Bàn thờ vong để bao lâu thì dỡ, khi nào rước bài vị lên bàn thờ gia tiên? Bài tra thẳng sách Gia Lễ và Lễ Ký, kèm bảng mốc và các bước tính theo ngày mất. Cần chọn ngày cho nhà mình, Viện xem riêng.
Điểm chính
- Bàn thờ vong lập ngay khi mới mất và giữ suốt thời tang, qua cả giỗ đầu.
- Ngày giỗ thứ hai làm lễ Đại tường: rước bài vị lên bàn thờ gia tiên, dỡ bàn thờ vong.
- Gia Lễ dặn không làm Phật sự; ngày thất thất (49 ngày), trăm ngày được nhắc trong lời Tư Mã Quang chê tục làm chay.
- Mãn tang: Lễ Ký ghi 25 tháng; Gia Lễ thêm lễ Đàm ở tháng thứ 27. Sách chép cả hai thuyết.
- Chọn ngày giờ cụ thể cho nhà bạn: Viện xem riêng.
01Bàn thờ vong để bao lâu thì dỡ?
Bàn thờ vong để tới lễ Đại tường, ngày giỗ thứ hai, tức tháng thứ 25 tính từ tháng mất; tế xong rước bài vị vào bàn thờ gia tiên rồi mới dỡ.
Sách Gia Lễ, tương truyền của Chu Hy đời Tống, gọi chỗ thờ người mới mất là linh toạ (靈座), ứng với bàn thờ vong của nhà mình. Linh toạ lập ngay khi mới mất: kê ghế, bàn, kết lụa trắng làm hồn bạch (魂帛) đặt lên ghế; sớm tối người nhà bày đồ phụng dưỡng như lúc người còn sống[1]. Còn bàn thờ gia tiên là từ đường (祠堂), sách dặn dựng bốn khám thờ bài vị các đời trước: cao tổ, tằng tổ, tổ, rồi cha[2].
Trích Gia Lễ, quyển 4, mục Đại tường
«Đủ hai năm thì làm Đại tường. (Từ khi có tang tới đây, không tính tháng nhuận, cả thảy hai mươi lăm tháng; cũng chỉ dùng ngày giỗ thứ hai mà tế.) … Xong, người chúc rước bài vị vào từ đường … Dỡ linh toạ.»
再期而大祥（自喪至此不計閏凡二十五月亦止用第二忌日祭）……畢祝奉神主入於祠堂……徹靈座
Bảng tra: bàn thờ vong để bao lâu qua từng mốc
Tìm mốc nhà bạn đang ở trong bảng, đọc cột phải để biết bàn thờ vong lúc ấy giữ hay dỡ. Số tháng đếm theo sách: tháng mất là tháng thứ 1, không tính tháng nhuận; Viện tính lại bằng code, khớp với số sách ghi.
| Mốc | Khi nào | Bàn thờ vong |
|---|---|---|
| Mới mất | Ngay khi mất | Lập linh toạ, đặt hồn bạch; sớm tối dâng như lúc sống |
| Chôn, đề bài vị | Ba tháng thì chôn | Đề bài vị xong, đặt lên linh toạ |
| Sơ ngu | Sau khi chôn | Chôn hồn bạch, thôi lễ dâng sớm tối; bàn thờ vẫn giữ |
| Tốt khốc | Sau Tam ngu, ngày cương | Vẫn giữ; lễ chuyển dần sang lễ lành |
| Phụ | Hôm sau Tốt khốc | Đưa vào hàng ông; bài vị đem về lại linh toạ |
Từ giỗ đầu, bàn thờ vong còn để bao lâu nữa?
| Mốc | Khi nào | Bàn thờ vong |
|---|---|---|
| Tiểu tường | Ngày giỗ đầu, tháng thứ 13 | Vẫn giữ; thôi khóc sớm tối |
| Đại tường | Ngày giỗ thứ hai, tháng thứ 25 | Rước bài vị lên bàn thờ gia tiên, dỡ bàn thờ vong |
| Đàm | Cách Đại tường một tháng, tháng thứ 27 | Đặt thần vị ở chỗ linh toạ cũ, tế xong tiễn về từ đường |
Hình 1: trục tháng của bàn thờ vong tới Đại tường
Nhờ Viện tính ngày giỗ thứ hai và giờ rước bài vị
Muốn biết ngày giỗ thứ hai của người nhà rơi vào hôm nào và chọn giờ rước bài vị: Viện xem riêng theo ngày mất. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem ngày02Hết 49 ngày có dỡ bàn thờ vong không?
