Bát Tự có bao nhiêu phái? Các lối luận Tử Bình, Điều Hậu, Cách Cục và sách gốc

01Bát Tự có bao nhiêu phái?

Tuỳ nguồn: một cách kể bốn thuyết luận, một cách chia theo người và sách. Viện nêu cả hai, không tự hoà giải.

Cách thứ nhất kể các thuyết luận Bát Tự. Wikipedia tiếng Trung, ở mục sách Cùng Thông Bảo Giám, ghi người luận Bát Tự có các thuyết Phù Ức, Cách Cục, Nạp Âm, Điều Hậu, và coi sách ấy là học thuyết Điều Hậu^[4]. Cách thứ hai là khung điều hướng «Tử Bình Bát Tự» (子平八字) của Wikipedia: kê người và sách theo đời, ghi phái cho từng người^[7].

Manh phái khác dòng Tử Bình ở đâu?

Manh phái (盲派, phái người mù) tương truyền bắt nguồn từ Quỷ Cốc Tử, chỉ truyền cho người mù như một nghề mưu sinh. Phái được biết rộng qua chuyện xem mệnh của Hạ Trọng Kỳ (夏仲奇) và Hác Kim Dương (郝金陽). Phái ít chú trọng vượng suy của can ngày và cách cục; khái niệm Dụng thần, Kỵ thần khác với Tử Bình; hệ thống gồm lý pháp, tượng pháp, kỹ pháp^[7].

02Có bao nhiêu lá số Bát Tự khác nhau?

Có 518.400 lá số Bát Tự khác nhau, vì can tháng do can năm định và can giờ do can ngày định. Viện tính lại bằng code theo bốn bước dưới đây.

1. Mười can ghép mười hai chi, chỉ ghép can dương với chi dương, can âm với chi âm, được 60 trụ (Lục thập Giáp Tý).
2. Năm có 60 trụ, mỗi năm 12 tháng. Can tháng đi theo can năm, nên chỉ có 60 × 12 = 720 cặp Năm – Tháng.
3. Ngày có 60 trụ, mỗi ngày 12 giờ. Can giờ đi theo can ngày, nên chỉ có 60 × 12 = 720 cặp Ngày – Giờ.
4. Ghép hai nửa: 720 × 720 = 518.400 lá số.

Vì sao can tháng không tự do? Tam Mệnh Thông Hội giải phép «khởi tháng, khởi giờ» theo hợp hoá của can: «Như Giáp, Kỷ hoá Thổ, Hoả sinh Thổ nên tháng khởi Bính Dần; Thuỷ khắc Thổ nên giờ khởi Giáp Tý»^[2]. Nghĩa là năm Giáp, năm Kỷ thì tháng Giêng là Bính Dần; ngày Giáp, ngày Kỷ thì giờ Tý là Giáp Tý. Code của Viện kiểm lại khớp: năm Giáp, Kỷ ra tháng Giêng Bính Dần; năm Ất, Canh ra Mậu Dần; ngày Giáp, Kỷ ra giờ Tý Giáp Tý. Bản Tứ khố chép là 「甲巳」 và 「火生上」; Viện giữ đúng chữ của bản.

假如甲巳化土，火生上，故月起丙寅；水尅土，故時起甲子。

Muốn biết bốn trụ của mình: nhập ngày giờ sinh vào công cụ lập lá số Tứ Trụ Bát Tự, rồi đọc thêm bài cách xem lá số Bát Tự qua bốn trụ.

03Lối Tử Bình khác lối xem cũ ở chỗ nào?

Lối cũ lấy năm sinh làm gốc; lối Tử Bình, có từ đời Tống, lấy can ngày sinh làm chủ.

Cùng mục ấy, sách tóm bốn trụ: «Lấy ngày làm chủ, năm làm gốc, tháng làm đề cương, giờ làm phụ tá»^[1].

