Trùng tang là gì, sách cổ có nói trùng tang bắt người trong dòng họ không? Bài đặt lời sách cạnh tục dân gian, kèm bảng tra Phục nhật, Trùng nhật để soát ngày an táng. Nhà đang có tang cần chọn ngày, Viện xem riêng.
Điểm chính
- Tục «ngày Thìn không khóc, khóc thì có trùng tang» có từ đời Hán, và chính sách chép nó cũng bác nó.
- Sách chọn ngày đời Thanh giữ tên Phục nhật, Trùng nhật, chỉ kiêng phá thổ, an táng; gặp sao tốt che thì không kiêng.
- Tra nhanh ngày an táng có phạm Phục nhật, Trùng nhật không ở Bảng 2 và bốn bước của phần 03.
- Trùng tang bắt con rể, cháu ngoại hay không, cách tính theo tuổi, theo giờ: sách đã kiểm không nói, Viện xem riêng.
01Trùng tang là gì?
Trùng tang (重喪) là tang chồng lên tang: nhà vừa có người mất, người ta sợ sẽ có thêm người mất nữa.
Nghĩa ấy thấy rõ trong câu tục mà Vương Sung đời Hán chép lại: «ngày Thìn không khóc, khóc thì có trùng tang; người chết ngày Mậu, ngày Kỷ thì lại có xác theo sau»[1]. «Xác theo sau» tức là thêm một cái chết nữa trong nhà. Ông dẫn tục này ra để bác, xem phần 02.
Trùng tang là gì trong sách lễ: chữ 重喪 còn nghĩa tang nặng
Trong văn lễ, «重喪» còn đọc là trọng tang, tức tang nặng như tang cha mẹ. Nhan Chi Thôi viết: «Giang Nam khóc tang, thường có lời kể nỗi đau; Sơn Đông gặp tang nặng thì chỉ gọi trời xanh; tang một năm, tang đại công, tiểu công trở xuống thì chỉ kêu đau xót»[2].
江南喪哭，時有哀訴之言耳；山東重喪，則唯呼蒼天，朞功以下，則唯呼痛深。
Đọc sách cổ gặp chữ «重喪», cần xem văn cảnh: nói tang nặng hay nói tang nối tang.
Hai tang cùng lúc, Lễ ký dạy gì?
Lễ ký, thiên Tăng Tử vấn, bàn trường hợp nhà có hai tang cùng lúc: «chôn thì nhẹ trước nặng sau; tế thì nặng trước nhẹ sau: ấy là lễ»[4]. Lễ chế chỉ dạy thứ tự làm lễ, không nói tang này kéo theo tang kia.
葬，先輕而後重；其奠也，先重而後輕：禮也。
02Kiêng ngày Thìn là gì, có tránh được trùng tang không?
Kiêng ngày Thìn là tục ngày Thìn có tang thì không khóc, sợ khóc sẽ gây trùng tang. Ba sách cổ chép tục này, cả ba đều bác.
Trích Luận Hành
«Ngày Thìn không khóc, khóc thì có trùng tang. Người chết ngày Mậu, ngày Kỷ thì lại có xác theo sau. Một nhà chết hết, ngày người đầu tiên mất chưa hẳn là ngày Thìn hay ngày Mậu, Kỷ.»
辰日不哭，哭有重喪。戊巳死者，復尸有隨。一家滅門，先死之日，未必辰與戊巳也。
Vương Sung dẫn tục này ra để chỉ chỗ sai: nhà chết hết người mà ngày đầu chưa chắc là ngày kiêng. Đoạn kết luận ngay sau viết «những phép bói tai hoạ, tà ma đều không thể tin dùng»[1].
諸占射禍祟者皆不可信用
Nhan thị gia huấn chê người kiêng khóc
Nhan Chi Thôi chép lời nhà âm dương: «Thìn là mộ của Thuỷ, lại là mộ của Thổ, nên không được khóc». Ông chép tiếp: «Luận Hành của Vương Sung nói ngày Thìn không khóc, khóc thì trùng tang. Nay kẻ vô giáo, ngày Thìn có tang, không hỏi nặng nhẹ, cả nhà lặng im, không dám cất tiếng, từ chối khách đến viếng»[2].
陰陽說云：辰為水墓，又為土墓，故不得哭。……王充論衡云：辰日不哭，哭則重喪。今無教者，辰日有喪，不問輕重，舉家清謐，不敢發聲，以辭弔客。
Ông gọi người làm theo là «vô giáo» (無教者); rồi nói về cả loạt tục kiêng kể trên (gồm kiêng khóc ngày Thìn, vẽ bùa, đốt lửa tiễn quỷ nhà…) rằng «phàm những điều như thế, không gần tình người, là tội nhân của nhà nho, đáng bị đàn hặc»[2].
