Ngày dựng nêu là ngày nào, khi nào hạ nêu? Bài cho bảng tra ngày âm, ngày dương Tết Đinh Mùi 2027 và ngày dựng nêu của từng vùng, để nhà bạn chọn được ngay.
Điểm chính
- Hạ nêu ngày mồng 7 tháng Giêng, sách «Việt Nam phong tục» gọi là ngày khai hạ, cũng gọi là nhàn nhật[1].
- Ngày dựng nêu mỗi nơi một khác: 23 tháng Chạp, 24 tháng Chạp, hoặc tối cuối năm trước giao thừa.
- Dựng nêu và hạ nêu là mốc bắt đầu và kết thúc Tết[3].
- Tháng Chạp năm Bính Ngọ thiếu, không có ngày 30: ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, thứ Sáu 05/02/2027.
01Ngày dựng nêu là ngày nào, hạ nêu ngày nào?
Phổ biến nhất, người Kinh ở miền Bắc dựng nêu ngày 23 tháng Chạp[2] và hạ nêu ngày mồng 7 tháng Giêng[1].
Ngày hạ nêu thì sách cũ ghi rõ. Phan Kế Bính chép trong «Việt Nam phong tục»: «Đến ngày mồng bảy hạ cây nêu, gọi là ngày khai hạ, và gọi là nhàn nhật.»[1]
Ngày dựng nêu thì sách không ghi cụ thể. Đoạn dựng nêu chỉ đặt sau câu «Cách Tết một vài hôm, ai nấy dọn dẹp nhà cửa…»[1]. Vì vậy ngày dựng mỗi nơi một khác (xem phần 05), còn ngày hạ nêu mồng 7 thì các nguồn đều ghi giống nhau.
Cuối năm Bính Ngọ không có ngày 30 tháng Chạp
Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày. Ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức thứ Sáu 05/02/2027. Nhà nào quen dựng nêu tối cuối năm, trước giao thừa, thì năm này là tối 29 tháng Chạp.
Dựng nêu đi cùng các việc cuối năm khác. Thứ tự các việc ấy xem ở bài bao sái bàn thờ trước hay cúng tất niên trước.
Sách và báo đã kiểm không nói nên dựng nêu giờ nào, tuổi nào, hướng nào. Muốn chọn cho đúng nhà mình, nhắn Viện tư vấn: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Liên hệ Viện02Tết 2027 dựng nêu, hạ nêu vào thứ mấy?
Tết Đinh Mùi 2027, ngày 23 tháng Chạp rơi vào thứ Bảy 30/01/2027; ngày hạ nêu mồng 7 tháng Giêng rơi vào thứ Sáu 12/02/2027.
- Chọn mốc dựng nêu theo tục nhà mình hoặc vùng mình: 23 tháng Chạp, 24 tháng Chạp, hay tối cuối năm.
- Tìm dòng ngày âm ấy trong Bảng 1, đọc ra ngày dương và thứ.
- Hạ nêu ngày mồng 7 tháng Giêng, tức thứ Sáu 12/02/2027.
| Ngày âm | Dương lịch | Can chi ngày | Trực, thần ngày | Việc theo phong tục |
|---|---|---|---|---|
| 23 tháng Chạp | Thứ Bảy 30/01/2027 | Kỷ Dậu | Trực Thành, Câu Trận (hắc đạo) | Tết Táo quân; ngày dựng nêu phổ biến ở miền Bắc |
| 24 tháng Chạp | Chủ nhật 31/01/2027 | Canh Tuất | Trực Thâu, Thanh Long (hoàng đạo) | Có nơi dựng nêu ngày này |
| 29 tháng Chạp | Thứ Sáu 05/02/2027 | Ất Mão | Trực Trừ, Chu Tước (hắc đạo) | Ngày cuối năm; tư gia nơi dựng nêu tối cuối năm |
| Mồng 1 tháng Giêng | Thứ Bảy 06/02/2027 | Bính Thìn | Trực Mãn, Kim Quỹ (hoàng đạo) | Tết Nguyên đán |
| Mồng 7 tháng Giêng | Thứ Sáu 12/02/2027 | Nhâm Tuất | Trực Thành, Tư Mệnh (hoàng đạo) | Hạ nêu, ngày khai hạ |
Giờ hoàng đạo ngày dựng nêu 23 tháng Chạp và ngày hạ nêu
Bảng 2 chỉ chép giờ hoàng đạo theo lịch. Các nguồn phong tục đã kiểm không nói dựng nêu hay hạ nêu vào giờ nào, nên Viện không khuyên giờ từ bảng này.
| Ngày | Giờ hoàng đạo |
|---|---|
| 23 tháng Chạp (30/01/2027) | Tý, Dần, Mão, Ngọ, Mùi, Dậu |
| Mồng 7 tháng Giêng (12/02/2027) | Dần, Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi |
Xưa dựng nêu, hạ nêu có chọn ngày giờ không?
