Quẻ Phong Hỏa Gia Nhân (quẻ 37) nói về đạo trong một nhà, và hay bị nhầm với quẻ Thiên Hỏa Đồng Nhân. Bài cho bảng tra sáu hào, lời Thoán, lời Tượng theo nguyên văn Chu Dịch, và chỉ rõ hai quẻ khác nhau ở đâu.
Điểm chính
- Gia Nhân là quẻ 37: Ly ở dưới, Tốn ở trên. Đồng Nhân là quẻ 13: Ly ở dưới, Càn ở trên.
- Hai quẻ chỉ khác hào 4: Gia Nhân là Lục Tứ (âm), Đồng Nhân là Cửu Tứ (dương).
- Tạp quái viết: Gia Nhân là ở trong, Đồng Nhân là thân nhau[5].
- Tra hào bạn gặp ở Bảng 2. Quẻ ứng vào việc nhà, việc cưới của bạn thế nào: Viện xem riêng.
01Quẻ Phong Hỏa Gia Nhân gồm quái nào, hào nào?
Gia Nhân là quẻ thứ 37 của Chu Dịch, gồm quái Ly ở dưới và quái Tốn ở trên; năm hào dưới đều đúng vị, riêng Thượng Cửu thì không.[1]
家人第三十七 ䷤離下巽上
Tên «Phong Hỏa» lấy từ hai quái. Thuyết quái ghi: «Tốn là cây, là gió, là con gái lớn» và «Ly là lửa, là mặt trời, là chớp, là con gái giữa»[3]. Gió ở trên, lửa ở dưới, nên quẻ có tên đủ là Phong Hỏa Gia Nhân.
巽為木，為風，為長女……離為火，為日，為電，為中女
| Vị trí | Hào Gia Nhân | Âm dương | Đúng vị | Đồng Nhân ở vị trí ấy |
|---|---|---|---|---|
| 6 | Thượng Cửu 上九 | dương — | không | Thượng Cửu, giống |
| 5 | Cửu Ngũ 九五 | dương — | có | Cửu Ngũ, giống |
| 4 | Lục Tứ 六四 | âm – – | có | Cửu Tứ 九四, dương, không đúng vị |
| 3 | Cửu Tam 九三 | dương — | có | Cửu Tam, giống |
| 2 | Lục Nhị 六二 | âm – – | có | Lục Nhị, giống |
| 1 | Sơ Cửu 初九 | dương — | có | Sơ Cửu, giống |
Cột «đúng vị» do Viện tính bằng code theo lệ hào lẻ (1, 3, 5) là vị dương, hào chẵn (2, 4, 6) là vị âm. Tên hào đã đối chiếu với bản Kanripo của hai quẻ[1][2].
Quẻ Gia Nhân và Đồng Nhân chỉ khác một hào
Hai quẻ cùng quái dưới là Ly. Quái trên đổi từ Tốn sang Càn thì hào 4 đổi từ âm sang dương. Vì vậy Gia Nhân có hai hào âm, Đồng Nhân chỉ có một. Chu Hy cũng viết về Đồng Nhân: cả quẻ chỉ có một hào âm mà năm hào dương cùng hướng về[8].
02Lời Thoán và Tượng quẻ Gia Nhân dạy gì về việc nhà?
Thoán dạy mỗi người trong nhà giữ đúng phận mình thì đạo nhà chính; Tượng dạy nói có thực chất, làm có thường hằng.
Lời quẻ: «Gia Nhân: lợi về sự chính bền của người nữ»[1]. Chu Hy giải: Cửu Ngũ và Lục Nhị, một ngoài một trong, đều được ngôi chính nên gọi là Gia Nhân; «lợi nữ trinh» là muốn sửa cho chính ở trong trước, «trong chính thì ngoài không gì không chính»[6].
家人：利女貞。
家人者一家之人卦之九五六二外内各得其正故為家人利女貞者欲先正乎内也内正則外无不正矣
Trích Chu Dịch, lời Thoán quẻ Gia Nhân
«Gia Nhân là người nữ giữ đúng ngôi ở trong, người nam giữ đúng ngôi ở ngoài. Nam nữ đều chính là nghĩa lớn của trời đất. Nhà có bậc chủ nghiêm, ấy là cha mẹ. Cha ra cha, con ra con, anh ra anh, em ra em, chồng ra chồng, vợ ra vợ thì đạo nhà chính. Nhà chính thì thiên hạ yên.»
