Từ xa xưa
Khắp thế giới có lẽ không có bộ sách nào kỳ dị như bộ Kinh Dịch. Nó là một trong ba bộ kinh cổ nhất của Trung hoa sau Kinh Thi và Kinh Thư. Nguồn gốc của nó – tức bát quái – thì có thể sớm hơn vào cuối đời Ân 1.200 năm trước Tây Lịch. Nó không do một người viết mà do nhiều người trong một ngàn năm. Từ Văn Vương nhà Chu mãi đến đầu đời Tây Hán mới có hình thức gần như hình thức ngày nay. Chúng ta được biết từ Tây Hán đến nay, trên 2.000 năm nữa, thời nào cũng có người tìm hiểu. Đem ý riêng của mình và tư tưởng của thời đại dọi vào nó. Khiến cho ý nghĩa và công dụng của nó mỗi ngày một nhiều và một xa nguồn gốc.
Do đó, không thể gọi nó là tác phẩm của một nhà nào cả. Không phải của Khổng Gia cũng không phải của Lão Gia, và Vũ Đồng. Tác giả bộ Trung Quốc triết học đại cương gọi là tác phẩm chung của một phái, phái Dịch học. Mà những người trong phái này gồm nhiều triết gia có xu hướng khác nhau.
Kinh dịch qua các thời kỳ
Mới đầu nó chỉ là sách bói toán. Đến cuối đời Chu thành một sách triết lý tổng hợp những tư tưởng về vũ trụ quan, nhân sinh quan của dân tộc Trung Hoa thời tiền Tần. Qua đời Hán nó bắt đầu có màu sắc tượng số học muốn giải thích vũ trụ bằng biểu tượng và số mục. Đến đời Ngũ Đại, nó được dùng trong môn lý số đời Tống nó thành lý học.
Ngày nay, một số nhà bác học phương Tây như C.G Jung tâm lý gia của Đức. Raymond de Becker muốn dùng để phân tích tiềm thức con người. Coi nó là một phương pháp phân tâm học.
Phục Hy
– Phục Hy xem xét các hiện tượng trên trời mà vạch ra bát quái (sau gọi là Tiên thiên Bát Quái)
– Phục Hy phỏng theo Hà Đồ (bức đồ hiện ở sông Hà) mà vạch ra bát quái.
– Phục Hy phỏng theo cả Hà Đồ lẫn Lạc Thư mà vạch ra bát quái. Hà Đồ và Lạc Thư vậy là cùng xuất hiện trong đời Phục Hi .
Lạc Thư
Lạc Thư không xuất hiện ở đời Phục Hy mà xuất hiện trong đời vua Vũ nhà Hạ. Nghĩa là khoảng một hai ngàn năm sau, vua Vũ phỏng theo nó để vạch ra bát quái. Bát quái này cũng y hệt bát quái trên, chỉ có vị trí các hình là khác thôi. Để đặt ra Cửu trù hồng phạm, tức chín loại về qui phạm lớn của trời đất, nói cho dễ hiểu là chín phương pháp để cai trị thiên hạ. Nhưng Cửu trù hồng phạm chẳng liên quan gì tới Kinh Dịch cả.
Hà Đồ
Về Hà Đồ, truyền thuyết bảo rằng đời Phục Hy có một con Long mã (ngựa thần, như con rồng xanh lục có vằn đỏ. Xuất hiện trên sông Hoàng Hà, đội một bản đồ). Bản đồ đó là sách mệnh trời ban cho Phục Hi để trị thiên hạ. Những đời sau mỗi khi có thánh vương xuất hiện như đời vua Nghêu, vua Thuấn… đều được trời ban cho Hà Đồ.
Còn về Lạc Thư thì trong khi vua Vũ trị thủy, thấy một con rùa thần cũng do trời sai xuống hiện lên ở sông Lạc (một chi nhánh của sông Hà – trên lưng có những nét đếm từ 1 đến 9).
Thuyết Hà Đồ chắc khá phổ biến ở đời Chu, chính Khổng tử cũng tin. Luận ngữ Thiên tử Hàn bài 8, ông than thở với môn đồ: “chim Phượng chẳng đến, bức đồ chẳng hiện trên sông Hoàng Hà. Ta hết hy vọng rồi”. “Phượng điểu bất chí, Hà bất xuất đồ, ngô dĩ hỉ phù!”. Chim Phụng và Hà đồ mà xuất hiện là điềm thánh vương ra đời. Khổng tử không thấy hai vật đó, cho rằng thánh vương không ra đời, đạo của ông không sao thi hành được. Có thể ông cũng tin rằng đời Phục Hi có Hà Đồ xuất hiện. Còn ông có cho rằng Phục Hi phỏng theo Hà đồ mà vạch ra bát quái hay không thì không có gì làm chắc.