Đông chí nên ăn gì, làm gì? Bài tra sẵn ngày Đông Chí 2026–2028 và chép đúng những gì sách xưa ghi: món ăn, việc cúng tổ tiên, điều nên giữ, điều nên kiêng. Cần chọn ngày giờ cho việc riêng của gia đình, Viện xem giúp.
Điểm chính
- Đông Chí 2026: thứ Ba 22/12/2026, giao tiết 03:50:13 giờ Việt Nam, nhằm 14/11 âm lịch năm Bính Ngọ, ngày Canh Ngọ.
- Món sách xưa ghi: hoành thánh cúng tổ (đời Tống), cháo đậu đỏ (Kinh Sở Tuế Thời Ký), hoành thánh ở Bắc Kinh cuối Thanh.
- Sủi cảo hay thang viên là chuyện vùng miền; nguồn không phân món nào đúng hơn.
- Ngày 21/12/2026, hôm trước Đông Chí, là ngày Tứ ly; sách dẫn lời kỵ xuất hành.
- Ngày Đông Chí có hợp việc của tuổi bạn không: tra công cụ hoặc nhờ Viện xem.
01Đông Chí 2026 là ngày nào, giờ nào giao tiết?
Đông Chí 2026 rơi vào thứ Ba 22/12/2026, giao tiết lúc 03:50:13 giờ Việt Nam, nhằm ngày 14/11 âm lịch năm Bính Ngọ. Số trong hai bảng dưới tính bằng bộ lịch của Viện. Đông Chí (冬至) là trung khí tháng mười một âm lịch[8].
| Năm | Ngày dương | Giao tiết (giờ VN) | Âm lịch | Ngày can chi | Trực, thần ngày |
|---|---|---|---|---|---|
| 2026 | Thứ Ba 22/12/2026 | 03:50:13 | 14/11 Bính Ngọ | Canh Ngọ | Trực Phá, Tư Mệnh (hoàng đạo) |
| 2027 | Thứ Tư 22/12/2027 | 09:42:10 | 25/11 Đinh Mùi | Ất Hợi | Trực Bế, Chu Tước (hắc đạo) |
| 2028 | Thứ Năm 21/12/2028 | 15:19:40 | 6/11 Mậu Thân | Canh Thìn | Trực Định, Thiên Lao (hắc đạo) |
Đông Chí nên ăn gì, làm gì: giờ và ngày cần nhớ
Bảng 2 ghi sáu giờ hoàng đạo của ngày Đông Chí, ngày Tứ ly đứng ngay trước nó, và ngày tô vòng cuối của bức tiêu hàn đồ (xem phần 04).
| Năm | Giờ hoàng đạo ngày Đông Chí | Hôm trước (Tứ ly) | Vòng 81 |
|---|---|---|---|
| 2026 | Tý (Kim Quỹ), Sửu (Bảo Quang), Mão (Ngọc Đường), Ngọ (Tư Mệnh), Thân (Thanh Long), Dậu (Minh Đường) | Thứ Hai 21/12/2026, ngày Kỷ Tỵ | 12/03/2027 |
| 2027 | Sửu (Ngọc Đường), Thìn (Tư Mệnh), Ngọ (Thanh Long), Mùi (Minh Đường), Tuất (Kim Quỹ), Hợi (Bảo Quang) | Thứ Ba 21/12/2027, ngày Giáp Tuất | 11/03/2028 |
| 2028 | Dần (Tư Mệnh), Thìn (Thanh Long), Tỵ (Minh Đường), Thân (Kim Quỹ), Dậu (Bảo Quang), Hợi (Ngọc Đường) | Thứ Tư 20/12/2028, ngày Kỷ Mão | 11/03/2029 |
- 1Tìm năm trong Bảng 1Biết ngày dương, ngày âm và giờ giao tiết.
- 2Xem giờ hoàng đạo ở Bảng 2Năm 2026 giờ Tý là giờ Kim Quỹ, một trong sáu giờ hoàng đạo.
- 3Tra theo tuổiNgày ấy có hợp tuổi và việc của bạn không: nhập năm sinh vào công cụ tra cứu ngày tốt.
Muốn chọn ngày giờ cho việc lớn của gia đình quanh dịp Đông Chí: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày02Ngày Đông Chí nên ăn gì theo sách xưa?
Sách xưa ghi hai món: hoành thánh để cúng tổ tiên (đời Tống) và cháo đậu đỏ (sách Kinh Sở Tuế Thời Ký).