凡如此比，不近有情，乃儒雅之罪人，彈議所當加也。
Vua Đường vẫn khóc ngày Thìn
Cựu Đường thư chép: Trương Công Cẩn mất, quan hữu ty tâu theo sách âm dương rằng ngày ấy là ngày Thìn, không được khóc. Đường Thái Tông đáp: «Nghĩa vua tôi như cha con, tình phát từ thương xót, sao phải tránh ngày Thìn», rồi vẫn khóc[3].
君臣之義，同於父子，情發於哀，安避辰日。
Bảng tóm tắt: tục trùng tang là gì, sách nói gì
Năm tục hay gắn với trùng tang, đặt cạnh lời sách đã kiểm:
| Tục | Sách chép | Sách nói |
|---|---|---|
| Ngày Thìn không khóc kẻo trùng tang | Luận Hành; Nhan thị gia huấn | Bác: không thể tin dùng; người theo là «vô giáo» |
| Có tang ngày Thìn thì kiêng khóc | Cựu Đường thư | Vua Đường gạt đi, vẫn khóc |
| Phạm Phục nhật thì sinh trùng tang | Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 5 | Bác: «càng không có lý» |
| Phương Tiểu trùng tang, Đại trùng tang | Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 8 | Bác: tục xấu vô lý, xoá |
| Gọi tuổi lúc liệm, người tuổi ấy tránh mặt | Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển Biện ngoa | Bác: bại tục, xoá |
03Ngày trùng tang là gì, tính theo ngày, giờ, năm ra sao?
Trong các sách đã kiểm, ngoài ngày Thìn (kiêng khóc), Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi tục cho rằng phạm Phục nhật (復日) thì gây trùng tang; Trùng nhật (重日) chỉ được xếp chung vào ngày kiêng an táng. Không thấy phép tính theo giờ hay theo năm.
Sách chọn ngày Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (đời Thanh, Doãn Lộc chủ biên) giữ cả hai tên ngày này, nhưng bác chuyện phạm vào thì sinh trùng tang[5].
Phục nhật, Trùng nhật là gì và có gây trùng tang không?
Phục nhật là ngày có can cùng loại với chi tháng: tháng Dần thuộc Mộc dương thì ngày Giáp là Phục nhật[9]. Trùng nhật là mọi ngày Tỵ và ngày Hợi; Tào Chấn Khuê giải: Hợi là chỗ âm cực, Tỵ là chỗ dương cực, nên gọi là «trùng». Bản Kanripo khắc «己亥», lời giải cho thấy phải là ngày Tỵ (巳); sách cũng không gọi Trùng nhật là «trùng tang»[5].
Hình 1: Trùng nhật là ngày Tỵ, ngày Hợi
Phạm Phục nhật có sinh trùng tang không?
Về Phục nhật, lời án của sách viết: «người đời cho rằng phạm ngày này thì gây trùng tang, càng không có lý»[5].
Trích Hiệp Kỷ Biện Phương Thư
«Người đời cho rằng phạm ngày này thì gây trùng tang, càng không có lý. … Nay định: ngày Minh phệ gặp Phục nhật thì kiêng; ngày Đức, Xá, Lục Hợp gặp Phục nhật thì không kiêng; ngõ hầu giữ được tên mà không hại đến nghĩa.»
俗則以為犯此則致重喪，益無是理。……今定為鳴吠遇復日則忌，德、赦、六合遇復日則不忌，庶存其名，不害於義云。
Quyển 10 ghi việc kiêng cụ thể: Phục nhật, Trùng nhật kiêng phá thổ, an táng, khải toản (mở chỗ quàn tạm); gặp Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Đức hợp, Nguyệt Đức hợp, Thiên Xá, Lục Hợp thì không kiêng. Lời án nói «hai ngày này không có lẽ đều hung»[6].
復日、重日：忌破土、安葬、啟攢。與天德、月德、天德合、月德合、天赦、六合併，則不忌，亦不註宜。……此二日無皆凶之理
Bảng tra Phục nhật theo tháng
Tìm chi tháng (tháng tiết) của ngày định làm việc, đọc can ngày Phục nhật. Bảng tính lại bằng code, khớp lời Địa lý tân thư mà sách dẫn[5].
| Tháng | Chi tháng | Phục nhật |
|---|---|---|
| 1 | Dần | ngày Giáp |
| 2 | Mão | ngày Ất |
| 3 | Thìn | ngày Mậu |
| 4 | Tỵ | ngày Bính |
| 5 | Ngọ | ngày Đinh |
| 6 | Mùi | ngày Kỷ |
| 7 | Thân | ngày Canh |
| 8 | Dậu | ngày Tân |
| 9 | Tuất | ngày Mậu |
| 10 | Hợi | ngày Nhâm |
| 11 | Tý | ngày Quý |
| 12 | Sửu | ngày Kỷ |
Bốn bước soát ngày an táng
- Tra can chi ngày và chi tháng tiết của ngày định an táng, phá thổ hay khải toản bằng công cụ tra cứu ngày tốt của Viện.