Trong cung đình, có. Theo giáo sư Trịnh Sinh, lễ Thượng tiêu (dựng cây nêu) và Hạ tiêu (hạ nêu) phải chọn ngày giờ tốt do Khâm Thiên Giám ban hành[6]. Nguồn không nêu ngày giờ cụ thể của các năm.
Cách xem giờ cho một lễ đầu năm khác có ở bài cúng Rằm tháng Giêng mấy giờ.
Muốn tự chọn ngày giờ cho việc lớn trong nhà: khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103 dạy chọn ngày giờ tốt và giải thích các ngày kiêng dân gian.
Xem khoá PT-10303Ngày dựng nêu và hạ nêu cách nhau mấy ngày?
Dựng ngày 23 tháng Chạp, hạ nêu mồng 7 tháng Giêng thì cách nhau 13 ngày; tính cả hai đầu, cây nêu đứng 14 ngày.
| Dựng nêu | Hạ nêu | Cách nhau | Tính cả hai đầu |
|---|---|---|---|
| 23 tháng Chạp (30/01/2027) | Mồng 7 (12/02/2027) | 13 ngày | 14 ngày |
| 29 tháng Chạp, ngày cuối năm (05/02/2027) | Mồng 7 (12/02/2027) | 7 ngày | 8 ngày |
Quãng ngày ấy chính là Tết. Bài viết về tục ở Vĩnh Long gọi dựng nêu và hạ nêu là mốc bắt đầu và kết thúc của Tết[3]. Hạ nêu mồng 7 cũng là lúc nhà nông xuống đồng cày cấy[4]. Ở Huế, cây nêu hạ xuống đánh dấu ngày nghỉ Tết đã hết, quay lại làm việc[7].
Hình: cây nêu đứng mấy ngày, Tết Đinh Mùi 2027
04Vì sao dựng nêu vào 23 tháng Chạp?
Theo quan niệm dân gian, từ 23 tháng Chạp tới giao thừa Táo quân vắng nhà, ma quỷ nhân dịp quấy nhiễu, nên người ta dựng nêu[2].
Sách «Việt Nam phong tục» ghi: «Hai mươi ba tháng chạp là Tết Táo quân.» Ngày ấy Táo quân lên chầu trời để tâu việc thiện ác của nhân gian[1]. Phan Kế Bính chép tục này nhưng cũng chê việc tiễn vua bếp là hão huyền. Ông không ghi ngày dựng nêu là 23 tháng Chạp; mối nối giữa hai việc là theo lời dân gian.
Cây nêu ngày Tết dựng để làm gì?
Để trừ quỷ. Sách tả: «Lại có nhiều nơi chặt tre dựng cây nêu, kết ba cái lạt rạ, buộc một bó vàng.» Có nơi lấy cành đa lá dứa cài ngoài ngõ, hoặc rắc vôi bột trong sân vẽ bàn cờ, cái cung, cái nỏ. Các việc ấy «cũng là có ý trừ quỷ, kẻo sợ năm mới quỷ vào quấy nhà mình»[1].
Việc cúng đêm cuối năm có ở bài mâm cúng giao thừa gồm những món gì.
05Mỗi vùng dựng nêu, hạ nêu ngày nào khác nhau?
Ngày dựng khác nhau: 23, 24, 30 tháng Chạp hoặc tối cuối năm. Ngày hạ nêu thì các nguồn đều ghi mồng 7 tháng Giêng. Tìm vùng hoặc nơi gần với nhà bạn trong Bảng 4.
| Nơi | Ngày dựng nêu | Ngày hạ nêu |
|---|---|---|
| Người Kinh miền Bắc | 23 tháng Chạp[2] | Mồng 7 tháng Giêng[1] |
| Có nơi (theo Thông tấn xã Việt Nam) | 24 tháng Chạp, sau ngày ông Công ông Táo[4] | Mồng 7 tháng Giêng |
| Vĩnh Long: một số đình, chùa, miếu ở cù lao Dài | 23 tháng Chạp[3] | Chiều mồng 7 tháng Giêng |
| Vĩnh Long: nhà dân | Tối cuối năm, trước giao thừa[3] | Chiều mồng 7 tháng Giêng |
| Cung đình triều Nguyễn | Sáng 30 tháng Chạp, lễ Thượng tiêu[5] | Mồng 7, lễ Hạ tiêu cùng Khai ấn |
| Huế ngày nay (lễ thưởng tiêu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô) | 23 tháng Chạp[7] | Mồng 7 tháng Giêng |
Ở Huế dựng nêu ngày 30 hay ngày 23?