彖曰：家人，女正位乎內，男正位乎外。男女正，天地之大義也。家人有嚴君焉，父母之謂也。父父、子子、兄兄、弟弟、夫夫、婦婦而家道正，正家而天下定矣。
Đại Tượng: gió từ lửa, khác «trời với lửa» của Đồng Nhân
Đại Tượng viết: «gió từ lửa mà ra, ấy là Gia Nhân. Người quân tử theo đó mà nói thì có thực chất, làm thì có thường hằng»[1]. Chu Hy chú: «thân sửa thì nhà trị»[7]. Tượng của Đồng Nhân thì là «trời với lửa», xem phần 04.
象曰：風自火出，家人。君子以言有物而行有恆。
身修則家治矣
Tự quái giải vì sao quẻ đứng ở chỗ này: «kẻ bị thương ở ngoài ắt quay về nhà, nên tiếp theo là quẻ Gia Nhân. Đạo nhà đến cùng thì ắt trái nhau, nên tiếp theo là quẻ Khuê»[4].
夷者、傷也。傷於外者必反於家，故受之以《家人》。家道窮必乖，故受之以《睽》。
03Sáu hào quẻ Gia Nhân đọc ra sao?
Sáu hào đi từ lúc mới lập nhà đến lúc giữ nhà lâu dài: phòng giữ, lo việc trong, nghiêm khắc, giàu nhà, thương yêu, thành tín và uy nghiêm. Cách tra: tìm hào bạn gặp trong hai bảng dưới, đọc lời hào, lời Tiểu Tượng, rồi lời Chu Hy giải[1][6].
Ba hào dưới quẻ Gia Nhân: Sơ Cửu, Lục Nhị, Cửu Tam
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng | Chu Hy giải |
|---|---|---|---|
| Sơ Cửu | «Ngăn giữ ngay từ lúc có nhà thì hối hận mất đi.» | «Vì chí chưa đổi.» | Hào dương cứng ở lúc mới có nhà, biết ngăn giữ thì hối hận mất; răn người xem nên làm như thế. |
| Lục Nhị | «Không tự ý làm theo mình, lo việc ăn uống trong nhà; chính bền thì tốt.» | «Thuận mà nhún.» | Mềm thuận, trung chính, là người nữ giữ đúng ngôi ở trong. |
| Cửu Tam | «Người nhà than vì nghiêm khắc; có hối, có nguy, nhưng tốt. Vợ con cười đùa hi hi, rốt cuộc đáng tiếc.» | «Nghiêm là chưa mất phép nhà; hi hi là mất tiết độ của nhà.» | Cứng ở ngôi cứng, không đắc trung, là cứng quá; tuy có hối có nguy vẫn tốt. Người xem tuỳ đức mình mà ứng. |
初九：閑有家，悔亡。象曰：閑有家，志未變也。
六二：无攸遂，在中饋，貞吉。象曰：六二之吉，順以巽也。
九三：家人嗃嗃，悔厲，吉；婦子嘻嘻，終吝。象曰：家人嗃嗃，未失也；婦子嘻嘻，失家節也。
Ba hào trên quẻ Gia Nhân: Lục Tứ, Cửu Ngũ, Thượng Cửu
| Hào | Lời hào | Tiểu Tượng | Chu Hy giải |
|---|---|---|---|
| Lục Tứ | «Làm giàu cho nhà, rất tốt.» | «Thuận mà ở đúng ngôi.» | Dương chủ về nghĩa, âm chủ về lợi; âm ở ngôi âm mà ở trên, là người làm giàu được cho nhà. |
| Cửu Ngũ | «Vua đến với nhà mình, chớ lo, tốt.» | «Thương yêu lẫn nhau.» | Cứng mạnh, trung chính, ứng với Lục Nhị. Là lời xem tốt cho việc cưới hoàng hậu, phi tần; ai có đức ấy gặp hào này đều tốt. |
| Thượng Cửu | «Có lòng tin, có uy nghiêm, rốt cuộc tốt.» | «Nói về việc quay lại xét mình.» | Cứng ở trên cùng, cuối quẻ, nói đạo giữ nhà chính lâu dài; người xem phải có thành tín và uy nghiêm thì rốt cuộc tốt. |
六四：富家，大吉。象曰：富家大吉，順在位也。
九五：王假有家，勿恤，吉。象曰：王假有家，交相愛也。
上九：有孚威如，終吉。象曰：威如之吉，反身之謂也。
Ở hào Cửu Ngũ, Chu Hy dẫn lời Trình Tử: «chồng yêu người giúp việc trong nhà, vợ yêu người làm khuôn phép cho nhà»[7].
