Bốc mộ ban đêm hay ban ngày? Sách chọn ngày giờ đời Thanh không bắt buộc bên nào: chọn ngày theo can chi, chọn giờ theo sao giờ. Bài cho bảng ngày, bảng giờ tra được ngay; cần chọn cho việc nhà mình thì Viện xem riêng.
Điểm chính
- Ngày nên dùng: 11 ngày Minh Phệ đối (Bảng 2). Bỏ ngày phạm Nguyệt kiến, Nguyệt phá, Trực Bình, Trực Thu và các sát trong Bảng 3.
- Giờ: tra Bảng 4. Ngày can Bính sau Đại Hàn chỉ có giờ Tý (23:00–01:00), giữa ban đêm.
- Lễ cổ dặn đưa tang đi ban ngày, nhưng đó là việc đưa đi chôn, không phải bốc mộ.
- Tục từng vùng, giờ khởi công, cách làm lễ: sách đã kiểm không nói, Viện xem riêng.
01Bốc mộ nên làm ban đêm hay ban ngày?
Sách chọn ngày giờ đời Thanh không bắt bốc mộ phải làm ban đêm hay ban ngày. Sách dặn chọn ngày, rồi chọn giờ theo sao giờ; giờ tốt rơi vào lúc nào thì làm lúc ấy.
Sách Viện dùng là Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, soạn theo lệnh vua đời Càn Long. Việc gần nhất với bốc mộ có mục riêng trong sách là «khải toản» (啓攢). Theo mặt chữ, khải là mở, toản là chỗ quàn hay chôn tạm; sách không có câu định nghĩa. Mục này chỉ ghi ngày nên dùng và ngày kỵ, không nhắc giờ, không nhắc ngày hay đêm[1]. Viện đã dò hai chữ «夜葬» (táng đêm) và «改葬» (cải táng) trong bản số của sách: không thấy.
| Việc | Nguồn nói gì | Ban ngày hay ban đêm |
|---|---|---|
| Chọn ngày khải toản | Dùng ngày Minh Phệ đối, tránh 14 loại ngày kỵ[1] | Không nói |
| Chọn giờ | Theo sao giờ; giờ Quý đăng thiên môn là tốt nhất[3] | Tuỳ ngày: có ngày rơi ban ngày, có ngày rơi giữa khuya |
| Đưa linh cữu đi chôn (lễ cổ) | Không ra sớm, không nghỉ đêm[8] | Ban ngày; không phải việc bốc mộ |
02Ngày nào hợp để bốc mộ?
Theo sách, khải toản nên dùng một trong 11 ngày Minh Phệ đối, rồi bỏ ngày nào phạm ngày kỵ.
Trích Hiệp Kỷ Biện Phương Thư
«Khải toản: nên dùng ngày Minh Phệ đối; kỵ Nguyệt kiến, Nguyệt phá, ngày Bình, ngày Thu, Kiếp sát, Tai sát, Nguyệt sát, Nguyệt hình, Nguyệt hại, Nguyệt yếm, Tứ phế, Ngũ mộ, Phục nhật, Trùng nhật.»
啓攢 宜鳴吠對 忌月建月破平日收日劫煞災煞月煞月刑月害月厭四廢五墓復日重日
11 ngày Minh Phệ đối dùng cho khải toản
Viện dựng lại danh sách bằng code theo quy tắc trong lời «按» (xét) của sách, ra đúng bảng lập sẵn ở quyển 5[2].
| Chi ngày | Các ngày can chi | Số ngày |
|---|---|---|
| Tý | Bính Tý, Canh Tý, Nhâm Tý | 3 |
| Dần | Giáp Dần, Bính Dần, Canh Dần, Nhâm Dần | 4 |
| Mão | Ất Mão, Đinh Mão, Tân Mão, Quý Mão | 4 |
Sách sửa danh sách của sách Thông Thư: Thông Thư xếp Canh Dần, Nhâm Dần vào Minh Phệ và Giáp Ngọ vào Minh Phệ đối là lầm[2]. Gặp lịch ghi Giáp Ngọ là ngày khải toản, nên đối lại với Bảng 2.