Cả hai, vì là hai việc khác nhau. Xưa, sáng sớm 30 tháng Chạp vua ngự điện Thái Hòa làm lễ Thượng tiêu, tức dựng cây nêu[5]. Ngày nay, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức lễ thưởng tiêu như thường lệ vào 23 tháng Chạp[7]. Năm 2027 tháng Chạp không có ngày 30.
Ở Vĩnh Long ngày dựng nêu không đồng nhất
Tại Vĩnh Long, lễ dựng nêu diễn ra không đồng nhất về thời gian. Một số đình, chùa, miếu ở cù lao Dài lấy ngày 23 tháng Chạp, ngày tiễn chư Phật, chư Thần và Táo quân, sớm hơn nơi khác trong tỉnh. Đến chiều mồng 7, đình, chùa, lăng, miếu và nhà dân đều làm lễ hạ nêu[3].
Các việc cúng cuối năm theo phong tục xem thêm bài cúng tất niên là gì.
Quê bạn không có trong bảng, hoặc trong nhà mỗi người giữ một tục? Nhắn Viện để được tư vấn: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Liên hệ Viện06Hỏi – đáp
Năm 2027 không có 30 Tết thì dựng nêu tối cuối năm vào hôm nào?
Tháng Chạp năm Bính Ngọ thiếu, chỉ có 29 ngày. Ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức thứ Sáu 05/02/2027; giao thừa là đêm ấy, sang thứ Bảy 06/02/2027 là mồng 1 Tết Đinh Mùi. Nhà dựng nêu tối cuối năm thì dựng tối 29 tháng Chạp.
Ngày 23 tháng Chạp và mồng 7 năm 2027 là ngày gì theo lịch?
Theo lịch của Viện, 23 tháng Chạp (30/01/2027) là ngày Kỷ Dậu, Trực Thành, Câu Trận hắc đạo. Mồng 7 tháng Giêng (12/02/2027) là ngày Nhâm Tuất, Trực Thành, Tư Mệnh hoàng đạo. Các nguồn phong tục đã kiểm chọn hai ngày này theo tục, không theo thần ngày.
Dựng nêu nên chọn giờ nào, hướng nào?
Sách «Việt Nam phong tục» và các bài báo đã kiểm không nói giờ, tuổi hay hướng dựng nêu cho từng nhà. Giờ hoàng đạo ở Bảng 2 chỉ là số lịch. Muốn chọn cho đúng nhà mình, liên hệ Viện để được tư vấn riêng.
Học chọn ngày giờ trước khi hạ nêu, khai hạ
Muốn tự học chọn ngày giờ thì học khoá nào?
Khoá PT-103 Trạch Nhựt (Xem Ngày) dạy chọn ngày giờ tốt cho việc lớn và giải thích nguồn gốc các ngày kiêng dân gian. Khoá gồm 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ; cần học xong PT-101 trước. Lịch khai giảng hỏi tư vấn viên.
Nguồn tham khảo
- Phan Kế Bính, «Việt Nam phong tục», Thiên I, mục XII «Tứ thời tiết lạp», tiểu mục «Tết nguyên đán» và «Tết táo quân». Bản Wikisource tiếng Việt.
- Wikipedia tiếng Việt, mục «Cây nêu» (dẫn VTC). Xem trang.
- Tào Phú Vinh, «Tục dựng nêu ngày Tết ở Vĩnh Long», Báo Văn Hoá, 16/01/2023. Xem bài.
- «Gìn giữ phong tục dựng cây nêu ngày Tết cầu quốc thái dân an», Báo Văn Hoá theo TTXVN, 24/01/2020. Xem bài.
- «Tết trong cung đình triều Nguyễn», VnExpress, 22/01/2023 (bài không dẫn sử liệu gốc). Xem bài.
- Trịnh Sinh, «Vương triều xưa đón Tết», Nhân Dân, 15/01/2023. Xem bài.
- Lê Huy Hoàng Hải, «Lễ thưởng tiêu – dựng cây nêu đón Tết tại Huế», VOV, 25/01/2022. Xem bài.
Ngày âm – dương, can chi, Trực, thần ngày và giờ hoàng đạo trong bài tính bằng bộ lịch của Viện. Bài chỉ ghi điều có trong các nguồn trên; chỗ nguồn không nói, như giờ, tuổi, hướng dựng nêu cho từng nhà, bài để trống và mời bạn hỏi Viện.