- Dò Bảng 2: can ngày trùng ô Phục nhật của tháng là Phục nhật; chi ngày là Tỵ hoặc Hợi là Trùng nhật.
- Nếu gặp, xem ngày ấy có Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Đức hợp, Nguyệt Đức hợp, Thiên Xá hay Lục Hợp không. Có thì sách cho không kiêng.
- Không có các sao ấy thì sách ghi kiêng phá thổ, an táng, khải toản: chọn ngày khác, hoặc nhờ Viện chọn.
| Dương lịch | Âm lịch | Ngày | Gặp |
|---|---|---|---|
| 14/11/2026 | 6/10 Bính Ngọ | Nhâm Thìn | Phục nhật |
| 15/11/2026 | 7/10 Bính Ngọ | Quý Tỵ | Trùng nhật |
| 21/11/2026 | 13/10 Bính Ngọ | Kỷ Hợi | Trùng nhật |
| 24/11/2026 | 16/10 Bính Ngọ | Nhâm Dần | Phục nhật |
| 27/11/2026 | 19/10 Bính Ngọ | Ất Tỵ | Trùng nhật |
Bảng 3 chưa xét các sao tốt ở bước 3. Muốn chọn ngày an táng, cải táng cho nhà mình: nhờ Viện chọn ngày, gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Câu ca «Chính thất liên Canh Giáp» sai ở đâu?
Lời tấu đầu sách Hiệp Kỷ chỉ ra: vì câu ca «正七連庚甲», Thông thư chép nhầm ngày Canh tháng Giêng, ngày Giáp tháng Bảy là Phục nhật, «tháng nào cũng sai, đều nên sửa lại»[9]. Bảng 2 theo cách đã sửa. Thêm một cách tra ngày khác ở bài ngày hắc đạo, và cách đổi lịch ở bài xem ngày dùng lịch âm hay dương.
Nhà đang có tang, cần chọn ngày an táng tránh Phục nhật, Trùng nhật: Viện xem riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày an táng04Trùng tang bắt những ai trong dòng họ, có bắt con rể, cháu ngoại không?
Các sách cổ đã kiểm không nói trùng tang bắt ai trong dòng họ, cũng không bàn đến con rể hay cháu ngoại.
Viện không tự đặt ra danh sách người «bị bắt». Nhà có người mất liên tiếp, lo cho người còn lại, nên để Viện xem riêng.
Táng thư nói gì: phúc ấm là gì, không phải trùng tang
Táng thư (tương truyền của Quách Phác đời Tấn) viết: «người nhận thân thể từ cha mẹ; hài cốt gốc được khí thì thân thể để lại được che chở»[11]. Câu này nói về phúc ấm do mộ phần, không bàn ngày giờ chết hay trùng tang.
人受體於父母，本骸得氣，遺體受廕。
Lời chú trong bản Tứ khố bàn thêm con nuôi, mẹ kế vẫn cảm ứng, vì «tâm là chủ của khí; tình thông thì khí cũng thông, nghĩa dứt thì ấm cũng dứt»[11]. Đây cũng chỉ nói phúc ấm, không trả lời được chuyện trùng tang bắt con rể, cháu ngoại.
心為氣之主，情通則氣亦通，義絕則廕亦絕。
Tục tránh mặt lúc liệm theo tuổi bị sách bác
Thông thư có lệ «gọi tuổi» (的呼): ngày liệm, ngày táng gọi tên những tuổi phải tránh. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư bác: «người đời lầm theo thuyết ấy, con hiếu có tuổi bị gọi đến nỗi không tự liệm, không ra huyệt; hỏng phong tục, hại giáo hoá, không gì tệ hơn… là điều không thông nhất trong những thứ thuật sĩ bịa ra… nay đều xoá»[8].
世俗誤於其說，孝子生命值被呼者，甚至不親殮、不臨穴，敗俗傷化，莫此為甚……殆術士揑造中之尤不通者……今皆刪之
Sách phường còn đặt tên phương vị «Tiểu trùng tang», «Đại trùng tang» theo mười hai cung. Sách cũng bác: «càng là tục xấu vô lý; bản Đài không chép, hẳn đã xoá đi»[7].
坊本又以三合本方為大州牢、小縣獄、小重喪，對方為小火血、大火血、大重喪，使十二宮各有名色，尤為俗惡無理，臺本不載，葢刪之也。
05Sách cổ có nói cách giải trừ trùng tang không?
Sách đã kiểm không chép bùa hay phép giải trùng tang. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư không coi phạm Phục nhật, Trùng nhật là sinh trùng tang.
