Cách tính tâm nhà chữ L: tìm trọng tâm mặt bằng để chia 8 cung Bát Trạch

01Cách tính tâm nhà chữ L thế nào?

Chia chữ L thành hai hình chữ nhật, tìm tâm từng hình, rồi lấy trung bình theo diện tích: điểm ấy là trọng tâm mặt bằng. Cách thứ hai là lấy tâm khung bao: nửa chiều ngang, nửa chiều sâu của hình chữ nhật trùm ngoài nhà. Hai cách cho hai điểm khác nhau, và sách đã kiểm không nói nhà chữ L theo cách nào.

Bốn bước tính tâm nhà chữ L trên bản vẽ

1. 1Vẽ mặt bằng theo tỉ lệLấy góc Tây Nam làm gốc; đo sang Đông là x, đo lên Bắc là y, đơn vị mét.
2. 2Chia chữ L thành hai hình chữ nhậtGhi diện tích từng hình, và tâm từng hình (giao hai đường chéo).
3. 3Lấy trung bình theo diện tíchx tâm = (diện tích 1 × x1 + diện tích 2 × x2) ÷ tổng diện tích; y tính y hệt.
4. 4Đánh dấu cả tâm khung baoNửa chiều ngang, nửa chiều sâu của khung trùm ngoài nhà, để thấy hai điểm lệch nhau bao xa.

Ví dụ tính tâm nhà chữ L 10 × 20 m

Hình minh hoạ, không phải ca khảo sát: nhà 10 m Đông–Tây, 20 m Bắc–Nam, khuyết góc Đông Bắc 5 × 10 m. Phần phía Nam 10 × 10 m (100 m², tâm 5; 5); phần phía Bắc 5 × 10 m (50 m², tâm 2,5; 15). Trọng tâm x = (100 × 5 + 50 × 2,5) ÷ 150 = 4,17 m; y = (100 × 5 + 50 × 15) ÷ 150 = 8,33 m.

Số tính bằng code và kiểm lại bằng cách tách hai hình chữ nhật. Lệch gần 2 m là đủ để một phòng đổi sang cung khác (xem phần 03).

02Sách cổ tính tâm nhà ở đâu để đặt la bàn?

Sách cổ gọi tâm nhà là trung cung (中宫): định trung cung trước, đặt la bàn ở đó, rồi mới định phương. Lời này do Hiệp Kỷ Biện Phương Thư dẫn từ sách Tuyển trạch tông kính, trong quyển «Lợi dụng» bàn chọn ngày sửa nhà, không phải sách Bát Trạch^[1].

Ngay sau đó, sách chép phép tính theo số lớp nhà của Thông Thư (một lớp lấy hàng cột nóc, hai lớp lấy giếng trời ở giữa…) rồi chê là «nghe như đúng mà thật ra sai», vì các gian nóc nông sâu khác nhau, còn 24 phương vị của la bàn thì không co giãn^[1].

此其説似是而非，蓋棟數有淺深，而羅經二十四方位無伸縮也。

Lời bàn của soạn giả về cách tính tâm nhà

Soạn giả Hiệp Kỷ Biện Phương Thư chê cả hai phép: tính theo số lớp «chưa tinh», tính theo trượng thước «cũng chưa thật chính xác». Ông viết: «Phương vị đều lấy chỗ mắt thấy làm chuẩn: ở cổng lớn thì lấy sảnh làm giữa; ở sau sảnh thì lấy chính tẩm (phòng ngủ chính) làm giữa. Dời bước thì hình đổi; cốt ở chỗ xem xét hình thế, lấy chỗ tôn quý làm chủ để nhìn ra bốn phương.»^[1]

按：定中宫之法，論層數固未精，而論丈尺亦未甚確。蓋方位皆以目之所見為定，如大門則以㕔事為中可也，如㕔後則以正寝為中可也，如墳塋則以祖穴為中可也。移步換形，惟變所適，要在相其形勢，取其尊者為主以臨四方，庶義精而理得矣。

Trạch Kinh cũng chia phương từ giữa nhà: «tuỳ nhà lớn hay nhỏ, từ sân giữa chia ra bốn mặt thành hai mươi bốn đường»^[3].

