Bất lực ngôn ngữ – Khi giao tiếp không còn là điều dễ dàng

Vừa qua, người hâm mộ đã bất ngờ khi nam tài tử Bruce Willis thông báo rời bỏ nghiệp diễn. Nguyên nhân tiết lộ là vì ông được chẩn đoán mắc hội chứng bất lực ngôn ngữ. Ban tổ chức giải Mâm Xôi Vàng 2022 cũng quyết định hủy giải Diễn xuất tệ nhất của Bruce Willis với sự cảm thông về bệnh tình của nam diễn viên.

Có thể bạn chưa từng nghe nói đến chứng bất lực ngôn ngữ, nhưng nó còn phổ biến hơn cả bệnh Parkinson, bại não hoặc loạn dưỡng cơ. Chỉ tính riêng tại Mỹ, đã có khoảng 180.000 người được chẩn đoán mắc bệnh mỗi năm. Trong làng giải trí, nhiều người nổi tiếng khác như Emilia Clarke, Sharon Stone, Randy Travis cũng từng trải qua chứng bệnh này.

Bạn biết gì về bất lực ngôn ngữ?

Bất lực ngôn ngữ (aphasia) là một chứng rối loạn khi khả năng sử dụng, tiếp nhận ngôn ngữ bị suy giảm hoặc mất đi. Người mắc chứng bệnh này có thể gặp khó khăn khi nói, đọc, hiểu, viết, và tính toán.

Tuy nhiên, aphasia không ảnh hưởng đến trí thông minh. Họ biết mình muốn nói gì, họ có ý tưởng, những câu chuyện nhưng chúng bị mắc kẹt trong não bộ và không thể thoát ra ngoài như trước.

Aphasia có thể đi kèm với các rối loạn khác như dysarthria (mất kiểm soát các cơ ở miệng dẫn đến nói chậm hoặc nói ngọng) hoặc apraxia (mất khả năng phối hợp môi/lưỡi để phát âm). Đối tượng bị bệnh đa số ở độ tuổi trung niên trở lên, nhưng bất kỳ ai cũng có thể mắc phải, kể cả trẻ nhỏ.

Bất lực ngôn ngữ cũng có nhiều dạng khác nhau

Thất ngôn biểu đạt (expressive aphasia)

Thất ngôn biểu đạt còn được gọi là rối loạn ngôn ngữ vận động, không trôi chảy hoặc Broca. Chứng bệnh này ảnh hưởng đến các khu vực phía trước của vỏ não, bao gồm vùng Broca – nơi chịu trách nhiệm tạo tín hiệu ngôn ngữ.

Người mắc bệnh vẫn có khả năng thông hiểu tốt nhưng gặp khó khăn để diễn đạt lưu loát, kết hợp từ ngữ, cấu trúc câu. Ngay cả với câu đơn giản, họ vẫn cần nhiều thời gian xử lý hơn bình thường. Ví dụ, họ có thể nói những cụm từ ngắn, rời rạc như “muốn ăn” hoặc “đi bộ sáng”.

Các từ chức năng (liên từ, giới từ) sẽ hay bị bỏ sót, ngữ pháp có thể lộn xộn nhưng người nghe thường vẫn nắm được ý chính. Cùng với rối loạn ngôn ngữ, một số người có thể bị yếu hoặc liệt nửa người, khiến họ càng chật vật hơn trong giao tiếp.

Thất ngôn tiếp nhận (comprehensive aphasia)

Trái với thất ngôn biểu đạt, người mắc chứng thất ngôn tiếp nhận (hay rối loạn ngôn ngữ trôi chảy, Wernicke) không thể hiểu được người khác nói gì. Điều này là do họ bị tổn thương vùng Wernicke của não – nơi có chức năng phân tích tín hiệu âm thanh nhận được, giúp ta hiểu lời nói, ngôn ngữ.

Những người mắc bệnh này có thể nói trôi chảy, dễ dàng nhưng câu cú lại không có ý nghĩa. Lời nói của họ, được ví như “món salad từ ngữ” vì có xu hướng trộn các từ và cụm từ ngẫu nhiên lại. Chẳng hạn như họ muốn nói “Cho tôi ly nước cam” nhưng câu họ nói ra lại thành: “Tô hum ma xì xồ.”

Thất ngôn toàn thể (global aphasia)

Thất ngôn toàn thể là rối loạn ngôn ngữ cả về khả năng diễn đạt lẫn lĩnh hội ngôn từ (tức là kết hợp cả thất ngôn thất ngôn biểu đạt và thất ngôn tiếp nhận). Những người mắc chứng này sẽ nói ngắc ngứ và khả năng hiểu vị suy giảm. Họ gần như mai một toàn bộ khả năng ngôn ngữ (nói, đọc, hiểu, viết). Đây là hệ quả từ việc mạng lưới ngôn ngữ của não bộ bị tổn thương nghiêm trọng.

5/5 - (1 bình chọn)