Không. Theo Gia Lễ, 49 ngày không phải mốc của bàn thờ vong; linh toạ vẫn giữ tới lễ Đại tường, ngày giỗ thứ hai.
Ngay ở mục mới mất, Gia Lễ dặn «không làm Phật sự» (不作佛事)[1]. Sách dẫn lời Tư Mã Quang kể tục đương thời: người đời tin lời nhà Phật, lúc mới mất và vào ngày thất thất (七七日, 49 ngày), trăm ngày, giỗ đầu, giỗ thứ hai, hết tang thì cúng cơm sư, lập đạo tràng. Sách chép tục này để chê, không dạy làm lễ 49 ngày hay 100 ngày.
司馬公曰世俗信浮屠誑誘於始死及七七日百日朞年再朞除䘮飯僧設道塲
Muốn đọc thêm chuyện tang phục ở mốc này, xem bài cúng 49 ngày có phải đeo khăn tang không.
Hết 100 ngày, bàn thờ vong còn để bao lâu?
Còn để tới ngày giỗ thứ hai. Gia Lễ nhắc «trăm ngày» trong câu chê tục làm chay vừa dẫn; các mốc của linh toạ là Đại tường rồi Đàm, như Bảng 2.
Nhà bạn đã làm lễ 49 ngày, 100 ngày theo nhà chùa hay theo tục địa phương và chưa rõ nên làm gì tiếp: sách đã kiểm không nói, Viện xem riêng cho từng nhà. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện03Từ lúc chôn tới giỗ đầu, bàn thờ vong qua những lễ nào?
Qua bốn chặng: chôn và đề bài vị, lễ Ngu, Tốt khốc, lễ Phụ; bàn thờ vong vẫn giữ suốt, tới giỗ đầu thì làm Tiểu tường.
- Chôn. Lễ Ký viết: «Kẻ sĩ ba tháng thì chôn, ngay tháng ấy làm Tốt khốc»[7]; Gia Lễ cũng ghi ba tháng thì chôn. Đề bài vị xong, người chúc đặt bài vị lên linh toạ[1].
- Lễ Ngu (虞). Sau Sơ ngu, chôn hồn bạch, thôi lễ dâng sớm tối[1].
- Tốt khốc (卒哭). Sau Tam ngu, gặp ngày cương là Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm thì làm; từ đây lễ dùng dần nghi lễ lành[1].
- Phụ (祔). Hôm sau Tốt khốc làm lễ Phụ, đưa người mất vào hàng ông. Xong lễ, bài vị người mất vẫn đem về linh toạ, chưa dỡ bàn thờ vong[1].
士三月而葬，是月也卒哭。
Về lễ Phụ, Lễ Ký ghi hai lệ: «Nhà Ân đến lễ Luyện (giỗ đầu) mới Phụ, nhà Chu Tốt khốc xong thì Phụ. Khổng Tử khen cách nhà Ân»[6]. Gia Lễ theo thứ tự lễ nhà Chu: Tốt khốc hôm sau thì Phụ[1].
殷練而祔，周卒哭而祔。孔子善殷。
Giỗ đầu làm lễ gì?
Giỗ đầu làm lễ Tiểu tường; bàn thờ vong còn để thêm một năm, tới ngày giỗ thứ hai. Tiểu tường làm ở tháng thứ 13 kể cả tháng mất, không tính tháng nhuận; xưa bói ngày, Gia Lễ cho dùng luôn ngày giỗ đầu. Sau Tiểu tường thì thôi khóc sớm tối, bàn thờ vong vẫn giữ[1].
