Cúng giao thừa làm thế nào, cúng ngoài sân hay trong nhà, xong rồi làm gì? Bài chép đúng những gì sách Việt Nam phong tục và cổ thư ghi, kèm lịch giao thừa Tết Đinh Mùi 2027 để bạn làm ngay.
Điểm chính về cúng giao thừa ngoài sân và trong nhà
- Lễ giao thừa: nửa đêm cuối tháng Chạp, hương án đặt giữa sân[1].
- Tết Đinh Mùi 2027 không có đêm 30: tháng Chạp Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, giao thừa là nửa đêm thứ Sáu 05/02 rạng thứ Bảy 06/02/2027.
- Cỗ cúng trong nhà (Gia tiên, Thổ công, Táo quân) sách ghi vào sáng mồng một[1].
- Số vái, số lạy, số nén hương, mâm lễ, văn khấn: các sách Viện đã kiểm không ghi. Viện không tự đặt ra; muốn làm cho đúng nếp nhà mình, hỏi Viện hoặc học khoá Nghi Lễ.
01Cúng giao thừa phải làm sao: ngoài sân hay trong nhà?
Lễ giao thừa làm ngoài sân: nửa đêm cuối năm, nhà nào cũng bày hương án ra giữa sân để cúng. Đó là lời Phan Kế Bính tả tục Tết đầu thế kỷ 20:
«Nửa đêm hôm ba mươi rạng ngày mồng một, ở thành phố nhà nào cũng bày hương án ra giữa sân để cúng giao thừa.»[1]
Hương án là cái bàn bày lễ, đặt bát hương. Ở thôn quê thì khác một chút: cả xóm tế chung.
«Ở thôn quê thì các xóm tế giao thừa tại nơi điếm sở, trống đánh, pháo đốt ầm ầm.»[1]
Cúng trong nhà sách ghi vào lúc nào?
Sách ghi việc cúng trong nhà vào sáng mồng một: «Sáng mồng một Tết thì làm cỗ cúng Gia-tiên và cúng cả Thổ công, Táo quân, Nghệ sư, v.v…»[1]. Gia tiên là tổ tiên trong họ; Thổ công là thần đất của nhà; Táo quân là thần bếp; Nghệ sư là ông tổ của nghề.
Nhiều nơi hỏi: đêm giao thừa cúng ngoài trời trước hay trong nhà trước? Sách không nói thứ tự trong đêm. Viện không tự đặt thứ tự thay sách. Mỗi nhà, mỗi vùng giữ nếp riêng; muốn sắp lễ cho đúng nếp nhà mình, nhờ Viện xem riêng.
Muốn hỏi cách cúng giao thừa cho đúng nếp nhà mình: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện về lễ Tết02Giao thừa Tết Đinh Mùi 2027 rơi vào lúc nào?
Giao thừa Tết Đinh Mùi là nửa đêm thứ Sáu 05/02/2027 rạng sáng thứ Bảy 06/02/2027, tức đêm 29 tháng Chạp. Sách cũ viết «đêm ba mươi», nhưng năm nay tháng Chạp Bính Ngọ chỉ có 29 ngày: ngày sau 29 tháng Chạp đã là mồng một Tết. Vì thế nên nhớ là «đêm cuối tháng Chạp», đừng chờ đêm 30.
| Dương lịch | Âm lịch | Can chi ngày | Việc theo sách |
|---|---|---|---|
| Thứ Sáu 05/02/2027 | 29/12 năm Bính Ngọ (ngày cuối năm) | Ất Mão | Nửa đêm: bày hương án giữa sân, cúng giao thừa |
| Thứ Bảy 06/02/2027 | 1/1 năm Đinh Mùi | Bính Thìn | Sáng: cỗ cúng Gia tiên, Thổ công, Táo quân trong nhà |
Hình: việc từ giao thừa đến mồng 7 Tết Đinh Mùi
Đọc Hình 1 thế nào?
Lễ giao thừa có phải chọn giờ hoàng đạo không?
Sách chỉ ghi «nửa đêm». Không nguồn nào Viện đã kiểm nói phải chọn giờ hoàng đạo cho lễ giao thừa, nên bài không đặt giờ tốt cho lễ này. Muốn chọn ngày giờ cho việc đầu năm như xuất hành, khai trương: xem cách chọn ở bài ngày hoàng đạo chuyển văn phòng, hoặc học khoá Trạch Nhựt (PT-103).
03Tại sao cúng giao thừa ngoài trời?
