Cúng tạ mộ cuối năm là ra mộ tổ tiên những ngày cuối tháng Chạp rồi về nhà cúng Tết. Bài cho lịch tháng Chạp Bính Ngọ, các bước ở mộ, lễ vật và lời khấn theo sách Gia lễ, cùng chỗ khác với tảo mộ Thanh Minh. Cần chọn ngày giờ cho gia đình, Viện xem riêng.
Điểm chính
- Tháng Chạp Bính Ngọ chỉ có 29 ngày: ngày cuối năm là thứ Sáu 05/02/2027, Tết Đinh Mùi là thứ Bảy 06/02/2027.
- Việt Nam phong tục ghi lễ vật mang ra mộ hôm cuối năm là trầu cau, rồi về nhà cúng Tết.
- Gia lễ chép lễ ở mộ: hôm trước trai giới, sáng sớm lạy, đi quanh mộ ba vòng, phát cỏ, quét dọn, bày cỗ, khấn.
- Phần thần linh ở mộ là lễ tế Hậu Thổ, làm sau lễ ở mộ, trên khoảng đất bên trái mộ.
- Năm 2027 tiết Thanh Minh rơi vào 05/04/2027, tức 29 tháng Hai âm lịch.
01Cúng tạ mộ cuối năm làm vào ngày nào?
Sách Việt Nam phong tục ghi tục ra mộ vào hôm ba mươi tháng Chạp. Năm Bính Ngọ tháng Chạp chỉ có 29 ngày, nên ngày cuối năm là thứ Sáu 05/02/2027.
Phan Kế Bính viết: «Ba mươi tháng chạp là ngày trừ tịch.» Ông ghi tiếp: «Cho nên cứ hôm ấy thì đem trầu cau đi thỉnh tảo tiên phần, rồi về cúng Tết.»[5] Tức là ra mộ tổ tiên (tiên phần) rồi về nhà cúng Tết.
Sách Gia lễ thì dặn chọn ngày từ trước. Hôm trước ngày lễ, người làm lễ trai giới (giữ mình thanh sạch) như khi cúng ở nhà[1].
Lịch cúng tạ mộ cuối năm Bính Ngọ
| Âm lịch | Dương lịch | Thứ | Ngày can chi | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 1/12 Bính Ngọ | 08/01/2027 | Sáu | Đinh Hợi | Đầu tháng Chạp |
| 23/12 | 30/01/2027 | Bảy | Kỷ Dậu | Ông Công ông Táo |
| 24/12 | 31/01/2027 | Chủ nhật | Canh Tuất | |
| 25/12 | 01/02/2027 | Hai | Tân Hợi | |
| 26/12 | 02/02/2027 | Ba | Nhâm Tý | |
| 27/12 | 03/02/2027 | Tư | Quý Sửu | |
| 28/12 | 04/02/2027 | Năm | Giáp Dần | Lập xuân lúc 08:46 |
| 29/12 | 05/02/2027 | Sáu | Ất Mão | Ngày cuối năm (tháng thiếu, không có ngày 30) |
| 1/1 Đinh Mùi | 06/02/2027 | Bảy | Bính Thìn | Tết Nguyên đán |
Muốn chọn ngày giờ ra mộ hợp tuổi người đứng lễ, hay gia đình không về kịp ngày cuối năm: Viện xem ngày giờ riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày ra mộ02Cúng tạ mộ cuối năm làm theo những bước nào?
Khuôn các bước ở mộ lấy theo mục Mộ tế (lễ ở mộ) của sách Gia lễ, gồm các việc dưới đây. Sách này bản cũ đề Chu Tử đời Tống soạn[3].
- Chọn ngày từ trước. Hôm trước ngày lễ thì trai giới.
- Sắm cỗ cho từng phần mộ, và thêm bốn mâm lớn để tế Hậu Thổ (xem phần 03).
- Sáng sớm, chủ nhân mặc thâm y, dẫn người giúp việc tới mộ, lạy hai lạy.
- Đi vòng trong và ngoài khu mộ ba vòng, xem xét với lòng thương nhớ.
- Chỗ nào có cỏ gai thì dùng dao, búa, cuốc chặt phát, rồi quét dọn.