Sách Vũ Lâm Cựu Sự của Chu Mật đời Nam Tống chép phong tục kinh đô Lâm An: «người kinh đô trọng nhất việc “nhất dương” mừng đông», và «cúng tổ tiên thì dùng hoành thánh (餛飩)»[2]. Nhà quyền quý chuộng lạ, «một bát có hơn mười loại, gọi là “hoành thánh trăm vị”»[2]. Cùng chỗ ấy, sách còn chép một câu tục ngữ nói mùa đông thì ăn hoành thánh.
而都人最重一陽賀冬……享先則以餛飩……貴家求竒一器凡十餘色謂之百味餛飩
Đông Chí nên ăn gì để giữ tục cổ: cháo đậu đỏ
Sách Kinh Sở Tuế Thời Ký của Tông Lẫm đời Lương ghi: «Ngày Đông chí đo bóng mặt trời, nấu cháo đậu đỏ để trừ dịch.»[4]
冬至日量日影作赤豆粥以禳疫
Lời chú giải gốc tích bằng một truyền thuyết: «họ Cộng Công có đứa con bất tài, chết vào ngày Đông chí, thành quỷ dịch, sợ đậu đỏ nhỏ»[4]. Đây là truyền thuyết sách chép lại; Viện không nói cháo đậu đỏ trừ được bệnh.
按共工氏有不才之子以冬至死為疫鬼畏赤小豆
Bảng tra: Đông Chí nên ăn gì theo từng nguồn
Tìm món trong cột trái, đọc sang để biết sách nào ghi, ở đâu, đời nào.
| Món | Nguồn | Thời, nơi | Sách ghi |
|---|---|---|---|
| Hoành thánh; «hoành thánh trăm vị» | Vũ Lâm Cựu Sự[2] | Nam Tống, Lâm An | Dùng cúng tổ tiên |
| Cháo đậu đỏ | Kinh Sở Tuế Thời Ký[4] | Đất Kinh Sở | «Để trừ dịch» (theo truyền thuyết) |
| Hoành thánh | Yên Kinh Tuế Thời Ký[7] | Bắc Kinh cuối Thanh | Dân gian chỉ ăn hoành thánh |
| Sủi cảo, hoành thánh | Wikipedia tiếng Trung[10] | Miền Bắc Trung Quốc | «Đông chí sủi cảo, Hạ chí mì» |
| Thang viên | Wikipedia tiếng Trung[10] | Miền Nam Trung Quốc | Thang viên có nhân dùng cúng tổ |
Mâm cúng gia tiên ngày Đông Chí cho nhà bạn gồm gì, cúng giờ nào: nguồn đã kiểm không ghi cho nếp nhà người Việt, nên Viện không tự viết ở đây. Cần hỏi riêng: gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Hỏi Viện03Đông Chí nên ăn gì cho đúng: thang viên hay sủi cảo?
Tuỳ vùng: miền Bắc Trung Quốc ăn sủi cảo, cũng ăn hoành thánh; miền Nam ăn thang viên. Nguồn đã kiểm không cho món nào đúng hơn.
Theo Wikipedia tiếng Trung, miền Bắc có câu tục ngữ «Đông chí sủi cảo, Hạ chí mì». Miền Nam ăn thang viên (湯圓); thang viên có nhân thì dùng cúng tổ tiên. Ở Đài Loan, ăn xong coi như thêm một tuổi. Tục ngữ còn nói «Đông chí lớn như Tết»[10].
Sách Yên Kinh Tuế Thời Ký của Phú Sát Đôn Sùng (đời Thanh, bạt năm 1900) ghi ở Bắc Kinh: «Dân gian không làm tết, chỉ ăn hoành thánh mà thôi, cũng như Hạ chí ăn mì», nên kinh sư có câu «Đông chí hoành thánh, Hạ chí mì»[7].
民間不為節，惟食餛飩而已。與夏至之食麵同。故京師諺曰：「冬至餛飩，夏至麵。」
Soạn giả giải vì sao ăn món ấy: «Hình hoành thánh như quả trứng gà, rất giống tượng hỗn độn của trời đất, nên ăn vào ngày Đông chí.»[7]
夫餛飩之形有如雞卵，頗似天地渾沌之象，故於冬至日食之。
Vì vậy câu hỏi đông chí nên ăn gì không có một đáp án chung: sách chỉ ghi tục của từng nơi, từng thời.
04Ngoài chuyện Đông Chí nên ăn gì, ngày này thường làm gì?
Sách đời Tống ghi: thay áo mới, sắm đồ ăn, cúng tổ tiên, đưa lễ, nâng chén chúc nhau, đi thắp hương ở miếu, coi Đông Chí như Tết.
Trích Đông Kinh Mộng Hoa Lục
«Tháng mười một, Đông chí. Kinh sư coi trọng tiết này nhất; dẫu người nghèo đến mấy, suốt một năm dành dụm, vay mượn, đến ngày này cũng thay áo mới, sắm sửa đồ ăn uống, cúng tế tổ tiên. Quan cho mở trò quan phác, người ta qua lại chúc mừng nhau, hệt như Tết.»
