Nhật chủ tọa Ấn là gì? Nhật chi tọa Chính Ấn, Thiên Ấn trong Bát Tự và cách đọc

01Nhật chủ tọa Ấn là gì?

Nhật chủ tọa Ấn là can ngày (nhật chủ, «ta» trong lá số) ngồi trên chi ngày mà trong chi ngày có can sinh ra can ngày.

Trong Bát Tự, trụ ngày gồm hai chữ: can ngày đứng trên, chi ngày (nhật chi) đứng dưới. Mỗi chi tàng (chứa ngầm) một đến ba can. Sách Tam Mệnh Thông Hội đời Minh có hẳn một mục bàn «mười can ngồi trên chi», xét xem can ngày ngồi trên Tài, Quan hay Ấn^[1]:

論十干坐支兼得月時及行運吉㓙

Ví dụ ngày Giáp Tý, lời chú của sách ghi «Quý trong Tý lộc vượng, là ngồi trên Ấn thụ sinh khí»^[1]. Quý Thủy sinh Giáp Mộc, nên Giáp Tý là một ngày nhật chủ tọa Ấn.

子中癸禄旺坐生氣印綬

Nói gọn: chi ngày chứa cái sinh ra mình là nhật chủ tọa Ấn. Phần 03 có bảng tra sẵn.

02Nhật chi tọa Chính Ấn là gì?

Nhật chi tọa Chính Ấn là khi can tàng trong chi ngày sinh ra can ngày và khác âm dương với can ngày; cùng âm dương thì gọi là Thiên Ấn.

Phép gọi này rút từ ví dụ của sách: người sinh ngày Giáp lấy Quý Thủy làm mẹ, Quý là Chính Ấn; người sinh ngày Ất cũng lấy Quý làm mẹ, nhưng Quý là Thiên Ấn^[3]. Giáp dương, Quý âm: khác nhau nên là Chính. Ất âm, Quý âm: giống nhau nên là Thiên. Viện kiểm lại hai ví dụ này bằng code.

且如六甲生人以癸水為母癸為正印……六乙生人亦以癸為母癸是偏印

Can dương: Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm. Can âm: Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý. Hành sinh nhau: Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy.

Hình: Quý sinh Giáp là Chính Ấn, Quý sinh Ất là Thiên Ấn

Bảng tàng can 12 chi để tra nhật chủ tọa Ấn

Sách gọi can tàng trong chi là «nhân nguyên», làm chủ mệnh^[4]. Bảng dưới chép đúng số ngày sách ghi; khí chính là can nhiều ngày nhất. Muốn đọc kỹ hơn về phép này, xem bài bảng tàng can 12 Địa Chi trong Bát Tự.

故支中所藏者主命謂之人元

Ngay sau bảng này, sách chép thêm bảng của sách Ngọc Tỉnh với số ngày khác. Viện dùng bảng thứ nhất, là lời của chính soạn giả.

03Ngày sinh nào là nhật chủ tọa Ấn?

Theo khí chính của chi ngày, có 12 ngày nhật chủ tọa Ấn: 4 ngày tọa Chính Ấn và 8 ngày tọa Thiên Ấn. Cách xếp theo khí chính là quy ước của Viện dựa trên Bảng 1, không phải lời sách nói thẳng.

Bốn bước tra nhật chủ tọa Ấn

1. Lấy trụ ngày sinh trong lá số Bát Tự (ví dụ ngày Kỷ Tỵ).
2. Tìm chi ngày trong Bảng 1, đọc khí chính (Tỵ: khí chính Bính).
3. Xem khí chính có sinh ra can ngày không (Bính Hỏa sinh Kỷ Thổ: có).
4. So âm dương: khác là Chính Ấn, giống là Thiên Ấn (Bính dương, Kỷ âm: tọa Chính Ấn). Hoặc dò thẳng Bảng 2, Bảng 3.