- Về chỗ, lạy hai lạy. Dọn một khoảng đất bên trái mộ để tế Hậu Thổ.
- Trải chiếu mới sạch trước mộ, bày cỗ như lễ ở nhà. Làm tham thần, giáng thần, sơ hiến và đọc lời khấn (phần 04). Á hiến, chung hiến (tuần rượu thứ hai, thứ ba) do con em, thân khách làm.
- Từ thần, dọn cỗ, rồi tế Hậu Thổ (phần 05). Xong thì dọn và lui về.
Đoạn sách chép việc sáng hôm lễ như sau[1]:
厥明灑掃……主人深衣帥執事者詣墓所再拜奉行塋域内外環繞哀省三周其有草棘即用刀斧鉏斬芟夷灑掃訖……復位再拜又除地於墓左以祭后土
Tục ta khi cúng tạ mộ cuối năm
Theo Phan Kế Bính, tục ta hôm cuối năm đem trầu cau ra mộ, rồi về nhà cúng Tết[5]. Việc dọn cỏ, đắp đất kỹ thì sách ghi vào dịp tảo mộ Thanh Minh (phần 06). Xem thêm tảo mộ làm những gì và trình tự tại mộ. Về nhà, phần cúng đêm cuối năm có ở bài cúng giao thừa làm thế nào.
Mộ xa, mộ nhiều đời, hay cần biết nên làm lễ theo nếp nào cho đúng gia đình mình: Viện hướng dẫn nghi thức riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về nghi thức ở mộ03Lễ vật cúng tạ mộ cuối năm gồm những gì?
Tục ta theo Việt Nam phong tục: hôm cuối năm đem trầu cau ra mộ; sách Gia lễ ghi cỗ trên mộ như thời tế, thêm bốn mâm lớn cho Hậu Thổ.
| Phần lễ | Sách ghi | Nguồn |
|---|---|---|
| Ra mộ hôm cuối năm (tục ta) | Trầu cau | Việt Nam phong tục[5] |
| Trên mỗi phần mộ | Như phẩm vật thời tế (lễ cúng theo mùa) | Gia lễ[1] |
| Tế Hậu Thổ (chính văn) | Cá, thịt, cơm gạo, đồ bột, mỗi thứ một mâm lớn | Gia lễ[1] |
| Tế thổ thần (thư răn con) | Rau, quả, mắm, khô cả thảy mười món; thịt, cá, bánh bao mỗi thứ một mâm lớn; canh, cơm, trà, nước mỗi thứ một bát | Gia lễ, phụ chú[2] |
Câu sắm cỗ trong Gia lễ: «trên mộ, mỗi phần như phẩm vật thời tế; lại bày cá, thịt, cơm gạo, đồ bột, mỗi thứ một mâm lớn để tế Hậu Thổ»[1].
墓上毎分如時祭之品更設魚肉米麪食各一大盤以祀后土
Mâm lễ theo nếp quê mỗi nhà mỗi khác. Cần sắm lễ cho đúng nếp nhà mình, hỏi Viện trước khi đi. Phần mâm cúng trong nhà đêm cuối năm có ở bài mâm cúng giao thừa gồm những món gì.
04Khấn tảo mộ cuối năm đọc thế nào?
Gia lễ cho một khuôn khấn ngắn đọc trước mộ, sau lần dâng rượu đầu (sơ hiến); phần còn lại của lễ như cúng ở nhà.
Trích Gia lễ, mục Mộ tế
«Mộ của (bậc thân, chức tước) phủ quân: khí tiết đổi dời, mưa móc đã thấm, trông coi quét dọn nấm mộ, khôn xiết cảm thương nhớ.»
某親某官府君之墓氣序流易雨露既濡瞻掃封塋不勝感慕
Cách dùng khuôn này:
- Chỗ «bậc thân» đọc vai vế người mất với người khấn, ví dụ ông nội, bà nội.
- Chỗ «chức tước» đọc chức, hiệu của người mất nếu có.
- Đọc lời khấn sau sơ hiến, rồi làm á hiến, chung hiến.
Khuôn trên là lời sách cổ, Viện dịch sát nghĩa. Muốn có lời khấn tiếng Việt ghi đủ tên người mất, nơi mộ, và người đứng lễ: nhờ Viện hướng dẫn hoặc gọi 07.6264.1331.