Lễ giao thừa cúng để tiễn ông Hành khiển năm cũ, đón ông năm mới. Phan Kế Bính giải thích:
«Tục ta tin rằng mỗi năm có một ông Hành-khiển, coi việc nhân gian, hết năm thì thần nọ bàn giao công việc cho thần kia,» … «cho nên cúng tế để tiễn đưa ông cũ mà đón ông mới.»[1]
Hành khiển hiểu nôm na là vị quan trời coi việc người đời trong một năm. Lễ là để tiễn và đón vị thần ấy, khác với cỗ cúng tổ tiên sáng mồng một.
Cổ thư Trung Hoa chép tục đêm cuối năm thế nào?
Trích Sơ học ký (dẫn Kinh Sở ký)
«Nhà nhà bày đủ món ăn, rau quả, tới chỗ “túc tuế” (giữ năm) để đón năm mới, cùng họp nhau uống vui.»
家家具肴蔌詣宿歲之位以迎新年相聚酣飲
Đó là tục đêm cuối năm, nhà nhà bày cỗ đón năm mới.
Sách Thiên trung ký đời Minh dẫn lời Lư Thực chú Lễ ký về lễ cuối năm: «là để đuổi cái suy mà đón cái mới»[3].
盧植禮記注曰所以逐衰而迎新
Đốt pháo trước sân để làm gì?
Thiên trung ký dẫn Kinh Sở tuế thời ký: «ngày đầu năm đốt pháo trước sân để tránh sơn tiêu, ác quỷ»[3]. Sơn tiêu là loài quỷ núi trong truyện cổ.
荆楚嵗時記曰元日庭前爆竹以辟山臊惡鬼也
Phan Kế Bính biết thuyết ấy, nhưng nói rõ tục ta khác: «tục ta thì cho tiếng pháo là tiếng vui mừng», chứ không có ý để trừ quỷ.[1]
04Cúng giao thừa vái làm sao, trong nhà bày lễ thế nào?
Các sách Viện đã kiểm không ghi số vái, số lạy, số nén hương, mâm lễ hay văn khấn giao thừa, nên Viện không tự viết ra.
Chương «Tứ thời tiết lạp» của sách Việt Nam phong tục tả lễ giao thừa ở sân và cỗ sáng mồng một, nhưng không nói cách cầm hương, vái mấy vái, lạy mấy lạy. Các bộ cổ thư chữ Hán ở trên cũng không ghi. Những con số ấy Viện chỉ thấy ở trang bán hàng, không dẫn về sách gốc.
Muốn cúng giao thừa ngoài sân và trong nhà cho đúng thì hỏi ai?
Cách bày lễ, cách hành lễ trước bàn thờ gia tiên là phần dạy trực tiếp trong khoá Nghi Lễ (PT-202) của Viện. Khoá có phần chuẩn bị Tết: thời điểm dọn nhà, chọn người xông đất, giờ xuất hành, và lễ cầu bình an đầu năm. Khoá học 6 buổi, mỗi buổi 3 giờ; cần học xong PT-102 trước. Lịch khai giảng: gọi tư vấn viên 07.6264.1331.
Cần hỏi ngay trước Tết về lễ vật, bàn thờ trong nhà: nhắn Zalo hoặc xem các dịch vụ của Viện.
Liên hệ Viện05Cúng giao thừa xong, trong nhà nên làm gì?
Cúng giao thừa xong thì giữ lời ăn tiếng nói, sáng mồng một làm cỗ cúng trong nhà, đón người xông đất, mừng tuổi con cháu. Làm theo thứ tự ngày dưới đây.
Các bước trong nhà từ giao thừa đến mồng một
- Đêm giao thừa: nhiều nơi thức đón năm mới. Thiên trung ký dẫn Phong thổ ký, tả tục đất Thục: «tới đêm trừ tịch thức suốt tới sáng không ngủ, gọi là “thủ tuế”»[3].
别嵗至除夕達旦不眠謂之守嵗
- Giữ lời nói: «Hôm ấy ăn nói phải giữ gìn, sợ nói bậy thì giông đi cả năm.»[1]
- Sáng mồng một: làm cỗ cúng Gia tiên, Thổ công, Táo quân trong nhà.
- Xông đất: «Nhiều nhà nhờ một người phúc hậu dễ tính, sáng sớm đến xông đất.»[1]
- Mừng tuổi: ông bà cha mẹ cho con cháu ít tiền, «gọi là tiền mừng tuổi»[1].
- Quét nhà không đổ rác: rác «chỉ vun vào một xó, đợi ba hôm động thổ rồi mới đem đổ»[1].