通書誤以庚寅壬寅為鳴吠甲午為鳴吠對遂不可解今圖依起例改正
Ngày Minh Phệ (13 ngày) là nhóm sách dùng cho an táng, khác với khải toản: Giáp Ngọ, Bính Ngọ, Canh Ngọ, Nhâm Ngọ, Giáp Thân, Bính Thân, Canh Thân, Nhâm Thân, Ất Dậu, Đinh Dậu, Kỷ Dậu, Tân Dậu, Quý Dậu. Việc xây mộ có bài riêng: xây mộ ngày nào tốt; vì sao phải chọn ngày, xem bài trạch nhật quan trọng thế nào.
Bốn bước chọn ngày bốc mộ theo sách
- 1Lấy ngày trong Bảng 2Xem lịch, khoanh các ngày có can chi trùng Bảng 2.
- 2Bỏ ngày Trực Bình, Trực ThuTra mục Thập Nhị Trực trên công cụ xem ngày tốt xấu của Viện.
- 3Bỏ ngày phạm các sát còn lạiĐối chiếu Bảng 3. Công cụ chưa có mục cải táng, phần này Viện tra giúp.
- 4Chọn giờ trong ngày đã chọnXem phần 03.
| Ngày kỵ | Tra ở đâu |
|---|---|
| Trực Bình, Trực Thu | Công cụ xem ngày tốt xấu, mục Thập Nhị Trực |
| Nguyệt kiến, Nguyệt phá, Kiếp sát, Tai sát, Nguyệt sát, Nguyệt hình, Nguyệt hại, Nguyệt yếm, Tứ phế, Ngũ mộ, Phục nhật, Trùng nhật | Viện tra theo ngày cụ thể |
Đã có vài ngày Minh Phệ đối mà chưa rõ ngày nào phạm sát: gửi Viện ngày dự định. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn ngày bốc mộ03Giờ tốt bốc mộ rơi vào ban ngày hay ban đêm?
Rơi vào cả hai, tuỳ ngày: sách chọn giờ theo sao giờ, ban ngày dùng Dương quý, ban đêm dùng Âm quý. Sách gọi giờ «Quý đăng thiên môn» (貴登天門, quý nhân lên cửa trời) là giờ tốt nhất[3]. Lời xét của sách thêm: mỗi ngày thường chỉ có một giờ như thế, có ngày được hai, có ngày không được giờ nào.
貴人登天門乃時之最善者也……晝用陽貴夜用隂貴
Ranh giới ngày và đêm khi chọn giờ, sách lấy lúc mặt trời mọc và lặn, không lấy cứng giờ Mão, giờ Dậu[3].
今攷其義自當以日出入為定也
Bảng giờ Quý đăng thiên môn: giờ nào ban đêm?
Bảng chép phần sau tiết Đại Hàn trong bảng giờ của sách[4]; giờ đồng hồ Viện tính bằng code, lấy giờ Tý bắt đầu 23:00. Đại Hàn năm 2027 giao tiết lúc 14:29 ngày 20/01/2027 (giờ Việt Nam). Tiết khác thì giờ khác.
| Can ngày | Giờ | Giờ đồng hồ | Quý nhân | Ngày hay đêm |
|---|---|---|---|---|
| Giáp | Thìn | 07:00–09:00 | Dương | Giáp ranh |
| Giáp | Tuất | 19:00–21:00 | Âm | Giáp ranh |
| Ất | Mão | 05:00–07:00 | Dương | Giáp ranh |
| Ất | Hợi | 21:00–23:00 | Âm | Ban đêm |
| Bính | Tý | 23:00–01:00 | Âm | Ban đêm; giờ duy nhất của ngày Bính |
| Đinh | Dần | 03:00–05:00 | Dương | Sách ghi Dương quý |
| Kỷ | Mão | 05:00–07:00 | Âm | Giáp ranh |
| Nhâm | Thân | 15:00–17:00 | Dương | Ban ngày |
| Quý | Ngọ | 11:00–13:00 | Dương | Ban ngày |
| Quý | Thân | 15:00–17:00 | Âm | Ban ngày |
| Mậu, Canh, Tân | — | — | — | Tiết này không có giờ Quý đăng thiên môn |
«Giáp ranh»: sách nói các giờ Mão, Dậu, Thìn, Tuất kiêm cả ngày lẫn đêm[3]. Ví dụ: ngày Bính Tý và Bính Dần đều nằm trong Bảng 2; nếu rơi vào sau Đại Hàn thì giờ tốt nhất là giờ Tý, giữa ban đêm.