05Lễ tạ mộ quan thần linh gồm những gì?
Theo Gia lễ, phần thần linh ở mộ là lễ tế Hậu Thổ, làm ngay sau lễ ở mộ, trên khoảng đất đã dọn bên trái mộ.
Sách chép: từ thần ở mộ xong thì dọn, rồi tế Hậu Thổ. Trải chiếu, bày bốn mâm ở đầu nam chiếu, đặt mâm, chén, thìa, đũa ở phía bắc. Làm giáng thần, tham thần, ba tuần hiến, đọc lời khấn, rồi từ thần, dọn và lui[1].
Trích Gia lễ, lời khấn Hậu Thổ
«(Chức tước), họ tên, dám kính cáo cùng thần Hậu Thổ: (tên) kính làm lễ hằng năm tại mộ của (bậc thân, chức tước) phủ quân; được che chở theo mùa thật nhờ ơn thần; dám lấy rượu cỗ kính dâng; xin hưởng.»
某官姓名敢昭告於后土氏之神某恭修嵗事於某親某官府君之墓惟時保佑實頼神休敢以酒饌敬伸奠獻尚饗
Lễ thổ thần khi cúng tạ mộ cuối năm
Phần phụ chú do Dương Phục, học trò Văn Công, gom chép có một bức thư răn con. Thư viết: gần đây thấy lễ tế thổ thần lúc mộ tế làm hết sức qua loa, ta rất lo. Từ nay nên bày giống như trước mộ, chớ để có chút hơn kém[2]. Mâm cụ thể ở Bảng 2.
先生嘗書戒子云比見墓祭土神之禮全然滅裂吾甚懼焉……今後可與墓前一様菜果鮓脯共十器肉魚饅頭各一大盤……勿令少有隆殺
Tên gọi và cách bày lễ thần linh ở mộ theo nếp từng vùng: Viện hướng dẫn riêng cho gia đình. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Xem dịch vụ tang lễ và nghi thức06Cúng tạ mộ cuối năm khác gì tảo mộ Thanh Minh và rằm tháng 7?
Khác ở ngày và việc làm: cuối năm mang trầu cau ra mộ rồi về cúng Tết; Thanh Minh phát cỏ, đắp đất; rằm tháng bảy sách cổ ghi nhà có mộ mới ra lạy quét.
| Dịp | Ngày (năm 2027) | Sách ghi việc làm |
|---|---|---|
| Cuối năm | 29 tháng Chạp Bính Ngọ, tức 05/02/2027 (sách ghi hôm ba mươi) | Đem trầu cau ra mộ, rồi về cúng Tết[5] |
| Thanh Minh | 05/04/2027, tức 29 tháng Hai Đinh Mùi | Phát cỏ, đắp đất, về làm cỗ cúng gia tiên[5]; Đông Kinh: mộ mới lạy quét ngày này, ba ngày ra thành lên mộ[4] |
| Rằm tháng 7 | 15 tháng Bảy âm lịch | Đông Kinh: cúng tổ tiên đồ chay, nhà có mộ mới ra lạy quét[4] |
| Mồng 1 tháng 10 | 1 tháng Mười âm lịch | Đông Kinh: sĩ thứ ra thành cúng mộ[4] |
Bốn dịp ra mộ trên vòng năm 2027
Tảo mộ Thanh Minh theo sách
Phan Kế Bính viết: «Tảo mộ là đi thăm mộ tiền-nhân, cỏ rậm thì phát cho quang, đất khuyết thì đắp bồi lên, rồi về nhà cũng làm cỗ cúng gia-tiên.» Ông ghi tiết này «trong khoảng tháng ba», và «Ta không ăn Tết ấy, nhưng cũng nhiều người nhân dịp ấy mà đi tảo mộ.»[5] Năm 2027, Thanh Minh lại rơi vào cuối tháng Hai âm lịch. Đông Kinh mộng hoa lục chép cảnh kinh thành Bắc Tống: «Phàm mộ mới đều lấy ngày này để lạy, quét»[4].