十一月冬至京師最重此節雖至貧者一年之間積累假借至此日更易新衣備辦飲食享祀先祖官放關撲慶賀往来一如年節
Gộp ba sách đời Tống, việc ngày Đông Chí gồm bốn bước:
- 1Thay áo mới, sắm đồ ănNgười nghèo cũng dành dụm cho ngày này[1].
- 2Cúng tổ tiênĐời Nam Tống cúng bằng hoành thánh[2].
- 3Đưa lễ, nâng chén chúc nhauLễ tết và việc cúng tế họ hàng tổ tiên đều hơn các tiết thường[3].
- 4Đi thắp hương ở miếuNgười kinh đô thắp hương ở miếu Nhạc, miếu Thành hoàng; hàng quán nghỉ bán ba ngày[2].
Sách Mộng Lương Lục của Ngô Tự Mục viết: «Tiết Đông chí là tiết sĩ thứ coi trọng nhất: như đưa lễ vật tết, nâng chén chúc nhau, cúng tế họ hàng tổ tiên đều hơn các tiết thường.»[3]
最是冬至嵗節士庶所重如送饋節儀及舉杯相慶祭享宗姻加於常節
Tô tiêu hàn đồ: đếm chín chín 81 ngày
Yên Kinh Tuế Thời Ký ghi: «Tiêu hàn đồ là chín ô tám mươi mốt vòng. Từ Đông chí, mỗi ngày tô một vòng.»[7]
消寒圖乃九格八十一圈。自冬至起，日塗一圈
Bắt đầu tô từ 22/12/2026 thì vòng thứ 81 rơi vào 12/03/2027 (Bảng 2). Sau Đông Chí là những việc cuối năm; thứ tự bao sái bàn thờ và cúng tất niên Viện đã viết riêng.
05Ngày Đông Chí nên làm gì, kiêng gì?
Lễ Ký dặn giữ thân yên tĩnh, kín đáo, bớt ham muốn, làm việc tĩnh; đời Hán quan nghỉ việc, chọn ngày lành rồi mới làm lại.
Giữ thân yên tĩnh, gác việc lớn
Thiên Nguyệt lệnh của Lễ Ký viết về tháng giữa đông: «Tháng này, ngày ngắn đến cực điểm; âm dương tranh nhau, muôn sinh vật lay động.» Rồi dặn: «Người quân tử trai giới, ở thì phải che kín thân, thân cần yên, bỏ âm nhạc sắc dục, kiêng ham muốn, yên hình thể tính tình, việc cần tĩnh, để chờ âm dương định.»[5]
是月也日短至隂陽爭諸生蕩……君子齊戒處必掩身身欲寧去聲色禁耆慾安形性事欲靜以待隂陽之所定
Hậu Hán Thư ghi lễ nghi đời Hán: «Trước sau Đông chí, người quân tử yên thân tĩnh thể; trăm quan thôi việc, không nghe chính sự, chọn ngày lành rồi mới xét việc trở lại.» Lời chú dẫn Bạch Hổ Thông và Kinh Dịch: ngày chí đóng cửa ải, khách buôn không đi, để giúp khí dương còn yếu[6].
冬至前後君子安身靜體百官絶事不聽政擇吉辰而後省事……易曰先王以至日閉關商旅不行
Theo hai sách, việc lớn để sau, chọn ngày lành rồi mới làm. Ngày nào lành cho tuổi và việc của bạn: tra công cụ ngày tốt xấu theo tuổi.
Hôm trước Đông Chí là ngày Tứ ly
Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi: «trước Đông chí một ngày là ngày Tứ ly»[8]; sách dẫn Lý Đỉnh Tộ: «ngày này kỵ xuất hành, chinh phạt»[9]. Năm 2026, ngày ấy là thứ Hai 21/12/2026, ngày Kỷ Tỵ.
冬至前一日四離……李鼎祚曰此日忌出行征伐
Chọn giờ trong ngày Đông Chí
Cùng bảng tháng ấy, sách viết: «Đông chí là trung khí tháng mười một; mặt trời đi ở cung Sửu, là nguyệt tướng tháng mười một; nên dùng giờ Cấn, Tốn, Khôn, Càn.»[8]
冬至十一月中日躔在丑宫為十一月将宜用艮巽坤乾時
Bộ lịch của Viện ghi ngày 22/12/2026 là Trực Phá, thuộc Tư Mệnh hoàng đạo; sáu giờ hoàng đạo xem Bảng 2. Cách đọc ngày hoàng đạo trong lịch vạn niên Viện đã viết riêng. Phối giờ với việc cụ thể của bạn được dạy trong khoá Trạch Nhựt.