04Mãn tang 25 hay 27 tháng?
Lễ Ký ghi tang ba năm 25 tháng thì xong; Gia Lễ thêm lễ Đàm ở tháng thứ 27. Dù tính cách nào, Gia Lễ vẫn dỡ linh toạ ở lễ Đại tường.
Lễ Ký giải thích vì sao dừng ở 25 tháng: đau xót chưa hết, nhớ thương chưa quên, nhưng tiễn người chết phải có lúc thôi, người sống trở lại đời thường phải có chừng mực[5].
三年之喪，二十五月而畢
Lễ Đàm (禫) làm cách Đại tường một tháng, tức tháng thứ 27. Tháng trước bói chọn ngày Đinh hoặc ngày Hợi; hôm tế đặt thần vị ở chỗ linh toạ cũ[1].
大祥之後中月而禫……設神位於靈座故處
Hai thuyết về thời gian để tang và bàn thờ vong để bao lâu
Phần phụ lục của Gia Lễ chép cả hai thuyết, không gộp làm một[3]:
- 27 tháng: Tư Mã Quang dẫn lời chú thiên Sĩ ngu lễ rằng từ khi có tang tới Đàm cả thảy 27 tháng, và luật đương thời định tang ba năm đều 27 tháng mới bỏ tang, không thể trái.
- 25 tháng: Chu Tử cho rằng 25 tháng, Tường xong thì Đàm ngay, nên theo thuyết Vương Túc.
司馬公曰士虞禮注云自喪至禫凡二十七月……今律勅三年之喪皆二十七月而除不可違也……先生曰二十五月祥後便禫看來當如王肅之說
Nhà bạn nên tính mãn tang theo mốc nào, làm Đàm hôm nào: Viện xem riêng theo ngày mất và hoàn cảnh gia đình. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem05Rước bài vị lên bàn thờ gia tiên làm theo mấy bước?
Năm bước, tính từ ngày mất âm lịch: giỗ đầu làm Tiểu tường, giỗ thứ hai làm Đại tường rồi rước bài vị, cách một tháng làm Đàm.
- Lấy ngày mất âm lịch. Tháng mất là tháng thứ 1; đếm tháng không tính tháng nhuận.
- Ngày giỗ đầu (tháng thứ 13): lễ Tiểu tường. Bàn thờ vong vẫn để nguyên.
- Ngày giỗ thứ hai (tháng thứ 25): lễ Đại tường. Tế xong, người chúc rước bài vị vào từ đường, tức bàn thờ gia tiên.
- Dỡ bàn thờ vong. Gia Lễ ghi dỡ linh toạ ngay sau khi rước bài vị.
- Tháng thứ 27: lễ Đàm. Bói chọn ngày Đinh hoặc ngày Hợi, đặt thần vị ở chỗ bàn thờ vong cũ, tế xong tiễn bài vị về từ đường[1].
Đặt bài vị ở bàn thờ gia tiên thì bàn thờ hướng nào: xem bài hướng bàn thờ gia tiên hợp tuổi.
Có tháng nhuận thì bàn thờ vong để bao lâu?
Vẫn tính tới ngày giỗ thứ hai: khi đếm 13 và 25 tháng, sách ghi «không tính tháng nhuận»; lễ Tiểu tường, Đại tường dùng ngày giỗ đầu, giỗ thứ hai. Người mất đúng tháng nhuận thì đổi ngày giỗ thế nào, xem bài giỗ đầu gặp năm nhuận.
Sách không chọn ngày giờ cho từng nhà. Viện có dịch vụ Xem tang lễ · nghi thức: chọn ngày giờ, lễ an táng, cải táng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày rước bài vị06Hỏi – đáp
Bàn thờ vong có phải để đủ ba năm không?
Phụ lục Gia Lễ chép lời Chu Tử: theo lễ, kỷ diên (bàn ghế thờ người mới mất) phải ba năm mới bỏ[3]. Chính văn Gia Lễ thì dỡ linh toạ ở lễ Đại tường (tháng thứ 25); sách chép cả hai, Viện không gộp làm một.