程子曰夫愛其内助婦愛其刑家
Hào bạn gặp ứng vào việc nhà, việc cưới hay căn nhà cụ thể thế nào: sách đã kiểm không nói. Viện xem riêng cho bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem quẻ04Quẻ Thiên Hỏa Đồng Nhân khác Gia Nhân thế nào?
Đồng Nhân là cùng chung với người ở nơi rộng, không thiên tư; Gia Nhân là giữ đạo chính trong một nhà. Về hình quẻ, hai quẻ chỉ khác hào 4.
Quẻ Đồng Nhân theo lời quẻ, Thoán và Tượng
Đồng Nhân là quẻ 13, Ly ở dưới, Càn ở trên. Lời quẻ: «cùng người ở nơi đồng nội thì hanh thông, lợi qua sông lớn, lợi cho sự chính bền của người quân tử». Tượng: «trời với lửa là Đồng Nhân. Người quân tử theo đó mà xếp loài theo họ, phân biệt các vật»[2]. Tự quái: «vật không thể bế tắc mãi, nên tiếp theo là quẻ Đồng Nhân»[4].
同人第十三 ䷌離下乾上 同人于野，亨。利涉大川。利君子貞。
象曰：天與火，同人。君子以類族辨物。
物不可以終否，故受之以《同人》。
Gia Nhân là ở trong, Đồng Nhân là thân nhau
| Tiêu chí | Gia Nhân (quẻ 37) | Đồng Nhân (quẻ 13) |
|---|---|---|
| Quái dưới, quái trên | Ly, Tốn | Ly, Càn |
| Tượng | Gió từ lửa ra | Trời với lửa |
| Hào 4 | Lục Tứ (âm) | Cửu Tứ (dương) |
| Số hào âm | 2 | 1 |
| Lời quẻ | Lợi về sự chính bền của người nữ | Cùng người ở đồng nội thì hanh thông, lợi qua sông lớn |
| Người quân tử theo Tượng | Nói có thực chất, làm có thường hằng | Xếp loài theo họ, phân biệt các vật |
| Tạp quái | Ở trong | Thân nhau |
| Tự quái | Bị thương ở ngoài thì quay về nhà | Vật không thể bế tắc mãi |
《睽》、外也。《家人》、內也。……《同人》、親也。
Chỗ hay nhầm: ở Gia Nhân, lo việc trong nhà là đúng đạo; ở Đồng Nhân, hào Lục Nhị «cùng người trong họ mình» lại là «đáng tiếc»[2]. Chu Hy giải: «ở nơi đồng nội» là rộng xa mà không thiên tư; «tông» là bè đảng, họ hàng, Lục Nhị không đạt sự đại đồng mà vướng vào chỗ riêng[8].
六二：同人于宗，吝。象曰：同人于宗，吝道也。
同人于野謂曠逺而无私也
宗黨也六二雖中且正然有應于上不能大同而係於私吝之道也
05Gặp quẻ Gia Nhân hay Đồng Nhân thì tra thế nào?
Nhìn ba hào trên để biết là quẻ nào, rồi tra lời quẻ, lời Tượng và hào bạn gặp trong các bảng ở trên.
- Đếm hào từ dưới lên. Ba hào dưới của cả hai quẻ đều là Ly: dương, âm, dương.
- Xem ba hào trên. Âm, dương, dương là Tốn: quẻ Gia Nhân (37). Dương, dương, dương là Càn: quẻ Đồng Nhân (13). Chỗ khác nằm đúng ở hào 4.
- Đọc lời quẻ và Tượng: Gia Nhân ở phần 02, Đồng Nhân ở Bảng 3.
- Gặp hào nào của Gia Nhân thì tra Bảng 2a, 2b. Đọc kỹ cột Chu Hy: nhiều chỗ ông ghi lời răn cho chính người xem quẻ.
- Muốn biết quẻ ứng vào gia đạo, việc cưới hay căn nhà của bạn: sách đã kiểm không nói. Nhờ Viện xem riêng.
