việt Nam), tức 29 tháng 2 âm lịch năm Đinh Mùi, theo bộ lịch của Viện.
| Mục | Số lịch |
|---|---|
| Dương lịch | Thứ Hai, 05/04/2027, giao tiết 07:17 |
| Âm lịch | 29/2 năm Đinh Mùi |
| Can chi ngày | Giáp Dần |
| Trực, thần ngày | Trực Khai, Tư Mệnh (hoàng đạo) |
Đời Tống, sách Đông Kinh mộng hoa lục ghi: mộ mới đều lấy ngày Thanh minh để lạy và quét; người kinh thành ra ngoại ô, suốt ba ngày ấy đều ra khỏi thành lên mộ[4].
凡新墳皆用此日拜掃。都城人出郊。……自此三日,皆出城上墳
Muốn chọn ngày giờ đi tảo mộ, hay biết ai trong nhà nên đứng khấn: sách đã kiểm không nói, Viện xem riêng cho gia đình bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày tảo mộ02Bài văn khấn tảo mộ gồm những phần nào?
Bài văn khấn tảo mộ theo Gia Lễ có sáu phần: năm tháng ngày, người khấn xưng tên, kính cáo người mất, lời cảm thương ở mộ, dâng lễ, và «thượng hưởng». Sách ghi lời khấn mộ «như phép tế ở nhà, chỉ lời khấn đổi», «còn lại đều như cũ»; nên ghép khuôn lời khấn ở nhà với câu riêng cho mộ thì ra đủ sáu phần[1][2].
| Phần | Chữ trong sách | Nghĩa và chỗ điền |
|---|---|---|
| 1. Ngày tháng | 維年嵗月朔日子 | «Duy năm…, tháng…, ngày…»: điền năm, tháng, ngày đi tảo mộ. |
| 2. Người khấn | 孝…某 | Người khấn xưng vai vế với người mất và tên mình. |
| 3. Kính cáo người mất | 敢昭告於…之墓 | «Dám kính cáo… (trước) mộ của…»: điền vai vế, tên người mất. |
| 4. Lời cảm thương ở mộ | 氣序流易雨露既濡瞻掃封塋不勝感慕 | «Khí tiết đổi dời, mưa móc đã thấm, ngắm nhìn quét dọn nấm mộ, không xiết cảm thương nhớ.» Đây là câu riêng của lễ tảo mộ. |
| 5. Dâng lễ | 敢以…祗薦嵗事 | «Dám đem… kính dâng lễ hằng năm»: kể lễ vật thật có trên chiếu. |
| 6. Kết | 尚饗 | «Thượng hưởng»: xin người mất về hưởng. |
Phần 5 trong sách kể lễ có con sinh, xôi lúa, rượu ngọt. Đó là khuôn của lễ cúng bốn mùa ở nhà; bạn kể đúng thứ mình dâng, không cần chép y các phẩm ấy.
Nguyên văn văn khấn tảo mộ trong Gia Lễ
Trích Gia Lễ, quyển 5, mục «Mộ tế»
«Như phép tế ở nhà, chỉ có lời khấn nói: (trước) mộ của (người thân)… phủ quân; khí tiết đổi dời, mưa móc đã thấm, ngắm nhìn quét dọn nấm mộ, không xiết cảm thương nhớ. Còn lại đều như cũ.»
如家祭之儀但祝辭云某親某官府君之墓氣序流易雨露既濡瞻掃封塋不勝感慕餘並同
Khuôn đầu lời khấn ở nhà mà câu trên dẫn tới: người đọc lời khấn cầm tấm bản, đứng bên trái chủ nhân, quỳ đọc «Duy năm…, tháng…, ngày…, cháu… dám kính cáo cùng…», cuối bài là «thượng hưởng»[2].
祝取版立於主人之左跪讀曰維年嵗月朔日子孝元孫某官某敢昭告於
Cần một bài văn khấn tảo mộ bằng tiếng Việt viết sẵn tên người mất, vai vế và theo tục vùng bạn: Viện soạn riêng. Gọi 07.6264.1331.
Nhờ Viện soạn lời khấn03Cần chuẩn bị lễ vật gì khi tảo mộ ngoài đồng?
Gia Lễ dặn mỗi phần mộ bày lễ như lễ cúng bốn mùa ở nhà, và bày thêm bốn mâm lớn riêng để tế Hậu Thổ.[1] Bảng dưới kê đúng số món sách ghi; nhà đông mộ thì nhân theo số phần mộ.