Trong thời để bàn thờ vong, con cháu ăn uống thế nào?
Lễ Ký ghi với tang cha mẹ: xong lễ Ngu, Tốt khốc thì ăn cơm thô, uống nước, không ăn rau quả; đủ năm làm Tiểu tường thì ăn rau quả; lại đủ năm làm Đại tường thì có giấm, tương; cách một tháng làm Đàm[8].
Bàn thờ vong khác bàn thờ vọng thế nào?
Các sách Viện đã kiểm cho bài này không nói về bàn thờ vọng, nên Viện không tự viết. Nhà bạn đang thờ vọng người mất ở xa hay chưa rõ nên lập bàn thờ nào, gọi 07.6264.1331 để Viện xem riêng.
Hỏi thêm về bàn thờ vong để bao lâu và dịch vụ của Viện
Khi nào làm lễ cầu siêu?
Gia Lễ dặn không làm Phật sự; các sách đã kiểm không ghi lễ cầu siêu. Các sách đã kiểm cũng không ghi cách làm hay ngày làm. Nhà bạn muốn làm theo nhà chùa hay theo tục địa phương, Viện xem riêng cho từng trường hợp.
Viện giúp gì khi nhà sắp rước bài vị lên bàn thờ gia tiên?
Viện có dịch vụ Xem tang lễ · nghi thức: chọn ngày giờ, lễ an táng, cải táng. Đặt bàn thờ vong ở vị trí nào, hướng nào thì sách đã kiểm không nói; Viện khảo sát nhà rồi mới bàn. Liên hệ qua trang liên hệ để được báo giá.
Muốn tự học về nghi lễ thì học ở đâu?
Xem chương trình Nghi Lễ của Viện và các khoá đang nhận đăng ký ở trang lịch khai giảng. Cần hỏi khoá nào hợp với mình, gọi hoặc nhắn Zalo 07.6264.1331.
Nguồn tham khảo
- Gia Lễ 家禮 (tương truyền của Chu Hy 朱熹, đời Tống; Tứ khố toàn thư, bản Văn Uyên Các), quyển 4 «喪禮» (Tang lễ): mục 初終 tờ 5a–6a, 治葬 tờ 19b, 題主 tờ 30a, 反哭 tờ 31a, 虞祭 tờ 34a, 卒哭 tờ 34b–35a, 祔 tờ 36a và 38b, 小祥 tờ 38b–40a, 大祥 tờ 40b–41b, 禫 tờ 41b–42b. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia Lễ, quyển 1 «通禮» (Thông lễ), mục 祠堂 (Từ đường), tờ 1b–2a. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia Lễ, «家禮附録» (Phụ lục), tờ 17b–19a: lời Chu Tử về kỷ diên; lời Tư Mã Quang và Chu Tử về 25, 27 tháng. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia Lễ, «提要» (lời Đề yếu của Tứ khố), tờ 1a: bản cũ đề Chu Tử soạn, nhưng chép thuyết của Vương Mậu Hoằng cho rằng sách không phải của Chu Tử; vì vậy bài ghi «tương truyền». Bản Kanripo KR1d0089.
- Lễ Ký 禮記, thiên «三年問» (Tam niên vấn). Bản Wikisource · Bản Kanripo KR1d0052.
- Lễ Ký, thiên «檀弓下» (Đàn Cung hạ). Bản Wikisource · Bản Kanripo KR1d0052.
- Lễ Ký, thiên «雜記下» (Tạp ký hạ). Bản Wikisource · Bản Kanripo KR1d0052.
- Lễ Ký, đoạn về ăn uống theo các mốc tang cha mẹ, tờ 5b. Bản Kanripo KR1d0052.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên; số tháng tính lại bằng code theo đúng cách đếm của sách. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán theo bản Wikisource hoặc do Viện thêm. Chữ «bàn thờ vong», «bàn thờ gia tiên» là cách Viện đối ứng với linh toạ, từ đường trong sách. Ngày giờ cụ thể cho từng nhà cần xem riêng.