Hình: giờ Quý đăng thiên môn sau Đại Hàn trên trục 24 giờ
Ví dụ trong sách: chôn giờ Thân ban ngày, giờ Tý ban đêm
Sách dẫn Tuyển Trạch Tông Kính (選擇宗鏡): sửa lớn và chôn cất thì phải chọn giờ giúp cả bốn trụ. Ví dụ Dương Quân Tùng táng mộ toạ Tý hướng Ngọ, dùng bốn trụ Nhâm Thân, Mậu Thân, Nhâm Thân, Mậu Thân; giờ Thân là 15:00–17:00, ban ngày[5].
楊筠松𦵏丁巳亡命子山午向用壬申戊申壬申戊申……大修與埋𦵏則要幇扶四柱
Cũng sách ấy lấy ví dụ tháng Giêng sau Vũ Thủy: dùng bốn khắc đầu giờ Tý làm sơn hướng Nhâm Tý. Sách chia ngày làm 96 khắc, 1 khắc là 15 phút, nên đó là 23:00–00:00, giữa ban đêm. Lời xét của sách khen cách lấy giờ này là «tinh»[5].
如正月雨水後亥将用事用子時上四刻作壬子山向……以壬時為子時上四刻扵義尤精
Quyển Phụ lục, nơi sách chép lại các phép dân gian, ghi: an táng và mọi việc lớn nên dùng Tứ đại cát thời kèm giờ có sao tốt Hoàng đạo[6]. Giờ hoàng đạo tra được trên công cụ xem ngày tốt xấu.
凡上官嫁娶出行入宅修造安葬修方一切動用宜四大吉時兼黄道吉星時
Giờ bốc mộ cho ngày cụ thể, theo mộ toạ hướng nào và tuổi người mất: Viện chọn riêng. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Nhờ Viện chọn giờ04Lễ cổ có cho đưa tang ban đêm không?
Không: lễ cổ dặn linh cữu không ra đi sớm, không nghỉ đêm; nhưng đó là việc đưa đi chôn, không phải bốc mộ.
Trong Lễ Ký, Lão Đam giảng: «Quan tài không ra đi sớm, không nghỉ đêm dọc đường. Người đi lúc thấy sao, chỉ có tội nhân và người chạy về chịu tang cha mẹ mà thôi.»[8] Đoạn này nói về đám đưa tang (葬引).
夫柩不蚤出，不莫宿。見星而行者，唯罪人與奔父母之喪者乎
Xuân Thu chép hai lần hoãn táng vì mưa, rồi táng vào ban ngày. Tả truyện chép: mưa không táng được, hôm sau giữa trưa mới táng, và gọi việc hoãn ấy là «đúng lễ»[9]. Công Dương truyện chép: mưa không táng được, hôm sau mặt trời xế mới táng[10]. Cả hai là an táng, không phải bốc mộ.
庚寅，日中而克葬。……雨不克葬，禮也。 戊午，日下昃，乃克葬。
Về chính việc dời mộ, trong thiên Tang phục của Nghi Lễ có câu «改葬，緦»: cải táng thì mặc tang phục Ti, bậc nhẹ nhất trong năm bậc tang phục[7]. Câu ấy cho biết cải táng là lễ có từ xưa, không nói giờ hay ngày.
05Vì sao nhiều nơi bốc mộ ban đêm?
Các nguồn Viện đã kiểm không ghi lý do bốc mộ ban đêm; tục mỗi vùng mỗi khác, nên Viện xem riêng cho từng nhà.
Sách có một đoạn hay bị hiểu lầm. Sách Thần sát khởi lệ, được Hiệp Kỷ Biện Phương Thư dẫn và cho là hợp lý, viết: táng là cất giấu nên thuộc âm; mặt trời lặn phương tây là âm, là việc tiễn người chết[2].
葬者藏也則屬於隂……日入西方為隂送終之事也
Đoạn này giải vì sao ngày Minh Phệ lấy chi Dậu (cửa mặt trời lặn). Đoạn này không dạy đào mộ hay chôn vào ban đêm, nên không dùng làm lý do bốc mộ lúc khuya được.