寒食第三節，即清明日矣。凡新墳皆用此日拜掃。都城人出郊。……自此三日，皆出城上墳
Rằm tháng bảy và mồng một tháng mười
Việt Nam phong tục ghi: «Rằm tháng bảy gọi là Tết Trung-Nguyên.» Theo nhà Phật, ngày ấy vong nhân được xá tội, nên nhiều nhà đốt vàng mã cúng gia tiên[5]. Đông Kinh mộng hoa lục chép rằm tháng bảy cúng tổ tiên đồ chay, nhà có mộ mới ngoài thành thì ra lạy quét; mồng một tháng mười, sĩ thứ đều ra thành cúng mộ[4].
七月十五日中元節。……城外有新墳者，即往拜掃。
十月一日，宰臣已下受衣著錦襖，三日，士庶皆出城饗墳。
Cách hiểu việc ra mộ theo sách cổ có ở bài tảo mộ có ý nghĩa gì.
07Hỏi – đáp
Năm nay không có ngày 30 Tết thì ra mộ hôm nào?
Tháng Chạp Bính Ngọ là tháng thiếu, chỉ có 29 ngày. Ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, thứ Sáu 05/02/2027; hôm sau là Tết Đinh Mùi. Sách Việt Nam phong tục ghi tục ra mộ hôm cuối năm. Muốn chọn ngày khác hợp tuổi người đứng lễ, Viện xem riêng.
Có lời khấn tạ mộ cuối năm bằng tiếng Việt không?
Bài chỉ đưa khuôn khấn có trong sách Gia lễ, dịch sát nghĩa ở phần 04, và lời khấn Hậu Thổ ở phần 05. Muốn có lời khấn ghi đủ tên người mất, nơi mộ và người đứng lễ cho gia đình mình, liên hệ Viện để được hướng dẫn.
Gia lễ có phải sách của Chu Hy không?
Bản cũ đề Chu Tử đời Tống soạn. Tứ khố đề yếu dẫn Vương Mậu Hoành, sách Bạch Điền tạp trứ, bài Gia lễ khảo, cho là Gia lễ không phải sách của Chu Tử. Viện dẫn theo bản Văn Uyên Các và không khẳng định tác giả.
Chọn ngày cúng tạ mộ cuối năm, dịch vụ và khoá học
Viện hỗ trợ gì cho việc ở mộ?
Nhóm dịch vụ Xem tang lễ và nghi thức của Viện gồm chọn ngày giờ, hướng dẫn nghi thức tang lễ, an táng, cải táng. Phần âm trạch nằm chung với Xem phong thủy nhà đất. Liên hệ 07.6264.1331 để hỏi cụ thể.
Muốn tự chọn ngày làm lễ thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày), mã PT-103, gồm 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa, TP.HCM. Cần học xong PT-101 trước. Trang khoá chưa ghi ngày khai giảng; đăng ký quan tâm để Viện báo.
Nguồn tham khảo
- Gia lễ 家禮, 5 quyển, bản cũ đề Chu Tử đời Tống soạn; Tứ khố toàn thư, bản Văn Uyên Các. Quyển 5 «祭禮·墓祭» (Mộ tế), tờ 14a–15a. Bản Kanripo KR1d0089.
- Gia lễ 家禮, phần phụ chú do Dương Phục 楊復 (học trò Văn Công) gom chép, tờ 23a–23b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0089.
- Tứ khố toàn thư tổng mục đề yếu, mục Gia lễ 家禮 (dẫn Vương Mậu Hoành 王懋竑, 白田雜著, 家禮考), tờ 1a. Bản Kanripo KR1d0089.
- Đông Kinh mộng hoa lục 東京夢華錄, Mạnh Nguyên Lão 孟元老, người Bắc Tống, viết sau khi sang Nam (tựa năm Thiệu Hưng Đinh Mão). Quyển 7 «清明節», quyển 8 «中元節», quyển 9 «十月一日», bản Wikisource.
- Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, thiên I, mục XII «Tứ thời tiết lạp». Bản Wikisource.
Ngày âm dương, can chi và tiết khí lấy từ bộ lịch của Viện. Bản Kanripo không chấm câu; dấu «……» đánh chỗ Viện lược bớt. Lời dịch do Viện dịch sát nghĩa. Lễ ở mộ còn tuỳ nếp nhà và phong tục từng vùng: nên hỏi Viện cho đúng gia đình mình.