Lịch việc đầu năm Đinh Mùi sau giao thừa
| Âm lịch | Dương lịch 2027 | Việc sách ghi |
|---|---|---|
| Mồng 1 | Thứ Bảy 06/02 | Cỗ cúng Gia tiên, Thổ công, Táo quân; xông đất; mừng tuổi; giữ lời nói; không đổ rác |
| Mồng 2 trở đi | Từ Chủ nhật 07/02 | Chọn ngày xuất hành; đi hái lộc; người làm quan chọn ngày khai ấn; học trò chọn ngày khai bút |
| Mồng 4 | Thứ Ba 09/02 | Hoá vàng (đốt vàng mã cúng Tết) |
| Mồng 7 | Thứ Sáu 12/02 | Có nhà để tới hôm nay mới hoá vàng, gọi là cúng tiễn ông vải |
Hái lộc, theo sách, là «hái cành hoa về cài vào cửa»[1]. Ngày xuất hành, khai ấn, khai bút sách chỉ ghi là «chọn ngày», không ghi ngày nào. Chọn ngày cho việc đầu năm là việc của phép Trạch Nhựt; bài cách chọn ngày và cách cúng động thổ là một ví dụ cùng cụm.
Muốn hỏi việc đầu năm Đinh Mùi cho nhà mình, hay muốn tự học chọn ngày ở khoá Trạch Nhựt (PT-103): gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện việc đầu năm06Hỏi – đáp
Năm 2027 có đêm 30 Tết không?
Không. Theo bộ lịch Viện, 05/02/2027 là 29 tháng Chạp Bính Ngọ, hôm sau 06/02/2027 đã là mồng một Đinh Mùi. Vậy cúng giao thừa vào nửa đêm 29 tháng Chạp, tức đêm thứ Sáu rạng sáng thứ Bảy.
Thôn quê cúng giao thừa khác thành phố ra sao?
Sách Việt Nam phong tục ghi: ở thành phố mỗi nhà bày hương án giữa sân; ở thôn quê thì các xóm tế giao thừa chung tại điếm sở, có trống đánh, pháo đốt.
Đốt pháo đêm giao thừa có phải để đuổi quỷ không?
Sách Tàu như Kinh Sở tuế thời ký nói đốt pháo trước sân để tránh sơn tiêu, ác quỷ. Phan Kế Bính lại nói tục ta coi tiếng pháo là tiếng vui mừng, không có ý trừ quỷ. Hai cách hiểu khác nhau, bài ghi cả hai.
Vì sao ba ngày Tết không đổ rác?
Sách chỉ ghi tục: quét tước trong nhà thì vun rác vào một xó, đợi ba hôm, tới ngày động thổ mới đem đổ. Sách không giảng lý do. Bài không thêm lời giải thích mà sách không có.
Hỏi về khoá học và dịch vụ lễ Tết trong nhà
Viện có dịch vụ cúng Tết không?
Viện không có dịch vụ riêng về cúng Tết. Viện nhận xem phong thủy nhà đất, xem mệnh lý; mọi dịch vụ đều liên hệ để báo giá. Câu hỏi về lễ vật, bàn thờ, gọi 07.6264.1331 để được tư vấn.
Muốn tự học cách hành lễ Tết thì học khoá nào?
Khoá Nghi Lễ (PT-202) có phần chuẩn bị Tết, chọn người xông đất, giờ xuất hành, lễ cầu bình an đầu năm, bố cục bàn thờ gia tiên và cách hành lễ. Khoá 6 buổi, cần học PT-102 trước. Muốn chọn ngày giờ thì học Trạch Nhựt (PT-103).
Nguồn tham khảo
- Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục (đăng Đông Dương tạp chí 1913–1914, in sách 1915), Thiên I, chương XII «Tứ thời tiết lạp», mục Tết nguyên đán, trang 42–45. Bản trên Wikisource · trang quét 42, 43, 44, 45.
- Sơ học ký 初學記, Từ Kiên 徐堅 đời Đường, quyển 4 «歲時部下», mục «嵗除第十四» (dẫn Kinh Sở ký), tờ 28a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3k0006.
- Thiên trung ký 天中記, Trần Diệu Văn 陳耀文 đời Minh, quyển 5, mục «除夕» (Trừ tịch), tờ 89a, 92b–93a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3k0049.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên; ngày âm dương và can chi ngày lấy từ bộ lịch của Viện. Câu tiếng Việt của Phan Kế Bính chép đúng chính tả bản Wikisource. Bản Kanripo không chấm câu; lời dịch do Viện. Nếp cúng mỗi nhà, mỗi vùng mỗi khác: cần làm cho đúng nếp nhà mình thì hỏi Viện.