Quê bạn có tục riêng về giờ bốc mộ, cách làm lễ, hay muốn hỏi việc sách không nói: Viện tư vấn chọn ngày giờ và nghi thức cải táng cho gia đình bạn. Gọi 07.6264.1331 hoặc nhắn Zalo.
Xem dịch vụ tang lễ, nghi thức06Hỏi – đáp
Khải toản có phải là bốc mộ không?
Theo mặt chữ, khải toản là mở chỗ quàn hay chôn tạm để dời đi. Sách không định nghĩa, nhưng xếp mục này cạnh phá thổ và an táng. Đây là việc gần nhất với bốc mộ mà sách có mục chọn ngày riêng, nên Viện dùng nó làm chuẩn.
Ngày Minh Phệ và Minh Phệ đối khác nhau thế nào?
Minh Phệ gồm 13 ngày chi Ngọ, Thân, Dậu, sách dùng cho an táng. Minh Phệ đối gồm 11 ngày chi Tý, Dần, Mão, sách dùng cho khải toản. Sách đã sửa chỗ Thông Thư xếp lẫn Canh Dần, Nhâm Dần, Giáp Ngọ.
Giờ Tý tính là ban ngày hay ban đêm khi chọn giờ?
Ban đêm. Sách lấy mặt trời mọc, lặn làm ranh ngày đêm. Giờ Tý (23:00–01:00) nằm giữa khuya, và trong bảng sau Đại Hàn, giờ Tý của ngày Bính được ghi là Âm quý, tức quý nhân ban đêm.
Công cụ và khoá học chọn giờ bốc mộ ban đêm hay ban ngày
Công cụ xem ngày tốt xấu của Viện có chọn ngày bốc mộ không?
Chưa có mục cải táng hay bốc mộ. Công cụ có Mười hai giờ hoàng đạo và Thập Nhị Trực, nên dùng được ở bước bỏ ngày Trực Bình, Trực Thu và xem giờ hoàng đạo. Các ngày kỵ khác, Viện tra giúp.
Muốn tự học chọn ngày giờ an táng thì học khoá nào?
Khoá Trạch Nhựt (Xem Ngày) PT-103 gồm 8 buổi, mỗi buổi 3 giờ, cần học PT-101 trước, có dạy chọn ngày giờ an táng. Muốn học sâu phần mộ phần thì có khoá Huyền Không Đại Quái Xem Ngày.
Nguồn tham khảo
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư 欽定協紀辨方書 (đời Thanh, soạn theo lệnh vua Càn Long; Tứ khố toàn thư), quyển 11 «用事» (Dụng sự), mục 啓攢 (khải toản), tờ 25b–26a, bản Văn Uyên Các. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 5 «義例» (Nghĩa lệ), mục Minh Phệ, Minh Phệ đối: lời Thần sát khởi lệ tờ 65b–66a, bảng lập sẵn tờ 68a, lời xét tờ 68b–69a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 7 «義例» (Nghĩa lệ): ranh ngày đêm tờ 18a; Quý đăng thiên môn và lời xét tờ 32a–33b. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 32 «日表» (Nhật biểu), bảng giờ sau Đại Hàn, tờ 36b–37a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 34 «利用» (Lợi dụng), mục «用時法» dẫn Tuyển Trạch Tông Kính 選擇宗鏡, tờ 43b–46a; số khắc theo quyển 13 «公規» (Công quy), tờ 4a. Bản Kanripo, quyển 34 · quyển 13.
- Khâm định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 35 «附錄» (Phụ lục: phép dân gian sách chép lại), tờ 28a. Bản Kanripo KR3g0051.
- Nghi Lễ 儀禮, thiên «喪服» (Tang phục). Bản Wikisource.
- Lễ Ký 禮記, thiên «曾子問» (Tăng Tử vấn). Bản Wikisource.
- Xuân Thu Tả thị truyện 春秋左氏傳, Tuyên công năm 8. Bản Wikisource.
- Xuân Thu Công Dương truyện 春秋公羊傳, Định công năm 15. Bản Wikisource.
Bài chỉ ghi những gì tra được trong các sách trên, hoặc tính lại bằng code theo chính cách tính của sách. Bản Kanripo không chấm câu; lời dịch là của Viện. Giờ đồng hồ, ngày giao tiết theo bộ lịch của Viện.