Cách giải trùng tang là gì theo Hiệp Kỷ Biện Phương Thư?
Cách của sách là giữ tên Phục nhật, Trùng nhật, chỉ kiêng phá thổ, an táng, khải toản, và bỏ kiêng khi gặp Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Xá, Lục Hợp (phần 03). Sách nêu nguyên tắc chung: «thần ngày tốt xấu đều lấy sinh vượng làm chủ; bốn mùa, năm hành biến hoá rất linh hoạt»[10].
日神吉凶皆以生旺為主，四時五行至為活變。
Muốn tự học cách chọn ngày cho việc tang, xem khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) và khoá Nghi Lễ, lịch học ở trang lịch khai giảng. Việc thăm mộ sau tang xem thêm bài tảo mộ có ý nghĩa gì; tính ngày giỗ đầu xem bài giỗ đầu gặp năm nhuận.
Nhà có người mất liên tiếp, cần chọn ngày an táng, cải táng hay xem phần mộ: Viện xem riêng, khảo sát tận nơi. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện xem riêng06Hỏi – đáp
Người mất đúng ngày Thìn có phải trùng tang không?
Không có căn cứ. Vương Sung đời Hán chép tục kiêng ngày Thìn rồi bác: nhà chết hết người mà ngày đầu chưa hẳn là ngày Thìn. Nhan Chi Thôi gọi người kiêng khóc ngày Thìn là «vô giáo», Đường Thái Tông vẫn khóc ngày Thìn.
Ngày Trùng nhật có phải ngày trùng tang không?
Không. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư không gọi Trùng nhật là trùng tang. Trùng nhật là mọi ngày Tỵ, ngày Hợi; sách chỉ ghi kiêng phá thổ, an táng, khải toản, và gặp Thiên Đức, Nguyệt Đức, Thiên Xá, Lục Hợp thì không kiêng.
Con cháu có cần lánh mặt lúc nhập quan không?
Sách Hiệp Kỷ Biện Phương Thư cho tục tránh mặt theo tuổi bị «gọi» là hỏng phong tục, hại giáo hoá, khiến con hiếu không tự liệm cha mẹ, và đã xoá lệ ấy. Việc nghi lễ cụ thể của từng vùng, Viện tư vấn riêng.
Hỏi thêm: trùng tang liên táng là gì, học ở đâu
Trùng tang liên táng khác trùng tang thường thế nào?
Các sách cổ đã kiểm không có định nghĩa riêng cho «trùng tang liên táng», nên Viện không tự đặt ra cách phân biệt. Nhà có hai người mất gần nhau, cần chọn ngày an táng, cải táng, Viện xem riêng cho từng trường hợp.
Muốn tự học chọn ngày cho việc tang thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) dạy chọn ngày, khoá Nghi Lễ dạy phần lễ nghi. Lịch học xem ở trang lịch khai giảng; cần hỏi trước khi đăng ký thì gọi hoặc nhắn Zalo 07.6264.1331.
Nguồn tham khảo
- Luận Hành 論衡, Vương Sung 王充 đời Hán, quyển 24, tờ 15a, bản Tứ khố. Bản Kanripo KR3j0080.
- Nhan thị gia huấn 顏氏家訓, Nhan Chi Thôi 顏之推 (Kanripo xếp đời Tuỳ), thiên «Phong thao» 風操, tờ 16b–17a. Bản Kanripo KR3j0014.
- Cựu Đường thư 舊唐書, quyển 68, truyện Trương Công Cẩn 張公謹, tờ 16b. Bản Kanripo KR2a0026.
- Lễ ký 禮記, thiên «Tăng Tử vấn» 曾子問. Bản Wikisource.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書, Doãn Lộc 允祿 chủ biên, đời Thanh, quyển 5 «Nghĩa lệ» 義例: mục Trùng nhật 重日 tờ 56b, mục Phục nhật 復日 tờ 61b–62a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 10 «Nghi kỵ» 宜忌, tờ 64a–64b. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 8 «Nghĩa lệ» 義例, tờ 14b–15a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển «Biện ngoa» 辨譌: mục gọi tuổi lúc liệm, táng, tờ 46a–47a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, lời tấu nghị đầu sách, tờ 6b. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển «Lợi dụng» 利用, tờ 43a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Táng thư 葬書, tương truyền Quách Phác 郭璞 đời Tấn, chính văn và lời chú, tờ 2a–2b, bản Tứ khố. Bản Kanripo KR3g0020.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên, hoặc tính lại bằng code theo cách của sách, và nói rõ chỗ sách chép lại để bác. Bản Kanripo không chấm câu; chấm câu chữ Hán trong bài do Viện thêm. Việc tang còn xét phong tục từng nơi: nên để Viện xem cho đúng gia đình.