以日為主，年為本，月為提綱，時為輔佐。

Tam Mệnh Thông Hội, quyển 2, mục 〈論年月日時〉, nói gọn chỗ khác nhau: «Độn tháng theo năm thì lấy năm làm gốc, độn giờ theo ngày thì lấy ngày làm chủ; cổ pháp xem theo năm, Tử Bình xem theo ngày, gốc ở đây»^[2].

遁月從年則以年為本，遁時從日則以日為主，古法以年看，子平以日看，本此。

Chữ «Tam Mệnh» của cổ pháp được Vạn Dân Anh giải trong lời chú bài 〈消息賦〉, quyển 11: «Tam Mệnh lấy can làm Lộc, gọi là Thiên nguyên; lấy chi làm Mệnh, gọi là Nhân nguyên; lấy nạp âm làm Thân, gọi là Địa nguyên»^[2].

此原造化之始，三命之所由生也。三命以干為祿，謂之天元；以支為命，謂之人元；以納音為身，謂之地元。

Còn tên «Tử Bình», quyển 7 mục 〈子平說辯〉 giải bằng hình cái cân: «Năm là móc cân, giờ là quả cân, tháng là đề cương, ngày là lượng hàng. Tám chữ lấy ngày làm chủ; trong có Tài, Quan, Ấn, Thực vượng tướng, can ngày cũng ngồi đất vượng tướng, như móc giữ được vật, cân với quả cân, thì mệnh giàu mà sang»^[2].

其年為鈎，時為權，月為提綱，日為銖兩，八字以日為主，中有財官印食旺相，日干亦坐旺相之地，如鈎綰物，與權相應，其命則富而貴。

Tự nhận ra lối luận khi đọc một lời đoán lá số:

1. Người luận lấy năm sinh làm gốc: gần lối cổ pháp.
2. Người luận lấy can ngày làm chủ: lối Tử Bình.
3. Người luận lấy cách từ tháng sinh: lối Cách Cục, xem phần 04.
4. Người luận nói lá số lạnh, nóng, khô, ẩm: lối Điều Hậu, xem phần 05.

04Tử Bình và Cách Cục liên hệ với nhau thế nào?

Cách Cục nằm trong dòng Tử Bình: Uyên Hải Tử Bình đã dạy lấy cách từ tháng sinh; đời Thanh, Thẩm Hiếu Chiêm được xếp vào Cách Cục phái.

Mục 〈論大運〉 của cùng sách nối Dụng thần ở tháng với cách: «Tháng lệnh là thiên nguyên; nay vận khởi từ tháng, ví như mầm cây: thấy mầm thì biết tên cây; thấy dụng thần của tháng thì biết cách của nó, nên gọi giao vận như nối cây»^[1].

月令者，天元也，今運就月上起，譬之樹苗，樹之見苗，則知名；月之用神，則知其格，故謂交運如同接木。

Sách tiêu biểu của Cách Cục là Tử Bình Chân Thuyên (子平真詮) của Thẩm Hiếu Chiêm, tiến sĩ đời Càn Long nhà Thanh, gồm 48 chương. Theo Wikipedia, phép chính của sách là lấy Dụng thần ở Nguyệt lệnh (tháng sinh) làm chủ, xét thành bại, biến hoá của Dụng thần, xem cách cục kiêm xem Tướng thần^[6]. Sách này chưa có bản số trên Kanripo hay Wikisource để đối chiếu, nên bài không trích nguyên văn.

Muốn làm ngay phần lấy cách từ tháng sinh, đọc bài Bát Tự nhập cách là gì và bài vì sao cục là phần quan trọng của lá số.

05Điều Hậu là gì và khi nào được dùng?

Điều Hậu là xét lá số lạnh hay ấm, khô hay ẩm để điều hoà; dùng khi lá số quá khô nóng hoặc quá lạnh ẩm.

Lời chú ở mục ấy nói rõ khi nào cần: «Quá ẩm thì trệ mà không thành; quá khô thì nóng gắt mà có hoạ.» và «Mộc Hoả mà thành khô là nói Mộc Hoả Thương quan cần ẩm; Thổ Thuỷ mà thành ẩm là nói Kim Thuỷ Thương quan cần khô»^[3].