Lễ vật đặt trước khi đọc văn khấn tảo mộ
| Dành cho | Món | Số lượng |
|---|---|---|
| Mỗi phần mộ | Quả | 6 thứ |
| Mỗi phần mộ | Rau; nem khô; mắm thịt | Mỗi thứ 3 món |
| Mỗi phần mộ | Thịt; cá; màn thầu; bánh | Mỗi thứ 1 mâm |
| Mỗi phần mộ | Canh; cơm | Mỗi thứ 1 bát |
| Mỗi phần mộ | Gan xiên; thịt xiên | Gan 1 xiên, thịt 2 xiên |
| Hậu Thổ | Cá; thịt; món gạo; món bột mì | Mỗi thứ 1 mâm lớn |
Sách dặn thêm: cốt cho tinh sạch, chưa cúng thì không để ai ăn trước[2].
墓上毎分如時祭之品更設魚肉米麪食各一大盤以祀后土
毎位果六品菜蔬及脯醢各三品肉魚饅頭糕各一盤羮飯各一椀肝各一串肉各二串務令精潔
Chỗ tế Hậu Thổ, bốn mâm đặt ở đầu phía nam chiếu, đĩa, chén, thìa, đũa đặt phía bắc[1]. Mâm lễ theo tục vùng bạn thì sách đã kiểm không chép; muốn soạn cho đúng, Viện tư vấn riêng. Việc dọn mộ và bày lễ còn có ở bài tảo mộ làm những gì.
04Có cần xin thổ thần trước khi khấn mộ không?
Gia Lễ có tế Hậu Thổ (thần đất) trong lễ tảo mộ, nhưng xếp sau: khấn mộ, từ thần, dọn lễ xong mới tế Hậu Thổ.[1] Chỗ tế là khoảnh đất bên trái mộ đã dọn từ lúc quét mộ. Lời khấn là lời tạ ơn thần che chở.
Lời khấn Hậu Thổ sau văn khấn tảo mộ
Trích Gia Lễ, quyển 5, mục «Mộ tế»
«(Chức)… (họ tên)… dám kính cáo cùng thần Hậu Thổ: … kính sửa lễ hằng năm ở mộ của (người thân)… phủ quân; mùa nào cũng được che chở, thật nhờ ơn thần. Dám đem rượu cỗ kính dâng. Xin hưởng.»
某官姓名敢昭告於后土氏之神某恭修嵗事於某親某官府君之墓惟時保佑實頼神休敢以酒饌敬伸奠獻尚饗
Lúc an táng thì cáo Hậu Thổ trước
Cáo Hậu Thổ trước khi động đất là việc của lễ an táng, không phải tảo mộ. Gia Lễ quyển 4 chép: chọn ngày mở khu mộ, nhờ một người họ xa hoặc một khách cáo Hậu Thổ, lời khấn «nay vì… mà dựng nơi mộ phần, xin thần che chở, khiến về sau không có điều khó»; lấp đất xong lại tế Hậu Thổ bên trái mộ[3].
今為某官姓名營建宅兆神其保佑俾無後艱
Nhà sắp an táng, cải táng, cần lời cáo thần đất và ngày giờ: Viện tư vấn tang lễ, nghi thức. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Xem dịch vụ tang lễ · nghi thức05Văn khấn tảo mộ ngoài nghĩa trang có khác khấn ở mộ nhà không?
Sách cổ Viện đã kiểm không tách hai trường hợp này: Gia Lễ chỉ chép một nghi tế mộ dùng chung cho mọi phần mộ.[1] Lời khấn ở nghĩa trang hay giữa đồng, theo sách, vẫn là sáu phần ở Bảng 3.
Tục ra đồng tảo mộ có từ lâu. Đông Kinh mộng hoa lục chép Thanh minh đời Tống: người kinh thành ra ngoại ô, hiệu giấy mã bày lầu gác giấy giữa phố, đồng nội đông như chợ[4].
Mộ giữa ruộng cần để ý điều gì?
Với mộ ngoài đồng, lời Trình Tử mà Gia Lễ dẫn có một điều đáng nhớ: chỗ đặt mộ phải tránh năm điều lo, trong đó có «không bị cày bừa tới»[3].