Cả bốn ngày đều có lời chú dùng chữ Ấn trong quyển 4^[1].

亥上乙木死喜壬旺為生氣印綬

巳中水絶木病丙旺財官無氣印却生身

Tám ngày nhật chi tọa Thiên Ấn

Lưu ý: Bính Dần và Nhâm Thân được xếp vào bảng này theo khí chính của bảng tàng can. Lời chú quyển 4 đọc hai ngày ấy theo trường sinh (Bính Hỏa trường sinh ở Dần, Thủy trường sinh ở Thân), không dùng chữ Ấn.

Nhật chủ tọa Ấn ở khí phụ của chi ngày

Ấn nằm ở can phụ (ít ngày) trong chi ngày, sách cũng kể vào chữ «tọa». Ất Sửu được ghi là thân ngồi trên Tài, Quan, Thiên Ấn; Đinh Mùi được ghi «Ấn thụ sinh thân»; Tân Tỵ và Quý Tỵ được ghi là ngồi trên Quan, Ấn^[1].

身坐財官偏印為丑中有巳土辛金癸水餘氣故也

未中有木餘氣財官雖背印綬生身

Ví dụ tra 12 ngày giữa tháng 12/2026

Can chi ngày chép từ bộ lịch của Viện; loại Ấn xếp theo Bảng 2, Bảng 3.

04Nhật chủ tọa Ấn và tọa Thiên Ấn khác nhau thế nào?

Chính Ấn được sách xem là cái sinh che chở mình; Thiên Ấn còn gọi là Đảo Thực, Kiêu Thần, đáng ngại khi trong trụ có Thực Thần.

Sách viết: «Đảo Thực chính là Thiên Ấn, còn gọi là Thôn Đạm Sát; Thực Thần kỵ gặp nó nhất.» Ở chỗ khác: «Đảo Thực tên là Thiên Ấn, hiệu là Kiêu Thần»^[2].

倒食即偏印之謂一名吞啖煞食神最忌見之

倒食者名為偏印號曰梟神

Thiên Ấn gặp Thực Thần

«Phàm mệnh có Thực Thần mà gặp Kiêu thì như bị bề trên kìm, ta không được tự do; làm việc tiến lui, hối hận, lười, có đầu không đuôi»^[2].

凡命有食遇梟猶尊長之制我不得自由作事進退悔懶有始無終

Khi nào Thiên Ấn không đáng lo?

Sách dặn không vội đoán xấu. «Trong trụ thân vượng, Tài Quan đều được sinh thì có thể lấy làm phúc giúp thân.» «Trong trụ không có Thực Thần thì chỉ luận là Thiên Ấn.» Và: «tuyệt đối không được vừa thấy Đảo Thực đã đoán là hung»^[2].

柱中身旺財官俱生可取為福助身

柱中無食只以偏印論

切不可一見倒食便以㓙論

Các quan biên Tứ khố toàn thư đời Càn Long còn chê chính bộ sách này: lập luận phần nhiều chuộng Chính Quan, Chính Ấn, Chính Tài, mà không biết Thiên Quan, Thiên Ấn, Thiên Tài cũng có thể đắc lực^[5]. Đây là lời người biên Tứ khố, không phải lời soạn giả Vạn Dân Anh.

至其立論多取正官正印正財而不知偏官偏印偏財亦能得力

Ấn mừng gì, kỵ gì?

Sách viết Ấn thụ «mừng có Quan tinh vì Quan sinh được Ấn … kỵ Tài tinh vì Tài phá được Ấn»^[2]. Về tính tình, sách tả cách Ấn thụ là người thông minh, nhiều trí tuệ, tính nhân từ, chỉ là keo tiền. Lời ấy nói cho cách cục Ấn thụ lấy theo tháng sinh, không phải lời đoán riêng cho người nhật chủ tọa Ấn ở chi ngày.

喜官星以官能生印……忌財星以財能破印

此格主聰明多智慧性慈恵