過於濕者，滯而無成，過於燥者，烈而有禍。……木火而成其燥者，言木火傷官要濕也，土水而成其濕者，言金水傷官要燥也。

Sách Điều Hậu theo từng tháng là Cùng Thông Bảo Giám. Bảng 3 chép ba chỗ sách nói về can Giáp và hành Mộc, để bạn đối chiếu với tháng sinh của mình.

Nguyên văn ba chỗ trên (bản Wikisource chép giản thể; Viện chuyển sang phồn thể)^[4]:

正月甲木，初春尚有餘寒，得丙癸逢，富貴雙全。癸藏丙透，名寒木向陽，主大富貴。倘風水不及，亦不失儒林俊秀。如無丙癸，平常人也。

春木陽氣煩燥，無水則葉藁根枯。是以水火二物，既濟方佳。……冬月之木，盤屈在地，欲土多而培養。惡水盛而忘形。

Phù Ức khác Điều Hậu ở chỗ nào?

Phù Ức xét suy vượng, đè mạnh đỡ yếu. Trích Thiên Tuỷ, mục 〈衰旺論〉: «Biết được chỗ thật của suy vượng thì đã hiểu quá nửa chỗ sâu xa của việc lập mệnh». Lời chú: «Vượng thì nên tiết, nên thương; suy thì mừng được giúp đỡ: đó là lẽ Tử Bình. Nhưng trong vượng có suy thì không thể bớt; trong suy có vượng thì không thể thêm»^[3].

能知衰旺之真機，其於立命之奧，思過半矣。……旺則宜洩宜傷，衰則喜幫喜助，子平之理也，然旺中有衰者存，不可損也。衰中有旺者存，不可益也。

Mục 〈眾寡論〉 nói chỗ vượt ra ngoài Phù Ức: «Đè mạnh đỡ yếu là lẽ thường; dùng mạnh bỏ yếu là cơ huyền»^[3].

抑強扶弱者常理，用強捨弱者元機。

06Mỗi lối dựa vào sách gốc nào?

Tử Bình dựa vào Uyên Hải Tử Bình; Cách Cục vào Tử Bình Chân Thuyên; Vượng Suy vào Trích Thiên Tuỷ; Điều Hậu vào Cùng Thông Bảo Giám. Bảng 4 ghi tác giả, đời theo nguồn đã đọc.

Khung «Tử Bình Bát Tự» trên Wikipedia còn kê 命理約言 trong các sách đời Thanh^[7]; bài chưa đối chiếu nội dung sách này nên chỉ nêu tên.

Thuyết Bệnh Dược nói gì?

Trương Nam viết trong mục 〈病藥說類〉: «Thế nào là bệnh? Là thần gây hại trong tám chữ vốn có. Thế nào là thuốc?» Thuốc là một chữ trừ được chữ gây hại ấy, «như Chu Tử nói: theo bệnh mà cho thuốc. Nên sách nói: có bệnh mới là quý, không thương tổn chẳng phải lạ»^[5].

何以為之病？原八字中原所害之神也；何以為之藥？……如朱子所謂各因其病而藥之也。故書云：「有病方為貴，無傷不是奇」

Trương Nam không bỏ hẳn Trung Hoà và Tài Quan. Ông kể: trước chỉ xét trung hoà thì «mười lần chẳng nghiệm được một hai», xét Tài Quan «cũng không tới đâu»; sau khi ngộ thuyết Bệnh Dược, ông xét chung Tài Quan, Trung Hoà với nó thì «được tám chín phần»^[5].

愚嘗先前未諳病藥之說，屢以中和而究人之造化，十無一二有驗。又以財官為論，亦俱無歸趣。後始得悟病藥之旨，再以財官中和參看，則嘗八九而得其造化所以然之妙矣。