Đã tra ra quẻ và hào, cần người đọc cho đúng việc của mình: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Đặt lịch xem riêngHọc đọc quẻ Gia Nhân, Đồng Nhân ở khoá nào?
Muốn tự đọc 64 quẻ theo lời Thoán, Tượng và hào từ: học khoá Kinh Dịch (Chu Dịch) PT-204, Cấp 2, 12 buổi, học trực tiếp tại 29 Cộng Hòa. Muốn đọc quẻ theo lối Mai Hoa: học khoá Mai Hoa Dịch Số PT-ML304, Cấp 4, Khoa Mệnh Lý. Viện có bài cùng cách trình bày cho quẻ Lôi Hỏa Phong (quẻ 55), và bài so 64 quẻ Kinh Dịch quẻ nào tốt nhất.
06Hỏi – đáp
Quẻ Gia Nhân tốt hay xấu?
Tuỳ hào. Lục Tứ là «rất tốt»; Cửu Ngũ «tốt»; Thượng Cửu «rốt cuộc tốt». Cửu Tam nghiêm khắc thì có hối, có nguy mà vẫn tốt, còn vợ con cười đùa hi hi thì rốt cuộc đáng tiếc. Lời quẻ chỉ nói «lợi về sự chính bền của người nữ».
«Lợi nữ trinh» có phải chỉ nói về người nữ?
Không hẳn. Chu Hy giải đó là muốn sửa cho chính ở trong trước, vì trong chính thì ngoài không gì không chính. Lời Thoán cũng nói cả người nam giữ đúng ngôi ở ngoài, và cha, con, anh, em, chồng, vợ ai ra người nấy.
Câu hỏi về Đồng Nhân, cung quẻ và cách học
Đồng Nhân có nghĩa là cùng người trong họ không?
Không. Chu Hy giải Đồng Nhân là cùng chung với người, «ở nơi đồng nội» là rộng xa mà không thiên tư. Chính hào Lục Nhị «cùng người trong họ mình» bị Chu Dịch gọi là đáng tiếc.
Quẻ Gia Nhân thuộc cung nào, ngũ hành gì?
Viện chưa đối chiếu được bản số cổ thư cho phần này, nên bài không ghi. Muốn dùng quẻ Gia Nhân để luận một việc cụ thể, liên hệ Viện xem riêng qua trang liên hệ.
Học Kinh Dịch ở Viện cần học gì trước?
Khoá Kinh Dịch PT-204 cần học xong PT-ML301 trước. Khoá Mai Hoa Dịch Số PT-ML304 cần học xong PT-102 trước. Xem các khoá đang mở ở lịch khai giảng.
Nguồn tham khảo
- Chu Dịch 周易, chính văn, mục «家人第三十七» (quẻ Gia Nhân): tên quẻ tờ 1a, lời quẻ tờ 2a, Thoán tờ 3a, Đại Tượng tờ 4a, sáu hào và Tiểu Tượng tờ 5a–16a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, chính văn, mục «同人第十三» (quẻ Đồng Nhân): lời quẻ tờ 1a–2a, Thoán tờ 3a, Đại Tượng tờ 4a, hào Lục Nhị tờ 7a–8a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Thuyết quái truyện 說卦, tờ 13a, 15a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Tự quái truyện 序卦, tờ 1a, 2a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Dịch 周易, Tạp quái truyện 雜卦, tờ 1a; bản tls. Bản Kanripo KR1a0001.
- Chu Hy 朱熹 (đời Tống), Nguyên bản Chu Dịch Bản Nghĩa 原本周易本義, quyển 2 «周易下經», quẻ Gia Nhân, tờ 6a–6b, bản Văn Uyên Các Tứ khố toàn thư. Bản Kanripo KR1a0031.
- Chu Hy, Nguyên bản Chu Dịch Bản Nghĩa, quyển 6 «周易象下傳», tờ 2b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1a0031.
- Chu Hy, Nguyên bản Chu Dịch Bản Nghĩa, quyển 1 «周易上經», quẻ Đồng Nhân, tờ 13b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1a0031.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên, cùng cột hào và «đúng vị» do Viện tính bằng code. Bản Bản Nghĩa trên Kanripo không chấm câu, nên câu Chu Hy để nguyên không chấm; lời dịch do Viện dịch sát chữ. Đọc quẻ cho một việc cụ thể còn tuỳ hoàn cảnh: nên để Viện xem riêng.