二十四路者，隨宅大小，中院分四面，作二十四路，十干、十二支、乾艮坤巽共為二十四路是也。

Như vậy sách cho biết phải có tâm trước khi chia phương, nhưng không có câu nào bàn riêng nhà chữ L. Chọn tâm cho căn nhà khuyết góc là việc cần người xem tận nơi.

03Chia 8 cung trên mặt bằng chữ L thế nào?

Từ tâm đã chọn, kẻ tám múi, mỗi múi 45° gồm ba sơn; phần nhà rơi vào múi nào thì thuộc cung ấy. Mỗi sơn rộng 15°, quy ước Tý ở chính Bắc.

1. 1Đặt tâm lên bản vẽĐánh dấu G (và B nếu muốn so) như phần 01.
2. 2Đo hướng nhàĐứng trong nhà nhìn thẳng ra cửa chính, đọc độ trên la bàn hoặc điện thoại; xoay bản vẽ cho đúng Bắc.
3. 3Kẻ tám tia từ tâmKẻ ở 22,5°, 67,5°, 112,5°, 157,5°, 202,5°, 247,5°, 292,5°, 337,5°, theo Bảng 2.
4. 4Ghi tên cung vào từng múiPhòng nào nằm trong múi nào thì thuộc cung ấy.

Bảng 24 sơn chia vào 8 cung

Hiệp Kỷ Biện Phương Thư viết: «Chia hai mươi bốn sơn vào tám quẻ thì mỗi quẻ quản ba sơn… gọi là tám cung.»^[2] Khoảng độ tính lại bằng code.

以二十四山分屬八卦，則一卦筦三山：戌乾亥屬乾，壬子癸屬坎，丑艮寅屬艮，甲卯乙屬震，辰巽巳屬巽，丙午丁屬離，未坤申屬坤，庚酉辛屬兌，謂之八宫。

Sách nói 24 chữ là phương vị cố định: nhà chu vi 24 trượng thì mỗi chữ quản 1 trượng, chu vi 12 trượng thì mỗi chữ quản 5 thước; nhà toạ Tý hướng Ngọ thì Mão, Dậu nằm ngang lưng nhà^[1].

羅經二十四字乃一定之方位，如一居周圍有二十四丈，則一字管一丈；有十二丈，則一字管五尺，此定理也。如子山午向，則夘酉當腰。

Tính tâm nhà khác nhau thì mỗi cung rộng hẹp ra sao?

Cùng căn chữ L ở phần 01, đổi tâm từ G sang B thì cung Khảm từ 24,4% còn 13,8% diện tích, cung Ly từ 19,2% lên 27,6%. Phần khuyết Đông Bắc làm cung Cấn gần như trống.

Hình tám múi cung kẻ từ hai tâm nhà chữ L

Bảng diện tích từng cung theo tâm nhà đã chọn

Đây chỉ là hình học. Sách đã kiểm không nói phần khuyết tốt xấu ra sao theo Bát Trạch.

04Có 8 cung rồi tra hướng Bát Trạch ra sao?

Tìm hàng trạch quái của nhà trong Bảng 4, đọc tám sao rơi vào tám phương, rồi đối với tám múi đã kẻ. Hiệp Kỷ Biện Phương Thư ghi phép biến quẻ Đại du niên là phép «nhà xem nhà dùng»^[2]; bảng tám hướng dưới đây là bảng Bát Trạch theo trạch quái do bộ máy của Viện tính. Cách định trạch quái cho nhà bạn, Viện dạy ở khoá PT-K04 hoặc xem giúp.

Bảng tám hướng theo trạch quái

Ví dụ nhà quái Khảm: múi Đông Nam là Sinh Khí, múi Đông Bắc là Ngũ Quỷ. Với căn chữ L ở phần 01, múi Đông Bắc gần như trống. Muốn tra tám hướng theo năm sinh, dùng La bàn Bát Trạch; đọc thêm cách chia 8 cung trên mặt bằng Bát Trạch và hướng nhà, hướng cổng khác nhau thì xem hướng nào.