惟五患者不得不謹須使它曰不為道路不為城郭不為溝池不為貴勢所奪不為耕犁所及也
Mộ đã bị lấn, cần sửa hay dời, là việc âm trạch của từng ngôi mộ; sách không nói cách làm cho mộ cụ thể. Viện khảo sát âm trạch tại chỗ. Việc cúng cuối năm ở mộ thì xem bài cúng tạ mộ cuối năm; một lễ khác theo Gia Lễ là cúng đại tường.
Khấn ở nghĩa trang có cần thêm lời gì theo tục địa phương, mộ ngoài đồng có cần sửa: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331.
Xem phong thủy âm trạch06Hỏi – đáp
Ai đứng đọc lời khấn khi tảo mộ?
Theo khuôn lễ ở nhà mà Gia Lễ dẫn, người đọc lời khấn cầm tấm bản, đứng bên trái chủ nhân, quỳ đọc. Chủ nhân dâng rượu tuần đầu. Tuần hai, tuần ba do con em, họ hàng hay khách làm. Nhà ít người thì ai đứng khấn cho hợp: Viện xem riêng.
Đi tảo mộ vào ngày nào?
Gia Lễ chỉ dặn chọn ngày trong thượng tuần, hôm trước trai giới. Đời Tống, mộ mới lấy ngày Thanh minh để lạy và quét. Năm 2027, tiết Thanh minh giao ngày 05/04, tức 29 tháng 2 âm lịch năm Đinh Mùi. Giờ đi và ngày nên tránh, sách đã kiểm không nói; Viện chọn ngày riêng.
Lời khấn lúc an táng có dùng lại khi tảo mộ được không?
Không trùng. Lúc an táng, Gia Lễ cáo Hậu Thổ trước khi đào huyệt, xin thần che chở nơi mộ mới. Khi tảo mộ, lời khấn mộ có câu cảm thương khí tiết đổi dời, còn lời khấn Hậu Thổ đọc sau và là lời tạ ơn che chở.
Hỏi thêm về văn khấn tảo mộ và dịch vụ
Viện giúp gì cho việc tảo mộ, mộ phần?
Viện có nhóm dịch vụ tang lễ, nghi thức: tư vấn an táng, cải táng, chọn ngày giờ. Nhóm xem phong thủy nhà đất gồm cả dương trạch và âm trạch. Đặt lịch ở trang liên hệ, gọi hoặc nhắn Zalo 07.6264.1331.
Muốn tự học cách hành lễ thì học khoá nào?
Khoá PT-202 Nghi Lễ dạy bàn thờ gia tiên, lễ vật, cách hành lễ, thứ tự việc khi nhà có người mất. Khoá 6 buổi, mỗi buổi 3 giờ, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM; cần học xong PT-102 trước.
Nguồn tham khảo
- Gia Lễ 家禮, 5 quyển, bản cũ đề Chu Tử đời Tống; quyển 5, mục «Mộ tế» 墓祭: quét mộ, bày cỗ, lời khấn mộ, á hiến, chung hiến, lễ vật, tế Hậu Thổ. Bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư, chưa chia tờ. Bản Wikisource quyển 5.
- Gia Lễ 家禮, quyển 5, mục «Tứ thời tế» 四時祭: «Tỉnh sinh, địch khí, cụ soạn» 省牲滌器具饌 (phẩm vật) và «Sơ hiến» 初獻 (khuôn lời khấn). Bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Wikisource quyển 5.
- Gia Lễ 家禮, quyển 4, mục «Trị táng» 治葬: lời Trình Tử về chọn đất mộ, «Trạch nhật khai doanh vực, từ Hậu Thổ» 擇日開塋域祠后土. Bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Wikisource quyển 4.
- Đông Kinh mộng hoa lục 東京夢華錄, Mạnh Nguyên Lão 孟元老, Nam Tống; quyển 7, mục «Thanh minh tiết» 清明節. Bản Wikisource quyển 7.
- Tứ khố toàn thư tổng mục đề yếu về Gia Lễ 家禮提要 (năm Càn Long 46): theo Gia Lễ khảo của Vương Mậu Hoành 王懋竑, cho là không phải sách Chu Tử, giữ lại vì đời theo dùng. Bản Wikisource, trang tổng.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên và bộ lịch của Viện. Chấm câu, lời dịch chữ Hán do Viện làm.