Ngày Đông Chí có hợp cưới hỏi với tuổi bạn không: tuỳ tuổi, Viện xem riêng trong dịch vụ xem hôn nhân và cưới hỏi. Còn động thổ, khai trương thì nhập năm sinh vào công cụ tra cứu ngày tốt. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày06Hỏi – đáp
Cháo đậu đỏ ngày Đông Chí có trừ được bệnh không?
Kinh Sở Tuế Thời Ký ghi tục nấu cháo đậu đỏ «để trừ dịch», và lời chú giải bằng truyền thuyết con họ Cộng Công thành quỷ dịch sợ đậu đỏ. Đó là truyền thuyết sách chép lại. Viện không nói cháo đậu đỏ trừ được bệnh.
Sau Đông Chí ngày dài ra thế nào?
Lễ Ký gọi tháng có Đông Chí là lúc ngày ngắn đến cực điểm. Mộng Lương Lục đời Tống viết: sau «nhất dương», bóng mặt trời dài dần, mỗi ngày như thêm công một sợi chỉ.
Hỏi thêm: Đông Chí nên ăn gì, đi xa, cưới hỏi được không?
Hôm trước Đông Chí có nên đi xa không?
Hôm trước Đông Chí là ngày Tứ ly. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư dẫn lời Lý Đỉnh Tộ: ngày này kỵ xuất hành, chinh phạt. Năm 2026 là thứ Hai 21/12/2026. Chuyến đi cụ thể có hợp tuổi bạn không thì tra công cụ ngày tốt hoặc nhờ Viện xem.
Ngày Đông Chí 2026 có hợp cưới hỏi, khai trương với tuổi tôi không?
Bộ lịch của Viện ghi 22/12/2026 là Trực Phá, Tư Mệnh hoàng đạo. Hợp hay không còn tuỳ tuổi và việc, nên Viện không kết luận chung. Nhập năm sinh vào công cụ tra cứu ngày tốt, hoặc nhờ Viện chọn ngày trong dịch vụ cưới hỏi.
Muốn tự học chọn ngày giờ thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày), mã PT-103, dạy chọn ngày giờ theo dịch lý cổ truyền cho dọn nhà, khai trương, ký kết, đi xa, và cách nhận biết ngày kỵ với tuổi. Khoá gồm 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ, cần học xong PT-101 trước.
Nguồn tham khảo
- Đông Kinh Mộng Hoa Lục 東京夢華錄, Mạnh Nguyên Lão 孟元老 (Tống), quyển 10, mục «冬至», tờ 1a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2k0111.
- Vũ Lâm Cựu Sự 武林舊事, Chu Mật 周密 (Tống), quyển 3, mục «冬至», tờ 14a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2k0119.
- Mộng Lương Lục 夢粱錄, Ngô Tự Mục 吳自牧 (Tống), quyển 6, mục «十一月冬至», tờ 5a–5b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2k0118.
- Kinh Sở Tuế Thời Ký 荊楚歲時記, Tông Lẫm 宗懍 (Lương), tờ 25a–25b, chính văn và lời chú, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2k0105.
- Lễ Ký chú sớ 禮記注疏, Trịnh Huyền 鄭玄 chú (Hán), Khổng Dĩnh Đạt 孔穎達 sớ (Đường), quyển 17 «月令», tờ 27a–27b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR1d0053.
- Hậu Hán Thư 後漢書, quyển 15 «禮儀志第五 · 禮儀中», tờ 8b–9a, chính văn và chú của Lưu Chiêu 劉昭 (Lương), bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR2a0009.
- Yên Kinh Tuế Thời Ký 燕京歲時記, Phú Sát Đôn Sùng 富察敦崇 (Thanh, bạt năm 1900), mục «冬至» và «九九消寒圖». Bản trên Wikisource.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書 (Thanh, Càn Long), quyển 30 «月表十一», tờ 2b, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 6 «義例四», mục «四離 四絶», tờ 74a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0051.
- Wikipedia tiếng Trung, mục «冬至», mở ngày 15/11/2026. zh.wikipedia.org.
- Bộ lịch của Viện INAFESA: ngày dương, âm, can chi, Trực, thần ngày, giờ hoàng đạo, giờ giao tiết Đông Chí 2026–2028, tính ngày 15/11/2026. Công cụ tra cứu ngày tốt.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên hoặc tính bằng bộ lịch của Viện. Bản Kanripo không chấm câu; lời dịch và chấm câu do Viện thêm. Việc cúng, chọn ngày giờ cho từng gia đình cần xem theo tuổi và việc cụ thể.
